Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• HAGB kararları mahkûmiyet hükmü olarak değerlendirilemez.
• Masumiyet karinesi beraat eden kişiyi korumaya devam eder.
• Özel hayata müdahale objektif ve haklı gerekçelere dayanmalıdır.
• Gerekçeli kararda kişiyi suçlu gösteren ifadeler kullanılamaz.

Bu karar, hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilen bireylerin çalışma ve meslek hayatlarında karşılaştıkları hak ihlallerine karşı önemli bir anayasal güvence sunmaktadır. Mahkeme, bireylerin kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü olmadan, geçmişte verilmiş ve hukuken ortadan kalkması muhtemel olan HAGB kararları tek gerekçe gösterilerek iş sözleşmelerinin feshedilmesini özel hayata saygı hakkının ihlali olarak nitelendirmiştir. Aynı zamanda, derece mahkemelerinin kendi gerekçeli kararlarında HAGB kararlarını kesin bir ceza hükmüymüş gibi ele alarak kişilerin suçluluğunu ima eden, onları peşinen suçlu ilan eden ifadeler kullanmasının masumiyet karinesini zedelediği açıkça vurgulanmıştır.

Uygulamadaki emsal etkisi bakımından bu karar, idari makamların ve yargı organlarının HAGB kararlarını yorumlama ve hukuki sonuç bağlama sınırlarını net bir şekilde çizmektedir. İşçi ile işveren arasındaki güven ilişkisinin bozulduğu yönündeki fesih iddialarının soyut şüphelere değil, somut, ciddi ve tarafsız delillere dayanması gerektiği prensibi güçlendirilmiştir. Olağanüstü hâl dönemlerinde dahi temel hak ve özgürlüklere yönelik müdahalelerin anayasal ölçülülük ve zorunluluk ilkelerine tabi olduğu hatırlatılmıştır. Benzer işe iade ve fesih uyuşmazlıklarında, mahkemelerin masumiyet karinesine halel getirecek dilden özenle kaçınmaları ve fesih gerekçelerini güçlü fiili vakıalarla temellendirmeleri gerektiği yönünde bağlayıcı bir yol haritası çizilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Mardin Büyükşehir Belediyesi bünyesinde hizmet alım sözleşmesi kapsamında taşeron işçi olarak çalışan başvurucunun iş sözleşmesi, Belediye'nin işverene yaptığı bildirim üzerine, terör örgütüyle irtibatlı veya iltisaklı olduğu ve bu nedenle taraflar arasındaki güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesiyle feshedilmiştir. Başvurucu, feshin haksız olduğunu, fesih nedenlerinin kendisine açıkça bildirilmediğini ve usule uyulmadığını ileri sürerek işe iade davası açmıştır. Ancak açılan dava, başvurucu hakkında 2004 yılındaki bir eylemi nedeniyle 2010 yılında kesinleşen terör örgütü propagandası yapma suçundan verilmiş bir hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı ile suçsuz bulunduğuna dair takipsizlikle sonuçlanan başka bir soruşturma gerekçe gösterilerek mahkemece reddedilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi de söz konusu ret kararını onamıştır. Başvurucu, kesinleşmiş herhangi bir mahkûmiyet kararı olmamasına rağmen asılsız şekilde terörle ilişkilendirilerek işten çıkarılmasının özel hayata saygı hakkını, mahkeme gerekçesinde ise doğrudan suçlu gibi gösterilmesinin masumiyet karinesini ihlal ettiği iddiasıyla bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle Anayasa m.20 kapsamında güvence altına alınan özel hayatın gizliliği ve özel hayata saygı hakkı ile Anayasa m.36 ve Anayasa m.38 hükümlerinde yer alan masumiyet karinesi ilkelerini merkeze almıştır. İş sözleşmesinin feshi gibi mesleki hayata yönelik ağır idari müdahalelerin, bireyin özel hayatını, sosyal çevresini ve mesleki itibarını ciddi şekilde etkilemesi durumunda uyuşmazlığın özel hayata saygı hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği yerleşik anayasa yargısı içtihatlarıyla sabittir.

