Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• İşçi ile işveren arasındaki güven ilişkisi esastır.
• Stratejik kurumlarda personelin şüpheden uzak olması beklenir.
• Şüphe feshinde objektif vakıalara dayanılması zorunludur.
• Devam eden soruşturmalar güven ilişkisini zedeleyici niteliktedir.

Bu karar, stratejik öneme sahip kurumlarda görev yapan personelin iş sözleşmelerinin şüphe feshi yoluyla sona erdirilmesi bakımından hukuk sistemimizde büyük bir önem taşımaktadır. Özellikle olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı dönemlerde, millî savunma gibi kritik sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin, çalışanları hakkında ortaya çıkan güvenlik şüphelerini değerlendirirken sahip oldukları takdir yetkisinin sınırları hassasiyetle çizilmiştir. Anayasa Mahkemesi, işçi ile işveren arasındaki güven ilişkisinin çökmesini meşru bir fesih nedeni olarak kabul ederken, bu müdahalenin keyfî olmamasını ve mutlaka objektif, somut verilere dayanmasını şart koşmuştur.

Kararın emsal etkisi, iş hukuku uygulamasındaki şüphe feshi davalarında idari ve yargısal makamların izlemesi gereken yöntemi netleştirmesinde yatmaktadır. Sadece soyut bir şüphenin işten çıkarma için yeterli olmayacağı, ancak devam eden ciddi ceza soruşturmaları veya operasyonel iletişim hatlarının kullanımı gibi somut tespitlerin, güven ilişkisini zedeleyen haklı olgular olarak kabul edileceği vurgulanmıştır. Bu yönüyle karar, benzer davalarda hem çalışanların keyfî müdahalelere karşı korunması hem de kritik kamu ve özel kurumların operasyonel güvenliğinin sağlanması arasında adil bir dengenin nasıl kurulacağına dair mahkemelere güçlü bir yasal rehberlik sunmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, Havelsan A.Ş. Bünyesinde uzun yıllar mühendis olarak görev yapan Aydemir Memişoğlu'nun, kurum tarafından terör örgütüyle (FETÖ/PDY) irtibat veya iltisak şüphesi gerekçe gösterilerek işten çıkarılmasıyla başlamıştır. İşveren, şirketin millî savunma açısından taşıdığı stratejik önemi belirterek başvurucu ile aralarındaki güven ilişkisinin bozulduğunu ifade etmiştir.

Bunun üzerine başvurucu, somut bir delil olmadan haksız yere işten çıkarıldığını ileri sürerek işe iade davası açmıştır. İlk derece mahkemesi başvurucu lehine karar verip işe iadesine hükmetmişse de, işverenin itirazı üzerine Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırarak davanın reddine karar vermiştir. Başvurucu, İstinaf Mahkemesinin savunmasını dahi almadan yeni delillerle karar verdiğini ve ortada somut bir mahkûmiyet kararı olmaksızın işten çıkarılmasının haksız olduğunu iddia ederek özel hayata saygı hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.20 kapsamında güvence altına alınan özel hayata saygı hakkı ve olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı dönemlerde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulmasını düzenleyen Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.15 çerçevesinde değerlendirmiştir.

İş hukukunun temel prensiplerine ve yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre, işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinin kalbini sadakat ve güven unsuru oluşturur. İşçinin sadakat yükümlülüğünü ihlal etmesi veya bu yükümlülüğe aykırı davrandığına dair güçlü ve haklı şüphelerin bulunması, işveren açısından iş ilişkisinin sürdürülmesini çekilmez hâle getirebilir. Şüphe feshi olarak adlandırılan bu kurumun geçerli kabul edilebilmesi için salt basit ve soyut bir şüphe yeterli görülmemektedir. Şüphenin mutlaka işçinin kişiliğinden kaynaklanan bir sebebe dayanması ve bu durumun ciddi, önemli, somut nitelikteki objektif olay ve vakıalarla desteklenmesi zorunludur.

Ayrıca, olağanüstü hâl dönemlerinde yürürlüğe giren 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname gibi düzenlemeler, millî savunma ve güvenlik açısından kritik öneme sahip kurumlarda çalışan personelin durumunun çok daha hassas değerlendirilmesini öngörmüştür. Terör örgütleriyle irtibat veya iltisak şüphesi, özellikle savunma sanayii gibi stratejik alanlarda idareye ve işverene daha geniş bir takdir yetkisi sunmaktadır. Ancak bu takdir yetkisi sınırsız değildir; idari ve yargısal makamların, feshin dayandığı şüphenin somut bulgulara dayandığını ilgili ve yeterli gerekçelerle kanıtlaması, özel hayata saygı hakkı bağlamında keyfîliğin önüne geçilmesi için şarttır. Uyuşmazlıklarda adil yargılanma güvencelerinden olan silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin eksiksiz işletilmesi de anayasal bir gerekliliktir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun iş sözleşmesinin feshedilmesini, mesleki hayata yönelik bu müdahalenin başvurucunun özel hayatını ciddi şekilde etkilediği gerçeğinden yola çıkarak özel hayata saygı hakkı bağlamında derinlemesine incelemiştir. Yapılan incelemede, feshin olağanüstü hâl döneminde ve ulusal güvenlik açısından kritik önemi haiz bir savunma sanayi şirketinde gerçekleştiği özellikle vurgulanmıştır.

İşveren tarafından feshin temel gerekçesi olarak, başvurucunun terör örgütleriyle irtibatlı veya iltisaklı olduğu yönündeki kuvvetli şüphe ve bu şüphe nedeniyle taraflar arasındaki güven bağının tamamen çökmesi gösterilmiştir. Yargılama sürecinde toplanan delillere göre, başvurucu hakkında devam eden bir ceza soruşturması bulunduğu ve başvurucunun kullandığı telefon hattının terör örgütünün mahrem hizmetlerinde kullanılan operasyonel bir hat olduğuna dair istihbari bilgi ve belgeler bulunduğu saptanmıştır. Yüksek Mahkeme, derece mahkemelerince de teyit edilen bu bilgilerin, işçi ile işveren arasındaki güven ilişkisini zedeleyen ciddi, güçlü ve objektif şüphe sebepleri oluşturduğunu, dolayısıyla işverenin takdir yetkisinin sınırlarını aşmadığını ve fesih işleminin keyfîlik barındırmadığını tespit etmiştir.

Bunun yanı sıra başvurucunun, Bölge Adliye Mahkemesi aşamasında kendisine haber verilmeyen yeni delillere dayanılarak karar verildiği ve savunma hakkının kısıtlandığı yönündeki iddiaları da titizlikle ele alınmıştır. Yapılan incelemede, İstinaf Mahkemesinin kararına dayanak yaptığı devam eden soruşturma ve operasyonel hat kullanımına dair belgelerin aslında ilk derece mahkemesi aşamasında talep edilip toplanan, ancak karara yansıtılmayan deliller olduğu ortaya konulmuştur. Söz konusu belgelerin yargılama aşamasında dosya içerisine alındığı ve duruşmada okunduğu dikkate alındığında, başvurucunun bu delillerden haberdar olduğu ve bunlara karşı savunma yapma imkânından mahrum bırakılmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle olayda silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edilmediği net bir biçimde ifade edilmiştir.

Toplanan tüm deliller ışığında, millî savunma açısından son derece kritik bir kurumda, terör örgütü ile irtibat şüphesinin iş ilişkisini sürdürülemez kılacak haklı bir zemin yarattığı ve yapılan müdahalenin demokratik toplumda zorunlu bir ihtiyacı karşılayıp ölçülülük ilkesine uygun olduğu kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, özel hayata saygı hakkının ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.