Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahkeme kararlarında iddialara yeterli gerekçe sunulmalıdır.
• Uyuşmazlıkla ilgisiz gerekçe yazılması hakkı ihlal eder.
• İtiraz mercileri uyuşmazlığın esasına uygun değerlendirme yapmalıdır.
• Gerekçesiz kararlar adil yargılanma hakkını doğrudan zedeler.

Bu karar, adil yargılanma hakkının en temel güvencelerinden biri olan gerekçeli karar hakkının sınırlarını ve mahkemelerin uyuşmazlıkları karara bağlarken göstermesi gereken özeni net bir biçimde ortaya koymaktadır. Hukuken mahkemelerin sadece bir hüküm kurması yeterli olmayıp, bu hükmün davanın maddi ve hukuki gerçekliğiyle örtüşen, mantıklı ve tutarlı bir dayanağının bulunması zorunludur. Kararda, itiraz merciinin incelediği dosyayla hiçbir ilgisi bulunmayan, tamamen farklı bir uyuşmazlığa ait olay ve olguları gerekçe olarak yazması, adil yargılanma hakkının açık bir ihlali olarak kabul edilmiştir. Bu durum, mahkemelerin kararlarını oluştururken gösterdikleri özensizliğin anayasal haklar düzeyinde ne denli ağır sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisi açısından bu karar, özellikle kanun yolu ve itiraz incelemesi yapan üst mahkemelere yönelik çok güçlü bir uyarı niteliği taşımaktadır. İtiraz mercilerinin, ilk derece veya infaz hâkimliği kararlarını onarken ya da reddederken basmakalıp, matbu veya kopyala-yapıştır yöntemiyle oluşturulmuş ilgisiz gerekçeler kullanamayacakları kesin bir dille ifade edilmiştir. Uygulamada zaman zaman karşılaşılan şablon gerekçelerin veya dosya içerikleri karışarak hatalı yazılan kararların doğrudan doğruya hak ihlali sayılacağı tescillenmiştir. Bu içtihat, vatandaşların adalet sistemine ve mahkeme kararlarına olan güveninin sarsılmaması, verilen kararların nedeninin şeffaf bir şekilde topluma ve taraflara aktarılması bakımından uygulamada büyük bir öneme sahiptir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Kırıkkale F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucu Nazım Şafak Korkmaz, daha önceden almış olduğu disiplin cezalarının üzerinden bir yıldan fazla zaman geçmesine rağmen infaz edilmediğini ve bu nedenle zamanaşımına uğradığını iddia etmiştir. Başvurucu, infazı geciken bu cezaların ileride şartlı tahliye hakkını engelleyeceği ve özgürlüğünü kısıtlayacağı gerekçesiyle cezaların kaldırılması talebiyle infaz hâkimliğine başvurmuştur.

İnfaz hâkimliği, başvurucunun bu talebini reddetmiştir. Başvurucu bu ret kararına karşı Kırıkkale Ağır Ceza Mahkemesine itirazda bulunmuştur. Ancak Ağır Ceza Mahkemesi, itirazı reddederken başvurucunun disiplin cezası dosyasıyla hiçbir ilgisi bulunmayan, dolandırıcılık ve kripto para transferleri gibi bambaşka bir ceza dosyasına ait gerekçeleri kopyalayarak kararına yazmıştır. Başvurucu, kendi dosyasıyla tamamen alakasız bu gerekçeyle itirazının reddedilmesi üzerine adil yargılanma hakkının ve gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, somut uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın en önemli unsurlarından biri olan gerekçeli karar hakkı ilkelerine dayanmıştır. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve yargılamanın bu amaca uygun yürütülüp yürütülmediğinin denetlenmesini mümkün kılmayı hedeflemektedir.

Temel kurallar çerçevesinde, mahkeme kararlarının davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurularak yeterli bir gerekçe içermesi zorunludur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi, gerekçeli karar hakkıyla kesinlikle bağdaşmamaktadır.

Disiplin cezalarının infazı noktasında ise olayda 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.48 hükümleri tatbik edilmiştir. Anılan kanun uyarınca, birden fazla disiplin cezası verilmiş olması hâlinde bu cezaların kesinleşme tarihleri sırasına göre ayrı ayrı infaz edileceği ve bir cezanın infazı tamamlanmadan diğerinin infazına başlanamayacağı düzenlenmiştir.

Kanun yolu veya itiraz incelemesi yapan merciler açısından yerleşik içtihatlara göre; itiraz merciinin, yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya aynı atıفة kararına yansıtması yeterli görülebilir. Ancak itiraz merciinin kararında, incelenen uyuşmazlığın maddi ve hukuki unsurlarıyla hiçbir alakası bulunmayan, tamamen farklı dosyalara ait değerlendirmelere yer verilmesi hâlinde bu durum gerekçeli karar hakkının ihlali sonucunu doğuracaktır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun infaz hâkimliğine yaptığı itirazı ve ardından Ağır Ceza Mahkemesine taşıdığı uyuşmazlık sürecini titizlikle incelemiştir. Başvurucu, almış olduğu disiplin cezalarının kesinleşmesine rağmen uzun süre infaz edilmediğini, bu durumun cezaları zamanaşımına uğrattığını ve özgürlüğünü kısıtlayıcı nitelikte olduğunu ileri sürerek iptal talebinde bulunmuştur. İnfaz Hâkimliği ise bu talebi reddederken 5275 sayılı Kanun m.48 hükümlerine dayanmış ve cezaların sırayla infaz edildiğini, bu nedenle kanunen bir zamanaşımı süresinin bulunmadığını belirterek hukuka aykırı bir durum olmadığını tespit etmiştir.

Başvurucunun bu karara karşı yaptığı itirazı inceleyen Kırıkkale Ağır Ceza Mahkemesinin gerekçesi incelendiğinde ise vahim bir usul hatası tespit edilmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, itirazın reddi kararında başvurucunun disiplin cezası şikâyetiyle uzaktan yakından ilgisi olmayan; WhatsApp yazışmaları, banka hesap hareketleri, Papara ve kripto para hesapları ile nitelikli dolandırıcılık suçlamalarına dair tamamen başka bir dosyaya ait beraat kararı gerekçelerini kopyalayarak karara derç etmiştir.

Kural olarak mahkeme kararlarında esasa ilişkin hususlarda yeterli gerekçe bulunması hâlinde itiraz merciince bu karara sadece atıf yapılmak suretiyle değerlendirme yapılması makul karşılanabilir. Ancak itiraz merciinin kararında uyuşmazlığın hukuki ve maddi unsurlarıyla hiçbir şekilde ilgisi olmayan bambaşka değerlendirmelere yer verilmesi, gerekçeli karar hakkını doğrudan zedelemektedir. Başvurucunun şikâyetiyle ve infaz hukukuyla hiçbir ilgisi bulunmayan dolandırıcılık davası gerekçelerine Ağır Ceza Mahkemesi kararında yer verilmesi, mahkemenin dosyayı gereği gibi incelemediğini ve başvurucunun iddialarını hukuken karşılamadığını açıkça göstermektedir.

Meydana gelen bu durum, kişinin kendi davasında neden haksız bulunduğunu öğrenme hakkını elinden almış ve mahkeme kararlarına duyulması gereken güveni sarsmıştır. İtiraz merciinin uyuşmazlık konusuyla tamamen alakasız bir olayı gerekçe olarak göstermesi, davanın adil bir şekilde görülmediğinin en somut kanıtı olarak kabul edilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, uyuşmazlıkla ilgisi olmayan gerekçeyle itirazın reddedilmesi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılması için başvuruyu kabul etmiştir.