Anayasa Mahkemesi Mehmet Karakaya Kararı 2022/99730 B.

Bu karar, kamu görevlilerinin ifade özgürlüğünün sınırları ve bu sınırların yargı mercilerince ne şekilde denetleneceği hususunda oldukça kritik bir öneme sahiptir. Anayasa Mahkemesi, devlet memurlarının da herkes gibi birer birey olduğunu, siyasi görüş sahibi olma ve ülke sorunlarıyla ilgilenme hakları bulunduğunu net bir şekilde ortaya koymuştur. Kamu görevlisinin yaptığı bir sosyal medya paylaşımı nedeniyle disiplin cezası ile cezalandırılabilmesi için, söz konusu eylemin kamu hizmetinin işleyişini nasıl sekteye uğrattığının veya memuriyete duyulan güveni ne şekilde sarstığının idare ve derece mahkemelerince somut olarak kanıtlanması gerektiği vurgulanmıştır.

Karar, idari mercilerin ve derece mahkemelerinin kamu görevlilerine disiplin cezası uygularken veya bu cezaları hukuki denetime tabi tutarken basmakalıp, genel ve soyut gerekçelerden kaçınmaları gerektiğini açıkça göstermektedir. Özellikle yöneticilere, amirlere veya siyasi figürlere yönelik yorum içeren paylaşımlarda, doğrudan kurumun işleyişine verilen zararın net bir şekilde somutlaştırılması zorunluluğu, idarenin takdir yetkisinin sınırlarını daraltarak kamu görevlilerinin anayasal ifade alanını genişletmektedir. Bu bağlamda, verilen karar benzer idari yaptırımların iptali davalarında yerel mahkemeler ile istinaf mercileri için temel bir yol gösterici nitelikte olup, memurların meslek dışı ifade hürriyetini güvence altına alan çok güçlü bir emsal teşkil etmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Hakkari Emniyet Müdürlüğünde polis memuru olarak görev yapan başvurucu, şahsi sosyal medya hesabı üzerinden Cumhurbaşkanı ve İçişleri Bakanı'na hitaben bazı paylaşımlarda bulunmuştur. Başvurucu, ilgili paylaşımlarında çeşitli güncel siyasi konulara ve bazı yapılanmalara değinerek, yetkililerden hukuk ve kanun çerçevesinde gereğinin yapılmasını talep etmiştir. Söz konusu paylaşımların CİMER üzerinden şikayet edilmesi üzerine idare tarafından başvurucu hakkında hemen bir disiplin soruşturması başlatılmıştır. Soruşturma neticesinde idare; paylaşımların emniyet teşkilatının bilgi iletimi kriterlerine uymadığı ve amirler hakkında kötü intiba bırakacak tarzda olduğu gerekçesiyle başvurucuya kınama disiplin cezası vermiştir. Başvurucu, haksız olduğunu düşündüğü bu disiplin cezasının iptal edilmesi amacıyla idare mahkemesine dava açmıştır. İlk derece mahkemesi, eylemin sübuta ermediğini belirterek cezayı iptal etmişse de, istinaf mahkemesi idarenin kararına hak vererek davanın kesin olarak reddine hükmetmiştir. Bunun üzerine başvurucu, mesnetsiz ceza nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı temel olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.26 kapsamında güvence altına alınan ifade özgürlüğü bağlamında ele almıştır. İfade özgürlüğüne yönelik müdahalenin dayanağı olan 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun m.8 uyarınca verilen disiplin cezalarının, kanunilik ölçütünü ve kamu düzeninin korunması yönündeki meşru amacı taşıdığı kabul edilmiştir. Ancak müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması şarttır.

Yerleşik içtihat prensiplerine göre, konu ifade özgürlüğü olduğunda, devlet memurlarının da sosyal yönleri olan birer birey olduğu göz ardı edilmemelidir. Kamu görevlilerinin her türlü düşünce açıklaması değil, yalnızca statü hukukunun sağladığı itibar ve güvene aykırılık teşkil ettiği hususunda objektif kanaat uyandıran açıklamaları disiplin yaptırımına konu edilebilir. Yapılan düşünce açıklamasının kamu hizmetlerinin sürekliliğini, etkinliğini, verimliliğini ya da gereği gibi yerine getirilmesini ne şekilde etkilediği ve cezayı gerekli kılan somut sonuçların neler olduğu idare ve mahkemelerce mutlak surette ortaya konulmalıdır. Hükmedilen disiplin cezasıyla kamusal önemi bulunan objektif amaca ulaşılabileceği, yani kamu görevlisinin cezalandırılmasının zorunlu bir sosyal ihtiyaca karşılık geldiği spesifik, tekil ve bireyselleştirilmiş bir değerlendirmeyle gösterilmek zorundadır. Yargı mercileri sübjektif yorumlardan kaçınmalı ve memurun bulunduğu konum ile paylaşımlar arasındaki bağı açıkça kurmalıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olaya ilişkin yaptığı detaylı incelemede, başvurucuyu cezalandıran idarenin ve davanın nihai reddi kararını veren bölge idare mahkemesinin gerekçelerini oldukça dikkatli bir şekilde ele almıştır. İdare, eyleme dayanak olarak yapılan paylaşımların emniyet teşkilatının mevcut bilgi iletimi kriterlerine uymadığını ve amirler ile üstler hakkında kötü intiba bırakacak tarzda olumsuz sözlerden oluştuğunu ileri sürerek disiplin cezası uygulamıştır. Ancak idare, söz konusu paylaşımların bilgi iletimi kriterlerine ne şekilde aykırı düştüğünü ve somut olarak kamuoyunda veya muhataplarında nasıl bir kötü intiba oluşturduğunu hiçbir şekilde açıklığa kavuşturmamıştır.

İstinaf kanun yolu aşamasında nihai kararı veren bölge idare mahkemesi ise, ilk derece mahkemesinin "paylaşımlarda kötü intiba yaratacak tarzda olumsuz ifadeler bulunmadığı ve aksinin idarece somut olarak ortaya konulamadığı" şeklindeki yerinde iptal gerekçesini ortadan kaldırmıştır. Bölge idare mahkemesi davanın reddine karar verirken, paylaşımların okuyanlarda kötü intiba bıraktığını belirtmek dışında, uygulanan disiplin cezasının gerekliliğine dair hiçbir tatmin edici ve makul açıklamada bulunmamıştır. Anayasa Mahkemesi, kamu görevlisinin ifade özgürlüğüne yapılan müdahalelerde titizlikle uygulanması gereken standartların ve bireyselleştirilmiş değerlendirme zorunluluğunun idare ve derece mahkemeleri tarafından dikkate alınmadığını net bir şekilde tespit etmiştir.

Gerekçesiz veya önceden belirlenen anayasal kriterleri karşılamayan soyut gerekçelerle yapılan müdahaleler, ifade özgürlüğünün özüne temelden zarar vermektedir. İdarenin ve bölge idare mahkemesinin, başvurucunun disiplin cezası ile cezalandırılmasının zorunlu toplumsal bir ihtiyaca karşılık geldiğini ilgili ve yeterli bir gerekçe ile ortaya koyamadığı anlaşıldığından, söz konusu müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine hiçbir biçimde uygun olmadığı kesin kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, ifade özgürlüğünün ihlal edildiği ve yeniden yargılama yapılması yönünde karar vermiştir.