Anayasa Mahkemesi Derviş Bozkurt Kararı 2023/8003 B.

Bu karar, ceza yargılamasında sıklıkla uygulanan hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumunun itiraz incelemesindeki yapısal sorunları ve müsadere tedbiriyle olan ilişkisini ele alması bakımından büyük önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, HAGB kararlarına karşı yapılan itirazların ağır ceza mahkemelerince yalnızca şekil yönünden incelenip esasa girilmemesinin, sanıkların adil yargılanma hakkını doğrudan zedelediğini bir kez daha güçlü bir şekilde vurgulamıştır. Aynı zamanda, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmaksızın, HAGB kararıyla birlikte müsadere işleminin derhal infaz edilmesinin mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale olduğu tespit edilmiştir.

Benzer davalardaki emsal etkisi açısından bu karar, HAGB kurumunun mevcut işleyişinin temel hak ve özgürlükler üzerinde yarattığı ihlalleri gidermek adına yargı mercilerine açık bir mesaj vermektedir. Özellikle, itiraz mercilerinin yeknesak ve matbu gerekçelerle ret kararı vermesi uygulamasının kabul edilemez olduğu açıkça belirtilmiştir. Karar, uygulamada hem itiraz kanun yolunun daha etkin ve esasa girilerek işletilmesi gerektiğini göstermekte hem de mülkiyet hakkını sınırlayan müsadere gibi yaptırımların uygulanabilmesi için kesinleşmiş mahkûmiyet kararının varlığının şart olduğunu yerleşik bir içtihat hâline getirmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu Derviş Bozkurt, trafikte yaşanan bir tartışma esnasında müştekiyi tehdit ettiği iddiasıyla yargılanmıştır. Asliye Ceza Mahkemesi, başvurucunun silahlı tehdit suçunu işlediği gerekçesiyle hapis cezası ile cezalandırılmasına, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) ve suça konu silahın müsadere edilmesine karar vermiştir. Başvurucu, suçun unsurlarının oluşmadığını ve kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı olmadan silahının müsadere edilemeyeceğini belirterek bu karara itiraz etmiştir. Ancak itirazı inceleyen Ağır Ceza Mahkemesi, HAGB kararının usul ve kanuna uygun olduğunu belirterek itirazı kesin olarak reddetmiştir. Bunun üzerine başvurucu, itiraz merciinin esasa yönelik savunmalarını ve iddialarını değerlendirmediğini, yalnızca şekli bir inceleme yaptığını ve müsadere kararının derhal uygulanmasının mülkiyet hakkını zedelediğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 kapsamında düzenlenen hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumunun usul ve esaslarına odaklanmıştır. Ayrıca müsadere tedbiri bakımından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.54 hükümleri hukuki incelemenin temel dayanakları arasına alınmıştır.

Yüksek Mahkeme, yerleşik içtihadı olan Atilla Yazar ve diğerleri kararına açıkça atıf yaparak, HAGB kurumunun ceza adaleti sistemindeki uygulamadan kaynaklanan yapısal sorunlarına ve usuli güvence eksikliklerine dikkat çekmiştir. HAGB kararlarına karşı sanıklar tarafından yapılan itirazların, itiraz mercileri tarafından genellikle dosya üzerinden, yeknesak bir yaklaşımla ve sadece şekli şartlar yönünden incelenmesi, iddia karşısında savunma makamının sahip olduğu güvenceleri yeterince koruyamamakta ve sanığı dezavantajlı hâle getirmektedir. İtiraz mercilerinin, itiraz dilekçesinde ileri sürülen ve davayla doğrudan ilgili hususları ayrıca değerlendirerek somut, ilgili ve yeterli bir gerekçe ile cevap verme yükümlülüğü bulunmaktadır.

Bunun yanında, mülkiyet hakkına müdahale niteliği taşıyan müsadere kararları açısından ise Süleyman Başmeydan kararı ilkeleri hatırlatılmıştır. Mülkiyet hakkına müsadere yoluyla yapılan müdahalenin keyfî veya hukuka aykırı olup olmadığının esastan denetlenebileceği temyiz kanun yolu askıya alınarak, henüz kesinleşmemiş bir mahkûmiyet olan HAGB kararı ile birlikte müsadere kararının infazına derhal girişilmesi, kişiye şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemektedir. Bir eşyanın müsaderesinin yasal olarak uygulanabilmesi için o eşyanın bir suçun işlenmesinde kullanıldığının kesin bir yargı kararıyla sabit olması gerekliliği vurgulanmıştır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda Anayasa Mahkemesi, öncelikle başvurucu hakkında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına yönelik itirazın incelenme usulünü denetlemiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucunun suçun unsurlarının oluşmadığı yönündeki esasa ilişkin iddialarını bütünüyle dikkate almamış, itiraz edilen kararın yalnızca usul ve kanuna uygun olduğunu belirten matbu bir gerekçeyle itirazı kesin olarak reddetmiştir. Bu durum, başvurucunun iddia ve delillerinin yeterince dikkate alınmasında ve temel haklarına yapılan müdahalenin ölçülülüğünün belirlenmesinde belirli ve etkili bir denetim yolu sunmamaktadır.

Anayasa Mahkemesi, HAGB kararlarına karşı itiraz yolunun etkili bir denetim sağlamaması nedeniyle daha önce verdiği iptal kararlarını karara ekleyerek, somut yargılamanın adil yargılanma hakkının sağladığı asgari güvencelere dahi uygun şekilde yürütülmediğini tespit etmiştir. İtiraz makamının, davaya dair esaslı iddiaları karşılamadan şekli bir inceleme ile yetinmesi adil yargılanma hakkını açıkça zedelemiştir.

Diğer taraftan müsadere tedbiri incelendiğinde, başvurucuya ait silahın HAGB kararı ile birlikte derhal müsadere edilmesine hükmedildiği ve bu kararın itirazın reddiyle infaz aşamasına getirildiği görülmektedir. HAGB kararı, hukuki ve teknik anlamda kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü teşkil etmemektedir. Kesin mahkûmiyet kararı bulunmaksızın, sadece HAGB kararına dayanılarak müsadere işleminin infaz edilmesi, başvurucunun esasen sahip olduğu temyiz kanun yoluna başvurma imkânını elinden almakta ve mülkiyet hakkı üzerinde ciddi bir belirsizliğe yol açmaktadır. Ortaya çıkan bu hukuki belirsizlik nedeniyle başvurucuya aşırı bir külfet yüklenmiş olup, bu uygulama mülkiyet hakkının gerektirdiği temel hukuki güvenceleri sağlamaktan oldukça uzaktır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.