Özellikle olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı dönemlerde dahi, idare tarafından alınan disiplin ve fesih tedbirlerinin Anayasa m.15 çerçevesinde durumun gerektirdiği ölçüde olması zorunludur. İşçi ile işveren arasındaki güven ilişkisinin sarsıldığı yönündeki iddiaların basit ve soyut şüphelere değil, objektif, somut ve ciddi olgulara dayanması gerekmektedir. İdare, kişinin devlete olan sadakat bağının zedelendiğini ikna edici delillerle ortaya koymakla yükümlüdür.

Masumiyet karinesi ise, adil yargılanma hakkının temel ve vazgeçilmez bir unsuru olup, kişinin suçluluğu bağımsız mahkemelerce verilmiş kesinleşmiş bir yargı kararı ile sabit oluncaya kadar masum sayılmasını emreder. Bu temel ilke, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 uyarınca verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararlarını da yakından ilgilendirmektedir. HAGB, sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulmasını erteleyen, sanığı belirli bir denetim süresine tabi tutan ve denetim süresi sonunda şartlara uyulduğunda davanın düşmesine yol açarak hükmü ortadan kaldıran bir kurumdur. Bu nedenle, HAGB kararı hiçbir şekilde kesin bir ceza mahkûmiyeti niteliği taşımaz. İdari uyuşmazlıkları çözen derece mahkemelerinin, kararlarında münhasıran HAGB kararına dayanarak kişileri peşinen suçlu gibi nitelendirecek ifadelerden kaçınması, masumiyet karinesinin anayasal bir güvence olarak korunması açısından mutlak bir zorunluluktur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun iş sözleşmesinin feshine dayanak yapılan idari şüphelerin hukuki niteliğini ayrıntılı olarak incelemiştir. Feshe gerekçe olarak gösterilen HAGB kararının 2004 yılındaki eski bir olaya dayandığı, 2010 yılında kesinleştiği ve başvurucu hakkında öngörülen beş yıllık denetim süresinin fesih tarihinden çok daha önce (2015 yılında) dolduğu tespit edilmiştir. İdare mahkemelerinin, fesih tarihinden önce hukuken ortadan kalkması muhtemel olan bu eski HAGB kararına ve içeriğinde terörle ilişkisi bulunmayan, takipsizlikle sonuçlanmış başka dosyalara dayanarak feshin haklılığını savunmaları hukuka aykırı bulunmuştur. Derece mahkemelerinin, yıllar öncesine ait bir olayın güncel bir güvenlik riski veya devlete sadakat eksikliği oluşturup oluşturmadığını hiçbir şekilde irdelemediği görülmüştür. Bu durum, başvurucu üzerindeki tedbirin ölçülülük sınırlarını aştığını ve özel hayata saygı hakkına meşru olmayan orantısız bir müdahale teşkil ettiğini ortaya koymuştur.

Ayrıca, masumiyet karinesi yönünden yapılan incelemede, Bölge Adliye Mahkemesinin gerekçeli kararında yer alan sorunlu ifadeler dikkatle ele alınmıştır. Mahkemenin karar gerekçesinde HAGB kararından doğrudan doğruya bir "mahkûmiyet hükmü" olarak bahsetmesi ve başvurucunun söz konusu terör örgütü propagandası suçunu kesin olarak işlediği izlenimi uyandıran kesin nitelendirmeler yapması, masumiyet karinesine açıkça gölge düşürmüştür. HAGB kurumunun hukuki niteliği gereği, ortada kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmadığından, başvurucunun yargı mercileri tarafından peşinen suçlu muamelesine tabi tutulması anayasal güvencelerle ve adil yargılanma hakkıyla bağdaşmamaktadır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, başvurucunun özel hayata saygı hakkı ile masumiyet karinesinin ihlal edildiği yönünde karar vererek başvuruyu kabul etmiştir.