Anayasa Mahkemesi İbrahim Özyılmaz Kararı 2020/9039 B.

Bu karar, kamu görevinden veya idari kurumlardan terör örgütü iltisakı gerekçesiyle çıkarılan kişilerin açtıkları işe iade ve iptal davalarında, yürütülen ceza yargılaması süreçlerinin ve bu süreçlerden elde edilen sonuçların idari mahkemelerce ne derece dikkate alınması gerektiğini ortaya koyması bakımından çok büyük bir öneme sahiptir. Anayasa Mahkemesi, idari yargı mercilerinin sadece basit bir şüpheye veya başlatılan bir ceza soruşturmasına dayanarak feshin geçerliliğine hükmetmesini açıkça yetersiz bulmuştur. Yargılama sürecinde elde edilen beraat kararlarını veya iddiaların delil yetersizliği ile çürütülmesine ilişkin tespitleri kararlarında tartışmamak, hukukun temel prensiplerine aykırı görülerek açık bir hak ihlali olarak nitelendirilmiştir.

Uygulamada sıklıkla karşılaşılan, ceza davasında beraat edilmesine rağmen idari davalarda bu beraat kararının maddi olgularının hiçbir şekilde dikkate alınmaması sorunu, bu kararla birlikte yepyeni bir boyuta taşınmaktadır. Yüksek Mahkeme, derece mahkemelerinin, uyuşmazlığın esasına etki edecek nitelikteki iddiaları ve beraatle sonuçlanan ceza yargılamalarındaki maddi olguları detaylıca analiz ederek gerekçeli kararlarına net bir biçimde yansıtmalarını zorunlu kılmıştır. Söz konusu bu önemli ihlal kararı, idari yargıda görülen benzer fesih, ihraç ve göreve iade davalarında oldukça güçlü bir emsal teşkil edecek; derece mahkemelerinin bundan sonraki süreçte çok daha şeffaf, hukuken denetlenebilir ve somut olgulara dayanan tatmin edici gerekçeler yazmasını sağlayacaktır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Çankırı İl Koordinatörlüğü bünyesinde sözleşmeli uzman olarak görev yapmaktayken, FETÖ/PDY ile irtibatlı ve iltisaklı olduğu gerekçesi gösterilerek iş sözleşmesi idare tarafından tek taraflı olarak feshedilmiştir. İşlemin haksız ve dayanaksız olduğunu belirten başvurucu, bu feshin geçersizliğinin tespiti ve iptali talebiyle idare mahkemesinde dava açmıştır. Yargılama süreci devam ederken başvurucu hakkında ceza mahkemesinde silahlı terör örgütüne üye olma suçundan kamu davası açılmış, ancak yapılan yargılama sonucunda delil yetersizliğinden beraat kararı verilmiştir. İdare mahkemesi ise başvurucunun sadece bir ceza soruşturması geçirmiş olmasını fesih için yeterli bir sebep sayarak iptal davasını reddetmiştir. Başvurucu, ceza davasında beraat etmesine rağmen bu durumun idari yargı makamları tarafından kararlarda hiçbir şekilde dikkate alınmadığını, sunduğu savunmaların tamamen cevapsız bırakıldığını belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, önüne gelen bu uyuşmazlığı Anayasa m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz bir parçası niteliğindeki gerekçeli karar hakkı çerçevesinde incelemiştir. Ayrıca, Anayasa m. 141 uyarınca, bütün mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarak yazılmasının emredici bir anayasal yükümlülük olduğu vurgulanmıştır.

Yüksek Mahkemenin yerleşik içtihatlarına göre, gerekçeli karar hakkı, mahkemelerin yargılamada ileri sürülen her iddiaya ve argümana tek tek detaylı yanıt vermesi anlamına gelmese de, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmaların makul, mantıklı ve tatmin edici bir gerekçeyle karşılanmasını zorunlu kılmaktadır. Tarafların sunduğu temel delillerin ve davanın esasına doğrudan etki edecek hukuki argümanların mahkeme kararlarında tartışılmaması, yargılamada keyfiliğe yol açabileceği gibi kişilerin adil yargılanma hakkını da doğrudan ihlal edecektir.

Kanun yolu incelemesi yapan istinaf ve temyiz mercilerinin, ilk derece mahkemesinin kararını onarken kural olarak aynı gerekçeyi kullanmaları yeterli kabul edilebilir. Ancak, ilk derece mahkemesince hiçbir şekilde değerlendirilmemiş veya kanun yolu aşamasında ortaya çıkmış yeni ve esaslı hususların (örneğin sonradan kesinleşen bir beraat kararı gibi) üst mahkemelerce de bütünüyle dikkate alınmaması, gerekçeli karar hakkının açık bir ihlaline vücut vermektedir. İdari yargı makamlarının, fesih işlemine dayanak gösterilen ceza soruşturmalarındaki verilerin, sözleşmenin feshine olan somut etkisini, masumiyet karinesine halel getirmeyecek şekilde açıkça, bilimsel ve hukuki temellerle karar gerekçesinde ortaya koyması hukuk devletinin bir gereğidir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda ilk derece idare mahkemesinin, başvurucunun iş sözleşmesinin feshine ilişkin işlemi hukuka uygun bulurken, başvurucunun terör örgütüyle irtibatlı olduğu iddiasını yalnızca başlatılan bir ceza soruşturmasına ve bu kapsamda verilen tutuklama kararına dayandırdığını tespit etmiştir. Ancak başvurucu hakkında yürütülen söz konusu ceza yargılamasında Çankırı Ağır Ceza Mahkemesi tarafından; başvurucunun eylemlerinin sempati ve iltisak boyutunu aşmadığı, örgüt üyesi olduğunu ispat etmeye yeterli örgütsel faaliyetlerin bulunmadığı, delil yetersizliği ve örgütsel faaliyetin ispatlanamaması gerekçeleriyle açıkça beraat kararı verilmiş ve bu karar kesinleşmiştir.

Derece mahkemesi, kararında yalnızca ceza soruşturmasına soyut bir atıf yapmakla yetinmiş, ceza dosyasındaki ayrıntılı bilgi ve belgelerin veya sonrasında kesinleşen beraat kararının iş sözleşmesinin feshine olan somut etkisini hiçbir şekilde tartışmamıştır. Başvurucunun ceza davasından beraat ettiğine dair davanın seyrini değiştirebilecek esaslı itirazları ve hukuki savunmaları, hem ilk derece mahkemesi hem de inceleme yapan istinaf ve temyiz mercileri tarafından tamamen cevapsız bırakılmıştır. Yargı makamları, idare tarafından elde edilen verilerin sözleşmenin feshini neden ve nasıl haklı kıldığını, objektif kriterlere dayalı olarak gerekçeli kararlarında ortaya koyamamıştır.

Başvurucunun ileri sürdüğü ve davanın kaderini doğrudan etkileyebilecek nitelikteki beraat eksenli savunmaların yargı mercilerince bütünüyle göz ardı edilmesi, yargılamanın hakkaniyetini derinden zedelemiş ve başvurucunun iddialarının aydınlatılmasını engellemiştir. Mahkemelerin eksik inceleme ve yetersiz gerekçe ile karar vermesi adil yargılanma standartlarıyla bağdaşmamaktadır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir ve yeniden yargılama yapılması için başvuruyu kabul etmiştir.