Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mahkûmiyet değildir.
• İdari işlemler doğrudan geri bırakılma kararına dayandırılamaz.
• Mahkeme kararları davanın sonucuna etkili iddiaları karşılamalıdır.
• Kanun yolu mercileri esaslı itirazları değerlendirmekle yükümlüdür.
• Gerekçeli karar hakkı adil yargılanmanın temel bir unsurudur.

Bu karar, iş hukuku uyuşmazlıklarında ve özellikle işe iade davalarında Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararlarının hukuki niteliği ve bağlayıcılığı hususunda son derece önemli bir çerçeve çizmektedir. Anayasa Mahkemesi, ceza yargılaması neticesinde verilen HAGB kararlarının kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü niteliği taşımadığını ve doğrudan bir idari işleme veya yargı kararına, özellikle iş sözleşmesinin feshinde güven ilişkisinin zedelendiği gerekçesiyle kategorik olarak esas alınamayacağını net bir şekilde ortaya koymuştur. Karar, masumiyet karinesinin korunması ile çalışma hayatındaki disiplin hukuku arasındaki hassas dengeyi hukukun üstünlüğü lehine pekiştirmektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, bu karar özellikle istinaf ve temyiz mercilerinin ilk derece mahkemelerince tartışılmayan veya uyuşmazlığın özünü oluşturmayan çok eski tarihli HAGB kararlarına dayanarak hüküm kurmalarının önüne geçecek niteliktedir. İşverenlerin fesih bildiriminde hiç dayanmadıkları, olay tarihinden yıllar önce verilmiş ve hukuki sonuç doğurmayan ceza kararlarının, yargılama aşamasında davanın reddine gerekçe yapılamayacağı vurgulanmıştır. Uygulamada, derece mahkemelerinin tarafların esaslı iddia ve savunmalarını, olayla illiyet bağını kurarak ve somut delillerle destekleyerek tartışması gerektiği; aksi tutumun gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açacağı bir kez daha yerleşik bir içtihat olarak teyit edilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvuruya konu uyuşmazlık, bir şirkette teknisyen olarak çalışan işçinin, işverenine karşı açtığı işe iade davasından kaynaklanmaktadır. İşçi, çalıştığı kurumda kendisiyle aynı isim ve soy isme sahip başka bir çalışanın karıştığı iddia edilen bir hırsızlık (hurda boru satma girişimi) olayı sebebiyle, isim benzerliğinden dolayı haksız yere işten çıkarıldığını belirterek mahkemeye başvurmuştur. Olayla ilgili yürütülen ceza soruşturmasında şüpheli dahi olmayan, yalnızca tanık olarak bilgisine başvurulan işçi, feshin geçersizliğinin tespitini ve işe iadesini talep etmiştir.

İlk derece mahkemesi işçiyi haklı bularak işe iadesine karar vermiştir. Ancak işverenin itirazı üzerine dosyayı inceleyen istinaf mahkemesi, işverenin fesih gerekçesi yapmadığı ve yaklaşık on yıl önce işçi hakkında elektrik hırsızlığı iddiasıyla verilmiş bir Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararını gerekçe göstererek, taraflar arasındaki güven ilişkisinin sarsıldığına kanaat getirmiş ve işe iade davasını reddetmiştir. Uyuşmazlık, bu ret kararının iddiaları karşılamadığı ve haksız olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine taşınmıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı incelerken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkına dayanmıştır. Bu hak, kişilerin hakkaniyete uygun yargılanmalarını sağlamayı ve yargılamanın denetlenmesini amaçlar. Mahkeme kararlarının, uyuşmazlığın temel maddi ve hukuki sorunları ile davanın sonucunu etkileyecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmalar hakkında yeterli gerekçe içermesi zorunludur.

Uyuşmazlığın temel kanuni dayanaklarından biri 4857 sayılı İş Kanunu hükümleridir. Somut olayda fesih işlemi, anılan kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının iki numaralı bendinin (e) alt bendi olan işverenin güvenini kötüye kullanma ve hırsızlık yapma fiillerine dayandırılmıştır. Ancak yargılama aşamasında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında verilen Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararlarının niteliği esaslı tartışma konusu olmuştur.

Yerleşik içtihatlara ve 5271 sayılı Kanun m. 231/5 hükmüne göre, HAGB kararı kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. HAGB kararı, suçluluğu hükmen sabit kılan kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı değildir. Bu nedenle, masumiyet karinesinin bir gereği olarak, hakkında HAGB verilen kişinin suç işlediği sabit kabul edilemez. Bir idari tasarrufun veya yargı kararının doğrudan ve kategorik olarak HAGB kararına dayandırılmaması gerekmektedir. İstinaf merciinin, uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz, ilk derece mahkemesince karşılanmayan esaslı iddiaları değerlendirmeden hüküm kurması, gerekçeli karar hakkının temel prensipleriyle bağdaşmamaktadır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda ilk derece mahkemesi ile istinaf mahkemesinin kararları arasındaki temel çelişkileri ve yargılama sürecindeki eksiklikleri detaylıca incelemiştir. İşveren, başvurucunun iş sözleşmesini 2019 yılında meydana gelen hurda boru satma girişimine dayalı bir disiplin soruşturması neticesinde feshetmiştir. Yürütülen ceza soruşturmasında ise başvurucunun şüpheli sıfatı dahi bulunmamakta, isim benzerliği olan diğer bir çalışan şüpheli konumundadır. Nitekim ilk derece mahkemesi, ceza soruşturmasında başvurucunun adının geçmediğini ve aleyhine somut bir delil sunulamadığını tespit ederek feshin haksız olduğuna ve işe iadeye hükmetmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi ise işverenin fesih nedeni yapmadığı, olaydan yaklaşık on yıl önce (2011 yılında) kesinleşmiş ve elektrik enerjisi hakkında hırsızlık suçuna ilişkin olan bir HAGB kararını kendi kararına yegâne dayanak yapmıştır. Anayasa Mahkemesi, HAGB kararının hukuki bir sonuç doğurmayacağına ilişkin açık kanun hükmüne rağmen, bu kararın işçi ile işveren arasındaki güven ilişkisini zedelediği yönündeki istinaf mahkemesi kabulünün hukuki dayanaktan yoksun olduğuna dikkat çekmiştir.

Özellikle, işverenin yargılamanın hiçbir aşamasında fesih gerekçesi olarak bu eski HAGB kararına dayanmadığı, feshin tamamen 2019 yılındaki olaya istinaden yapıldığı gözetildiğinde; Bölge Adliye Mahkemesinin, başvurucunun olayla ilgisi olmadığına dair esaslı iddialarını ve ilk derece mahkemesinin tespitlerini hiç tartışmadan, ilgisiz bir HAGB kararıyla davayı reddetmesi makul görülmemiştir. Başvurucunun, yargılamanın sonucuna doğrudan etki edecek nitelikteki savunmalarının istinaf mercii tarafından ilgili ve yeterli bir gerekçeyle karşılanmadığı tespit edilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması amacıyla başvuruyu kabul etmiştir.