Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahkeme kararlarının gerekçeli yazılması anayasal bir zorunluluktur.
• Esaslı iddialar mahkemelerce makul bir gerekçeyle karşılanmalıdır.
• Salt mevzuata uygunluk ifadesi yeterli bir gerekçe değildir.
• Ara kararla istenen belgelerin sonucu kararda tartışılmalıdır.
• Kanun yolu mercileri esaslı itirazları gerekçeli şekilde yanıtlamalıdır.

Bu karar, idari yargıda görülen sınava itiraz davalarında derece mahkemelerinin gerekçe gösterme yükümlülüğünün sınırlarını ve kapsamını net bir şekilde ortaya koyması bakımından büyük bir hukuki önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, idare mahkemelerinin sadece işlemin şeklen mevzuata uygun olduğunu belirtmekle yetinemeyeceğini, uyuşmazlığın esasına ve davanın sonucuna etki edecek iddiaların kararda somut verilerle tartışılarak karşılanması gerektiğini vurgulamıştır. Özellikle mülakat gibi yargısal denetimi zor olan idari işlemlerde, komisyonun teşkili ve değerlendirme kriterleri gibi somut, objektif kurallara riayet edilip edilmediğinin mahkeme kararlarında açıkça tartışılması hukuki denetimin olmazsa olmazı olarak nitelendirilmiştir.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, bu karar mülakat uyuşmazlıklarında idare mahkemelerinin ve istinaf mercilerinin daha denetime elverişli, şeffaf ve tatmin edici gerekçeler yazmalarını zorunlu kılmaktadır. Mahkemenin kendi kurduğu ara kararların akıbetini nihai kararda hiçbir şekilde tartışmaması ve ileri sürülen itirazların kanun yolu mercilerince matbu ifadelerle reddedilmesi, adil yargılanma hakkının açık bir ihlali olarak tescillenmiştir. Uygulamada, mülakat sonuçlarına itiraz eden adayların idari yargıdan daha etkili bir yargısal denetim ve makul bir gerekçe talep edebilmeleri için bu karar oldukça güçlü bir hukuki dayanak oluşturacaktır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde uzman jandarma olarak görev yapan başvurucu, 2019 yılında uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş mülakat sınavına katılmıştır. Yazılı sınavda başarılı olan başvurucu, birliği tarafından olumlu kanaat raporu verilmesine rağmen mülakat sınavında 53 puan alarak 60 olan barajın altında kalmış ve başarısız sayılmıştır.

Bunun üzerine başvurucu, mülakat sınavında sorulan sorulara doğru cevap vermesine rağmen haksız yere elendiğini, sınav komisyonunun nasıl oluşturulduğunu bilmediğini, oluşumun kendisine tebliğ edilmediğini ve sınavı yapan makamın yetkisiz olduğunu iddia ederek işlemin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmıştır. Başvurucu, mülakat komisyonunda mevzuatın aradığı psikolog üye ile öğretim elemanının bulunup bulunmadığının ve değerlendirme formlarının usulüne uygun düzenlenip düzenlenmediğinin araştırılmasını talep etmiştir. Mahkemenin davayı ve istinaf merciinin itirazı yetersiz gerekçelerle reddetmesi üzerine uyuşmazlık bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine taşınmıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı incelerken temel olarak adil yargılanma hakkının ayrılmaz bir parçası olan gerekçeli karar hakkına dayanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 uyarınca herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde iddiada bulunma, savunma ve adil yargılanma hakkına sahip olduğu güvence altına alınmıştır. Bu hakkın en önemli tamamlayıcı unsuru ise Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 141'in üçüncü fıkrasında yer alan, bütün mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarak yazılması zorunluluğudur.

Somut olayda mülakat sınavının usul ve esaslarını belirleyen kurallar, olay tarihinde yürürlükte olan Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığı Eğitim Merkezi Komutanlığı Temin Yönetmeliği m. 31 ve Yönetmelik m. 37 çerçevesinde değerlendirilmiştir. Anılan düzenlemelere göre mülakat komisyonunda mutlaka bir öğretim elemanı ile bir psikolog veya rehberlik ve psikolojik danışmanlık bölümü mezunu üyenin bulunması zorunlu kılınmıştır. Ayrıca adayların psikolojik yeterliliğinin bu üye tarafından değerlendirilerek komisyonla paylaşılması şarttır.

Yerleşik anayasal içtihat prensipleri gereğince, mahkemelerin yargılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya ayrıntılı yanıt vermesi beklenmese de, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki açık ve somut iddiaların makul bir gerekçeyle karşılanması zorunludur. Mahkemelerin maddi olguları kanıtlaması, delilleri değerlendirmesi ve vardığı sonucu gerekçelendirmesi, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin teminatıdır. İdare mahkemelerinin mülakat sınavlarına ilişkin yargısal denetim yaparken salt şeklî bir gerekçeyle yetinmeyip, komisyon teşekkülü gibi objektif denetim unsurlarını kararlarında irdelemeleri gerekmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olaya ilişkin incelemesinde ilk derece mahkemesinin yargılama sürecindeki tutumunu ve gerekçeli kararının içeriğini detaylı bir biçimde ele almıştır. İdare mahkemesi, yargılama aşamasında bir ara karar kurarak, mülakat komisyonunda yönetmelik gereği bulunması gereken psikolog veya rehberlik ve psikolojik danışmanlık bölümü mezunu üye tarafından bir değerlendirme yapılıp yapılmadığına ve komisyonda bir öğretim elemanı bulunup bulunmadığına dair bilgi ve belgeleri davalı idareden talep etmiştir. İdare bu ara karara süresi içinde cevap vermiş olmasına rağmen, mahkemenin nihai kararında bu cevapların içeriğine, idarenin sunduğu belgelere veya komisyonun mevzuata uygun oluşturulup oluşturulmadığına dair hiçbir değerlendirme yapılmamıştır.

Kararda, yalnızca mülakatın yönteminin ve değerlendirmenin kanun ve yönetmelikte ayrıntılı olarak düzenlendiği belirtilmiş, işlemlerin bu kurallara göre yapıldığı şeklinde soyut ve genel geçer bir ifade kullanılarak davanın reddine karar verilmiştir. Başvurucunun mülakat tutanaklarına ve komisyonun oluşumuna dair davanın esasına etki eden itirazları ile mahkemenin kendi ara kararının sonuçları cevapsız bırakılmıştır. Anayasa Mahkemesi, sadece şeklî anlamda bir gerekçenin varlığının yeterli olmadığını, mahkemenin maddi olayları, delilleri ve ulaştığı sonucu makul bir biçimde açıklaması gerektiğini tespit etmiştir.

Ayrıca, ilk derece mahkemesi kararındaki bu temel eksikliklerin istinaf aşamasında da giderilmediği görülmüştür. Bölge İdare Mahkemesi, başvurucunun komisyon teşekkülüne, psikolog üye raporuna ve mülakat sorularının tutanağa bağlanmamasına ilişkin ileri sürdüğü somut ve esaslı istinaf nedenlerini gerekçeli bir şekilde karşılamak yerine, ilk derece mahkemesi kararına atıf yaparak istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmiştir. Bu durum, davanın sonucuna doğrudan etki edebilecek iddiaların yargı mercileri tarafından bütünüyle tartışmasız bırakılmasına yol açmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, yargılama sürecinde ileri sürülen ve davanın sonucuna etkili olan iddiaların kararda karşılanmaması sebebiyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması amacıyla başvuruyu kabul etmiştir.