Anayasa Mahkemesi Alper Aslan Kararı 2022/109546 B.

Bu karar, idari para cezalarına karşı yapılan itirazlarda sulh ceza hâkimliklerinin şablon ve basmakalıp gerekçelerle ret kararı vermesinin hukuki sonuçlarını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Kişilerin iddialarını desteklemek amacıyla dosyaya sunduğu kamera kayıtları veya tanık beyanları gibi esaslı delillerin mahkemelerce göz ardı edilmesi, adil yargılanma hakkının en önemli güvencelerinden biri olan gerekçeli karar hakkının açık bir ihlali olarak nitelendirilmiştir.

Benzer trafik cezası iptal davalarında ve idari yaptırım itirazlarında bu karar, vatandaşların sunduğu somut delillerin mahkemelerce tek tek tartışılmasını zorunlu kılan güçlü bir emsal teşkil etmektedir. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan, idarenin tutanaklarına üstünlük tanıyarak vatandaşın sunduğu aksi yöndeki kanıtların hiç incelenmeden reddedilmesi alışkanlığına karşı yargısal bir fren niteliği taşımaktadır. Mahkemelerin genel geçer ifadeler yerine, itiraz edenin neden haksız olduğunu somut deliller üzerinden gerekçelendirmesi gerektiği bir kez daha kesin bir dille vurgulanmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Alper Aslan isimli vatandaş, gece saatlerinde aracının şoför koltuğunda park hâlinde beklerken polis ekiplerince durdurulmuş, yapılan ölçümde alkollü çıkması üzerine kendisine idari para cezası kesilerek sürücü belgesine el konulmuştur. Vatandaş, cezanın iptali için Mersin Sulh Ceza Hâkimliğine başvurmuştur. İtirazında, olay sırasında aracın hiç hareket etmediğini, motorun dahi çalışmadığını ve aracı seyir hâline geçirmediğini belirterek bu durumun tespiti için olay anına ait güvenlik kamerası görüntülerini delil olarak mahkemeye sunmuştur. Ancak mahkeme, vatandaşın iddialarını ve sunduğu kamera görüntülerini hiç değerlendirmeden sadece idarenin tutanaklarını yeterli bularak cezayı onaylamıştır. İtirazından sonuç alamayan vatandaş, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki delillerinin incelenmemesi ve kararın gerekçesiz olması nedeniyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkına dayanmıştır. Bu hakkın en kritik unsurlarından biri olan gerekçeli karar hakkı, kişilerin mahkemeler önünde hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve keyfîliğin önlenmesini amaçlar.

Yerleşik içtihat prensiplerine göre, mahkeme kararlarının davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileme potansiyeli bulunan iddia ve itirazları mutlaka karşılaması zorunludur. Delillerle karar sonucu arasında mantıksal bir bağ kurulmalı, uyuşmazlığın özüyle ilgisiz genel değerlendirmelerden kaçınılmalıdır.

Somut uyuşmazlığın temelini oluşturan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 48/5 ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 36/3-b hükümleri uyarınca alkollü araç kullanma eylemine bağlanan idari yaptırımların uygulanabilmesi için, kişinin aracı bilfiil sevk ve idare ettiğinin somut olarak tespit edilmesi gerekmektedir. İdari yaptırımlara itiraz süreçlerinde, itiraz edenin eylemi gerçekleştirmediğine dair ortaya koyduğu maddi itirazların mahkemelerce aydınlatılması bir anayasal yükümlülüktür.

Ayrıca kanun yolu incelemesi yapan mercilerin de ilk derece mahkemesince karşılanmayan veya kararın seyrini değiştirecek nitelikteki esaslı iddiaları değerlendirmesi şarttır. İlk derece mahkemesince cevapsız bırakılan iddiaların itiraz merciince de şablon ifadelerle geçiştirilmesi gerekçeli karar hakkının doğrudan ihlaline yol açmaktadır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, önüne gelen bu uyuşmazlıkta öncelikle sulh ceza hâkimliği tarafından verilen ret kararının içeriğini ve gerekçesini detaylı bir şekilde incelemiştir. Dosya kapsamından, başvurucunun alkollü araç kullandığı iddiasıyla idari yaptırıma maruz kaldığı ancak itiraz dilekçesinde aracın hiç hareket etmediğini, seyir hâline geçmediğini açıkça ileri sürdüğü anlaşılmaktadır.

Daha da önemlisi başvurucu, bu iddiasını soyut bir beyan olarak bırakmamış, olay anını gösterdiğini belirttiği kamera kayıtlarını fiziksel bir delil olarak dosyaya sunmuştur. Anayasa Mahkemesi, bu kamera görüntülerinin davanın seyrini ve sonucunu doğrudan etkileyebilecek, başvurucunun idari para cezası ve ehliyet iptalinden kurtulmasını sağlayabilecek nitelikte en esaslı olgu olduğuna dikkat çekmiştir.

Buna karşın sulh ceza hâkimliğinin kararında, başvurucu tarafından dosyaya sunulan bu kritik kamera görüntülerinin izlendiğine, çözümlendiğine veya değerlendirildiğine dair en ufak bir ifadeye yer verilmemiştir. Mahkeme sadece "itiraz edenin aksini ortaya koyabilecek bir belge sunamadığı" şeklindeki matbu bir gerekçeyle ret kararı vermiştir. Oysa ortada sunulmuş somut bir görsel delil bulunmaktadır. İtiraz makamı olan bir üst sulh ceza hâkimliği de bu eksikliği gidermemiş, başvurucunun kamera kayıtlarının incelenmediği yönündeki açık itirazına rağmen şablon ifadelerle başvuruyu kesin olarak reddetmiştir. Yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde, başvurucunun savunma hakkının bel kemiği olan iddialarına yargı makamlarınca hiçbir şekilde cevap verilmediği saptanmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.