Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahkeme kararları esasa etkili iddiaları karşılamalıdır.
• Görevden uzaklaştırma kararlarında somut gerekçe sunulmalıdır.
• Soyut değerlendirmeler gerekçeli karar hakkını ihlal eder.
• Kanun yolu mercileri eksik gerekçeleri gidermekle yükümlüdür.

Bu karar, idari işlemlerin yargısal denetiminde mahkemelerin salt soyut ve genel geçer ifadelere dayanarak hüküm kuramayacağını, davacının durumuna özgü somut bilgi ve belgeleri tartışarak hukuki gerekçelendirme yapması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Kamu görevlilerinin görevden uzaklaştırılması gibi ağır tedbirleri konu alan uyuşmazlıklarda, mahkemelerin idarenin sunduğu bilgi ve belgelerin işlemi nasıl haklılaştırdığını ve bu tedbirin idari hizmetin yürütülmesine etkisini detaylıca incelemesi anayasal bir zorunluluktur. Yargı mercilerinin, kişinin yasa dışı oluşumlarla bağlantılı olabileceğine dair genel değerlendirmelerini dosyaya yansıyan hangi somut delillere dayandırdığını açıkça belirtmemesi, yargılamanın adil olma vasfına ciddi bir gölge düşürmektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisi açısından bu karar, özellikle olağanüstü dönemlerde tesis edilen idari işlemlere karşı açılan iptal davalarında idare mahkemelerine önemli bir sınır çizmektedir. Karar, istinaf ve temyiz mercilerinin de ilk derece mahkemelerinin eksik bıraktığı gerekçelendirmeyi tamamlaması veya bu yönde sıkı bir denetim yapması gerektiğini vurgulamaktadır. Uygulamada, derece mahkemelerinin "dosyadaki bilgi ve belgelerden anlaşıldığı üzere" şeklindeki basmakalıp ibarelerle haklı gerekçeler sunmadan davaları reddetmesinin önüne geçilecek, vatandaşların yargıya olan güveni ve hak arama hürriyeti daha etkin bir biçimde korunacaktır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde muharebe albayı olarak görev yapan başvurucu, 18 Temmuz 2016 tarihinde idare tarafından görevden uzaklaştırılmıştır. Başvurucu, söz konusu işlemin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek iptali istemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açmıştır. İlerleyen süreçte mahkemenin yasal düzenlemelerle kapatılması sonucunda dosya Ankara 8. İdare Mahkemesine devredilmiştir. İdare Mahkemesi, dosyada yer alan belgelere göre başvurucunun darbe girişiminde yer aldığı veya FETÖ/PDY ile bağlantısı olabileceği kanaatine vararak tedbir niteliğindeki bu uzaklaştırma işleminde hukuka aykırılık bulmamış ve davayı reddetmiştir. Başvurucu, gıyabında duruşma yapıldığını, uzaklaştırma kararına ilişkin somut ve yeterli bir delil sunulmadığını, mahkeme kararının gerekçesiz olduğunu ve çelişkiler barındırdığını ifade ederek istinaf yoluna gitmiştir. İstinaf talebinin de bölge idare mahkemesince kesin olarak reddedilmesi üzerine başvurucu, anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmasını temin eden gerekçeli karar hakkını da güvence altına almaktadır. Mahkemelerin, davanın sonucuna etki edebilecek mahiyetteki tüm iddia ve itirazları, maddi ve hukuki olguları delillerle ilişkilendirerek kararlarında açıkça tartışması ve yeterli bir gerekçe sunması anayasal bir zorunluluktur. Uyuşmazlığın maddi ve hukuki boyutuyla ilgisi olmayan yüzeysel değerlendirmeler gerekçeli karar hakkıyla bağdaşmaz.

Görevden uzaklaştırma tedbiri, hakkında soruşturma yürütülen kamu görevlisinin suç delillerini karartmasını önlemenin yanı sıra, görevi başında kalması sakıncalı görülen kişilerin kamu hizmetini aksatmasını engellemek amacıyla başvurulan geçici bir tedbirdir. Nitekim 10/3/1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu ile 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri çerçevesinde uygulanan bu nitelikteki önlemlerin yargısal denetiminde, mahkemelerin idarenin işlemini haklı kılan iddiaları somut bir şekilde açıklaması gerekmektedir.

Yerleşik yargısal içtihatlara göre, kanun yolu denetimi yapan istinaf veya temyiz mahkemelerinin, ilk derece mahkemesinin kararını onaması hâlinde aynı gerekçeye atıf yapması yeterli kabul edilebilir. Ancak, ilk derece mahkemesinin kararında davanın esasına etki edecek itirazlar karşılanmamışsa ve yeterli bir gerekçe sunulmamışsa, kanun yolu mercilerinin de bu itirazları değerlendirmeden geçmesi veya eksikliği gidermemesi doğrudan gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açar.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun görevden uzaklaştırılmasına yönelik idari işleme karşı açtığı iptal davasındaki yargılama sürecini gerekçeli karar hakkı bağlamında değerlendirmiştir. İdare Mahkemesi, davanın reddine temel gerekçe olarak, dava dosyasındaki bilgi ve belgelerden başvurucunun darbe girişiminde yer almasının veya FETÖ/PDY ile bağlantısının olabileceğinin değerlendirilmesini göstermiştir. Ne var ki Anayasa Mahkemesi, derece mahkemesinin bu kanaate nasıl ulaştığına dair kararda hiçbir somut hukuki değerlendirme bulunmadığını saptamıştır.

Kararda, mahkemenin dosyadaki hangi bilgi ve belgeleri incelediği, bu belgelerin içerik olarak nelerden ibaret olduğu ve bu bilgilerin başvurucunun terör örgütüyle olan bağlantısını ne şekilde ortaya koyduğu hususunda hiçbir somut analiz yapılmamıştır. İdare Mahkemesi, elde edildiği belirtilen bilgileri kendi yargısal yorumuna tabi tutmamış, bilginin idari işlemi nasıl haklılaştırdığını ortaya koymamıştır. Davacının iddialarına ilişkin hususlar açıkta bırakılmış, tamamen soyut ve şablon niteliğindeki genel geçer ifadelerle hüküm tesis edilmiştir.

Bununla birlikte, dosyayı istinaf mercii olarak inceleyen Bölge İdare Mahkemesi de ilk derece mahkemesinin bu eksik gerekçeli kararını detaylıca irdelememiş, başvurucunun esaslı iddia ve itirazlarını karşılayacak ilave bir gerekçe sunmaksızın istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmiştir. Anayasa Mahkemesi, bireyin çalışma hayatını doğrudan etkileyen böylesine ağır bir geçici tedbirin yargısal denetiminde, mahkemelerin işlemin neden ve nasıl hukuka uygun olduğunu somut deliller ve belgeler ışığında kişiselleştirerek gerekçelendirmesi gerektiğini vurgulamıştır. Yargılama sürecinin bütününe bakıldığında, başvurucunun iddialarının yeterli düzeyde açıklığa kavuşturulmadığı anlaşılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, davanın sonucuna etkili iddiaların kararda karşılanmaması nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde başvuruyu kabul etmiştir.