Anayasa Mahkemesi Mehmet Beşir Şahin Kararı 2022/42291 B.

Bu karar, iş hukuku kapsamında işçi ile işveren arasındaki temel bağı oluşturan sadakat ve güven ilişkisinin, kamu güvenliğini ilgilendiren terör şüphesi bağlamında ne şekilde değerlendirilmesi gerektiğine dair önemli hukuki sınırlar çizmektedir. Anayasa Mahkemesi, iş sözleşmesinin feshine dayanak teşkil eden iddiaların yalnızca basit veya soyut bir varsayıma değil; ciddi, önemli ve somut nitelikteki objektif vakıalara dayanması gerektiğini bir kez daha teyit etmiştir. Başvurucu hakkında daha önce verilmiş olan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ve devam eden adli soruşturmalar, iş ilişkisini çekilmez kılan haklı ve objektif şüphe nedenleri olarak hukuka uygun bulunmuştur.

Kararın benzer davalardaki emsal etkisi ve uygulamadaki önemi, masumiyet karinesi ile iş hukukundaki şüphe feshi mekanizması arasında kurulması gereken hassas dengede yatmaktadır. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin işe iade uyuşmazlıklarını incelerken ceza mahkemesi kararlarına atıf yapmalarının tek başına masumiyet karinesini ihlal etmeyeceğini içtihat etmiştir. İlgili yargı makamının, kişinin suçu kesin olarak işlediğine dair bir saptamada bulunmaması ve kararı sadece feshi haklı kılan "şüphe ve güven kaybı" olgusuna dayandırması durumunda, masumiyet karinesine halel gelmeyeceği vurgulanmıştır. Bu yaklaşım, kamu kurumlarında veya bu kurumlara hizmet veren taşeron firmalarda çalışan işçilerin güvenlik şüphesiyle işten çıkarılmalarına yönelik uyuşmazlıklarda, derece mahkemelerinin kullanması gereken dil ve gerekçe standardı için temel bir rehber niteliği taşımaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Artuklu Belediyesi bünyesinde hizmet alım sözleşmesi kapsamında taşeron işçi olarak çalışan Mehmet Beşir Şahin, idare tarafından terör örgütü ile irtibatlı veya iltisaklı olabileceği yönünde bildirimde bulunulması üzerine işveren şirket tarafından işten çıkarılmıştır. İşveren, söz konusu feshin gerekçesi olarak işçi ile aralarındaki güven ilişkisinin telafisi imkânsız şekilde bozulmasını göstermiştir.

Başvurucu, iş sözleşmesinin haksız ve usulsüz yere feshedildiğini, fesih öncesinde kendisine savunma hakkı tanınmadığını ve terörle irtibatlı olduğuna dair somut bir mahkeme kararı veya delil bulunmadığını belirterek feshin geçersizliği ve işe iade talebiyle dava açmıştır. Yerel mahkemenin ve istinaf merciinin davayı reddetmesi üzerine başvurucu; yargılamanın makul süreyi aştığını, somut bir suç isnadı olmadan işten çıkarıldığı için özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğini ve mahkeme kararlarında kendisini peşinen suçlu gösteren ifadelere yer verilmesi sebebiyle masumiyet karinesinin zedelendiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, somut uyuşmazlığı çözerken özellikle olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı dönemlerde alınan tedbirlerin hukuki niteliğini, iş hukukunda yer alan "şüphe feshi" kavramını ve ceza hukukunun temel prensiplerinden olan masumiyet karinesini merkeze almıştır. Uyuşmazlığın çözümü, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 20 (özel hayata saygı hakkı), Anayasa m. 36 (adil yargılanma hakkı) ve Anayasa m. 38 (masumiyet karinesi) çerçevesinde şekillenmiştir.

İşçi ve işveren arasındaki hukuki ilişkinin temeli sadakat yükümlülüğüne ve karşılıklı güvene dayanmaktadır. İşçi tarafından bu sadakat yükümlülüğünün ihlal edildiği ve güven ilişkisinin sarsıldığı gerekçesiyle yapılacak şüphe fesihlerinde, basit veya soyut bir şüphe yeterli görülmemektedir. Yerleşik içtihat prensipleri doğrultusunda, şüphenin işçinin kişiliğinden veya eylemlerinden kaynaklanan bir sebebe dayanması, bu sebebin de ciddi, önemli ve somut nitelikteki objektif olay ve vakıalar ile mutlaka desteklenmesi şarttır. Şüphe feshi mekanizmasının bu somut olgularla desteklenmemesi, hukuk devleti ilkesinin en önemli gereklerinden olan hukuki güvenlik ilkesine aykırı düşecek ve çalışma hayatında keyfî uygulamaların gündeme gelmesine zemin hazırlayacaktır.

