Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Kolluk tutanaklarına mutlak üstünlük tanınması hakkaniyete aykırıdır.
• İdari belgelerin içeriği aksi ispat edilebilir niteliktedir.
• Vatandaşın delillerinin toplanmaması silahların eşitliğini bozar.
• Dezavantajlı duruma düşürülen tarafın itirazları mutlaka karşılanmalıdır.

Bu karar, trafik cezalarına ve idari yaptırımlara karşı yapılan itiraz süreçlerinde kolluk kuvvetleri tarafından tutulan tutanakların mutlak ve aksi ispat edilemez belgeler olarak kabul edilemeyeceğini hukuken net bir şekilde ortaya koymaktadır. Uygulamada sulh ceza hâkimliklerinin, polis veya jandarma tutanaklarını doğrudan doğru kabul ederek vatandaşların sunduğu karşı delilleri incelemeksizin itirazları reddetmesi sıkça karşılaşılan bir durumdur. Anayasa Mahkemesi, yargının bu tek taraflı yaklaşımının bireyleri devlet karşısında peşinen dezavantajlı konuma düşürdüğünü ve silahların eşitliği ilkesini zedelediğini vurgulamaktadır.

Kararın emsal etkisi, özellikle trafik denetimlerinde vatandaşların kamera kaydı, tanık beyanı gibi savunma delillerinin mahkemeler tarafından mutlak surette toplanması ve derinlemesine değerlendirilmesi gerektiği yönündedir. Mahkemelerin sadece kolluk tutanağına dayanarak şüphelinin itirazlarını cevapsız bırakması, adil yargılanma hakkının açık bir ihlali sayılacaktır. Bu içtihat, idari yaptırım kararlarına karşı yapılan incelemelerde yargı mercilerinin daha titiz, delilleri karşılıklı olarak tartışan ve vatandaşa idarenin işlemleri karşısında eşit savunma şansı tanıyan bir yaklaşım sergilemelerini zorunlu kılmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, trafik denetimi sırasında alkol ölçüm cihazını üflemeyi reddettiği gerekçesiyle idari para cezası kesilen ve sürücü belgesine el konulan bir vatandaşın, bu işlemlere karşı yaptığı itirazın yargı mercilerince hakkaniyete uygun şekilde incelenmemesinden kaynaklanmaktadır.

Başvurucu, aracın yolcu koltuğunda seyahat ettiğini, aracı park ettikten sonra para çekmek için ATM'ye yöneldiği sırada polislerin geldiğini ve kendisinden alkol ölçümü istendiğini belirtmiştir. Aracı kendisinin kullanmadığını söyleyerek işleme itiraz etmiş, daha sonra araç sahibi sıfatıyla üflemeyi kabul etse de polislerin tutanak tutarak işlemi sonlandırdığını iddia etmiştir. Başvurucu, olayın kendi anlattığı gibi gerçekleştiğini ispatlamak amacıyla araçtaki diğer kişilerin tanık olarak dinlenmesini ve olay yerini gören MOBESE ile ATM kamera kayıtlarının incelenmesini talep ederek mahkemeye başvurmuştur. Ancak mahkeme, bu delilleri toplamadan sadece polis tutanağını esas alarak talebi reddetmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken temel olarak Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ile bu hakkın en önemli yapı taşlarından olan silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine dayanmıştır.

Silahların eşitliği ilkesi, yargılama aşamasında taraflardan birinin diğerine nazaran daha zayıf veya dezavantajlı bir duruma düşürülmemesini, iddia ve savunma makamları arasında adil bir dengenin kurulmasını emreder. Çelişmeli yargılama ilkesi ise tarafların dosyaya sunulan tüm delillerden haberdar olmasını ve bu delillere karşı itirazlarını mahkeme önünde etkin bir şekilde dile getirebilmesini güvence altına alır.

İdare hukuku prensiplerine göre kamu görevlileri tarafından düzenlenen tutanakların içeriğinin hukuka ve gerçeğe uygunluk karinesinden yararlanacağı genel bir kuraldır. Ancak mahkemelerin bu kuralı yargılamanın sonucunu mutlak şekilde belirleyecek düzeyde uygulamaması gerekir. İdare tarafından tanzim edilen belgelerin ve tutanakların aksi ispat edilemez nitelikte kabul edilmesi, davanın açılmasını ve yürütülmesini anlamsız hâle getirecektir. Bu durum, bireyi devlete karşı açıkça dezavantajlı bir konuma sokarak masumiyet karinesini dahi zedeleyebilir.

Özellikle suç isnadıyla veya idari para cezalarıyla ilgili yargılamalarda mahkemelerden beklenen tutum, kolluk tutanaklarına mutlak bir üstünlük tanımak yerine itiraz eden vatandaşın sunduğu veya toplanmasını talep ettiği karşı delilleri dikkatle ve özenle incelemektir. Yargı mercilerinin, vatandaşın iddia ve itirazlarını ilgili ve yeterli bir gerekçe ile karşılaması, onlara iddialarını ispat etmeleri için yeterli ölçüde fırsat tanıdığını kararlarında şeffaf bir şekilde ortaya koyması hukuki bir zorunluluktur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun somut iddiaları ve sulh ceza hâkimliklerinin gerekçeli kararları üzerinden yaptığı incelemede, yargılama sürecinin silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine aykırı olarak yürütüldüğünü tespit etmiştir.

Somut olayda, başvurucuya isnat edilen alkol ölçüm cihazını kullanmayı reddetme eylemi tamamen ve yalnızca kolluk görevlilerince tutulan tutanağa dayandırılmıştır. Başvurucu ise bu tutanağın olayın gerçek yüzünü yansıtmadığını ileri sürerek güvenlik kamerası kayıtlarının getirtilmesini ve olay anında yanında bulunan tanıkların mahkeme huzurunda dinlenmesini talep etmiştir. Üstelik başvurucu, polislerin düzenlediği idari yaptırım tutanağını imzalamaktan da imtina ederek en başından beri itirazını ortaya koymuştur.

İtirazı inceleyen Karşıyaka 1. ve 2. Sulh Ceza Hâkimlikleri ise başvurucunun sunduğu karşı iddiaları ve delil toplama taleplerini bütünüyle göz ardı etmiştir. Hâkimlikler, idari para cezası karar tutanağının resmî evrak niteliğinde olduğu ve aksi ispat edilinceye kadar geçerli sayılacağı yönündeki basmakalıp gerekçeyle başvurucunun tüm taleplerini reddetmiştir. Oysa başvurucu, bizzat bu tutanağın aksini ispatlamak amacıyla delillerinin toplanmasını istemiştir. Mahkemelerin, başvurucunun davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı savunma ve itirazlarını hiçbir gerekçe sunmadan görmezden gelmesi, yargılamayı idare lehine peşinen sonuçlanmış bir sürece dönüştürmüştür.

Yargılama süreci boyunca kolluk tutanağının ve idari makamların vardığı sonucun güvenilirliği hiç sorgulanmamış, başvurucunun olayın kendi versiyonunu kanıtlama çabasına yargı mercilerince kapalı bir tutum sergilenmiştir. Bu eksik inceleme, başvurucunun kamu otoritesi karşısında ciddi şekilde dezavantajlı konuma düşürülmesine ve savunma hakkının elinden alınmasına yol açmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması amacıyla dosyayı ilgili mahkemeye göndermiştir.