Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahpusların haberleşme hürriyetine yapılan müdahaleler gerekçelendirilmelidir.
• Salt güvenlik endişesiyle haber çıktılarına el konulamaz.
• Gerekçesiz kısıtlamalar demokratik toplum düzenine açıkça aykırıdır.

Bu karar hukuken, ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu veya hükümlülerin haberleşme hürriyetine yapılacak olan müdahalelerin sınırlarını net bir şekilde çizmesi bakımından büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, mahpuslara gönderilen doküman veya haber çıktılarına el konulabilmesi için idarenin salt soyut güvenlik endişelerine dayanmasını kesinlikle yeterli görmemiştir. Karar, haberleşme hürriyetine getirilecek olan her türlü kısıtlamanın, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olması ve somut, tatmin edici gerekçelerle desteklenmesi gerektiğini hukuken tescil etmektedir.

Benzer davalarda bu kararın emsal etkisi ve uygulamadaki önemi oldukça yüksektir. Ceza infaz kurumu idareleri ve infaz hâkimlikleri, bundan böyle mahpuslara dışarıdan gelen basılı materyal, mektup veya haber çıktılarını yasaklarken daha somut ve bireyselleştirilmiş gerekçeler sunmak zorunda kalacaktır. Uygulamada sıklıkla rastlanan basmakalıp ret kararlarının önüne geçilmesi hedeflenmekte olup, temel hak ve özgürlüklere yapılacak idari müdahalelerin yargısal denetiminde de daha titiz bir yaklaşım benimsenmesi gerektiği açıkça vurgulanmaktadır. Bu yönüyle karar, idarenin takdir yetkisinin keyfiliğe dönüşmesini engelleyen güçlü ve yön gösterici bir içtihat niteliği taşımaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Muhammet Hekim, kendisine gönderilen kargoya el konulması işlemi sonrasında yerel mahkemelerin verdiği ret kararlarına karşı Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Olayın temelinde, ceza infaz kurumunda cezasını çekmekte olan başvurucuya kargo yoluyla internet haber çıktılarının gönderilmesi yatmaktadır. Cezaevi yönetimi, söz konusu haber çıktılarının resmi bir belge olmadığını ve güvenlik gerekçesiyle sakıncalı bulunduğunu ileri sürerek bu belgelere el koymuş ve başvurucuya teslim etmemiştir. Başvurucunun duruma itiraz ederek infaz hâkimliğine ve ağır ceza mahkemesine yaptığı başvurular ise reddedilmiştir. Başvurucu, el konulan haber çıktılarının yasal gazetelere ait olduğunu ve bunları bireysel başvurusunda delil olarak kullanacağını belirterek haberleşme hürriyetinin haksız yere kısıtlandığını öne sürmüş ve ihlalin tespit edilmesini talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Uyuşmazlığın çözümü, temel olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.22 çerçevesinde güvence altına alınan haberleşme hürriyetine ve bu hakkın sınırlandırılma koşullarına dayanmaktadır. Anayasa'nın ilgili hükmü uyarınca herkes haberleşme hürriyetine sahiptir ve haberleşmenin gizliliği esastır. Ancak bu hak mutlak bir nitelik taşımamakta olup, milli güvenlik, kamu düzeni ve suç işlenmesinin önlenmesi gibi meşru amaçlar doğrultusunda kanunla sınırlandırılabilir.

Ceza infaz kurumlarında bulunan mahpusların dış dünya ile iletişim kurma ve haberleşme hakları, infaz rejiminin doğası ve disiplin kuralları gereği belirli denetim ve kısıtlamalara tabi tutulabilmektedir. Bununla birlikte, mahpusların mektuplarının veya kendilerine gönderilen diğer dokümanların denetlenmesi ve alıkonulması suretiyle haberleşme hürriyetine yapılan müdahalelerin sadece kanuni bir dayanağının ve meşru bir amacının bulunması yeterli değildir. Aynı zamanda bu müdahalelerin demokratik toplum düzeninin gereklerine tamamen uygun olması ve ölçülülük ilkesi sınırları içinde kalması hukuki bir zorunluluktur.

Yerleşik içtihat prensiplerine göre, temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninde gerekli kabul edilebilmesi için, söz konusu uygulamanın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması şarttır. İdare ve gözlem kurulları ile yargı makamlarının, haberleşme hürriyetini kısıtlayan kararlarında sadece kanun maddelerine soyut atıflar yapmak yerine, ilgili belgenin veya kargonun kurum güvenliğini ne şekilde ve nasıl tehlikeye düşürdüğünü somut bilgilere dayalı, tatmin edici ve yeterli gerekçelerle ortaya koymaları gerekmektedir. İdarenin takdir yetkisi, temel hakların özüne dokunacak veya hakkın kullanımını tamamen işlevsiz kılacak keyfi uygulamalara kesinlikle cevaz vermemektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucuya gönderilen kargo içindeki internet haberi çıktılarının ceza infaz kurumu idaresi tarafından alıkonulması işlemini titizlikle incelemiştir. Yapılan ilk değerlendirmede, başvurucunun haberleşme hürriyetine yönelik gerçekleştirilen söz konusu müdahalenin şekli anlamda kanuni bir dayanağının bulunduğu ve ceza infaz kurumunda güvenliğin sağlanması yönünden meşru bir amaca hizmet ettiği tespit edilmiştir. Ancak müdahalenin sadece kanuni olması ve meşru bir amaç taşıması Anayasa Mahkemesi tarafından yeterli görülmemiştir.

Somut olayda ceza infaz kurumu idaresi, ilgili çıktıların resmi belge olmadığını ve güvenlik gerekçesiyle tesliminin uygun bulunmadığını belirterek evraklara el koymuştur. İnfaz Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi de idarenin bu kararını hukuka uygun bularak başvurucunun itirazlarını reddetmiştir. Ne var ki, idare ve gözlem kurulu kararları ile derece mahkemelerinin hükümleri incelendiğinde, söz konusu haber çıktılarının başvurucuya teslim edilmemesini haklı kılacak somut ve yeterli hiçbir gerekçenin sunulmadığı görülmüştür. Gönderilen metinlerin içeriğinin tam olarak ne olduğu, bu içeriğin kurum güvenliğini, düzenini veya disiplinini hangi açılardan ve nasıl somut bir tehlikeye soktuğu kararlarda açıklanmamıştır. Yalnızca soyut olarak güvenlik gerekçesi gösterilerek haberleşme hürriyetine müdahale edilmesinin, Anayasa'nın aradığı güvencelerle hiçbir şekilde bağdaşmadığı vurgulanmıştır.

Anayasa Mahkemesi, mahpuslara yönelik bu tür kısıtlamalarda yetkili idari ve yargısal mercilerin şeffaf, ölçülü ve somut olgulara dayanan gerekçeler sunma yükümlülüğü bulunduğunun altını çizmiştir. Söz konusu kararlarda bu zorunluluğun yerine getirilmemesi sebebiyle, haber çıktılarına el konulması işleminin demokratik bir toplumda zorunlu bir ihtiyacı karşılamadığı ve müdahalenin ölçüsüz olduğu kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, idari ve yargısal kararlarda somut gerekçelerin bulunmaması nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması için başvuruyu kabul etmiştir.