Bununla beraber, masumiyet karinesi, kişinin suç işlediğine dair kesinleşmiş bir yargı kararı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini en üst düzeyde güvence altına almaktadır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında tesis edilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararları, mahiyeti gereği kişinin suçluluğunu nihai olarak kesinleştiren, infaz edilebilir kararlar niteliğinde değildir. İdari yaptırımların uygulanmasında veya iş hukuku uyuşmazlıklarının çözümüne esas teşkil etmesi bakımından, yargısal kararlarda salt kişinin daha önce ceza mahkemesinde yargılanmış olmasından ve HAGB kararı almış olmasından söz edilmesi, masumiyet karinesinin doğrudan ihlal edildiği anlamına gelmemektedir. Ancak, mahkemelerin gerekçeli kararlarını kaleme alırken kullandıkları dil ile bireye cezai sorumluluk yüklememeleri ve henüz kesin hükümle suçlu bulunmamış bireyin masumiyeti üzerine gölge düşürmemeleri yasal bir zorunluluktur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayın incelenmesinde ilk olarak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyeti değerlendirmiştir. Bu iddia yönünden, mevzuatta yapılan yeni düzenlemeler uyarınca kurulan Tazminat Komisyonuna başvuru yolunun tüketilmediği tespit edilmiş ve başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı verilmiştir.

Özel hayata saygı hakkı yönünden yapılan incelemede; başvurucunun iş sözleşmesinin feshine temel oluşturan ana nedenin, devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunan PKK terör örgütü ile irtibatı veya iltisakı olduğu yönünde işverende uyanan şüphe olduğu tespit edilmiştir. Derece mahkemeleri, fesih uyuşmazlığını incelerken başvurucunun geçmiş eylemlerini detaylıca irdelemiştir. Başvurucunun 2007 yılında bir terör örgütü mensubunun cenaze merasiminde yasa dışı sloganlar attığı için terör örgütü propagandası yapma suçundan HAGB kararı alması, 2008 yılında suç unsuru taşıyan ibarelerin yer aldığı dilekçelere imza atması ve 2016 yılında bir partinin il binasında ele geçirilen örgütsel dokümanlarda isminin bulunması gibi olgular dikkate alınmıştır. Derece mahkemeleri bu somut eylemleri, işçi ile işveren arasındaki güven ilişkisini telafisi imkânsız şekilde ortadan kaldıran ciddi, güçlü ve objektif bir şüphe olarak nitelendirmiştir. Anayasa Mahkemesi, ulaşılan bu tespitin kamu gücünü kullanan idarenin takdir yetkisi sınırları içinde kaldığını, herhangi bir keyfîlik içermediğini ve eylemin demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmadığını vurgulamıştır. Ayrıca başvurucunun özel sektörde başka bir işte çalışmasını doğrudan engelleyen ilave bir kısıtlamaya tabi tutulmaması nedeniyle müdahalenin ölçülü olduğu kanaatine varılmıştır.

Masumiyet karinesi yönünden yapılan değerlendirmede ise; derece mahkemelerinin işe iade davasını reddederken kaleme aldıkları gerekçeli kararlarda, başvurucunun ilgili suçları kesin olarak işlediğine dair bağlayıcı bir saptamada bulunulmadığı görülmüştür. Kararlarda yalnızca başvurucu hakkında terör örgütü propagandası yapma suçundan HAGB kararı verildiğinin hukuki bir realite olarak ifade edildiği ve devam eden bir soruşturma bulunduğunun belirtildiği saptanmıştır. Derece mahkemelerinin, HAGB kararını veya derdest soruşturmaları suçluluğun kesin bir ispatı olarak değil, iş ilişkisindeki güven sarsılmasını doğrulayan nesnel ve olgusal bir vakıa olarak değerlendirdiği görülmüştür. Bu bağlamda, mahkeme kararlarının bütüncül olarak incelenmesinde başvurucunun masumiyetine gölge düşürecek nitelikte ve masumiyet karinesini ihlal edecek boyutta ifadeler içermediği açıkça tespit edilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun makul sürede yargılanma hakkı şikayetinin kabul edilemez olduğuna, özel hayata saygı hakkı ve masumiyet karinesinin ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.