Anayasa Mahkemesi Mehmet Çelik Kararı 2020/22692 B.

Bu karar, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilen durumlarda, idari ve yargısal makamların bireyin masumiyet karinesine ne derece titizlikle yaklaşması gerektiğini ortaya koyan kritik bir anayasal değerlendirmedir. Ceza yargılaması neticesinde verilen HAGB kararı, sanık hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü doğurmaz ve kişinin denetim süresi boyunca masum kabul edilmesini gerektirir. İdari yargı mercilerinin, disiplin cezalarına karşı açılan iptal davalarında yalnızca HAGB kararına atıf yaparak kişinin suçlu olduğu izlenimini uyandıran kesin ifadeler kullanması, Anayasa ile güvence altına alınan masumiyet karinesinin açık bir ihlalidir.

Uygulamadaki önemi bakımından bu karar, idare mahkemelerinin disiplin uyuşmazlıklarını çözerken ceza mahkemelerinin kararlarından bağımsız olarak kendi delil değerlendirmelerini yapmaları gerektiğine işaret etmektedir. Danıştay ve idare mahkemelerinin, uyuşmazlığın esasına yönelik inceleme yaparken "suçu işlediği sübuta ermiştir" gibi ceza hukuku bağlamında kesinlik bildiren ve masumiyet karinesini zedeleyen ibarelerden kaçınması zorunludur. Benzer davalarda emsal teşkil edecek bu içtihat, kamu görevlileri hakkında yürütülen idari süreçlerde ve iptal davalarında, ceza yargılaması henüz kesin bir mahkûmiyetle sonuçlanmamışsa, bireylerin lekelenmeme hakkının ve masumiyet karinesinin idari yargı kararlarıyla bertaraf edilemeyeceğini açık bir kurala bağlamaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bir lisede müdür yardımcısı ve öğretmen olarak görev yapan başvurucu, bir kız öğrenciye yönelik sözlü olarak cinsel tacizde bulunduğu iddiasıyla adli ve idari soruşturma geçirmiştir. Adli soruşturma neticesinde ceza mahkemesi başvurucu hakkında mahkûmiyet kararı vermiş, ancak hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) hükmetmiştir. Diğer taraftan, Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu aynı eylemleri gerekçe göstererek başvurucuyu yüz kızartıcı fiil sebebiyle devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırmıştır.

Başvurucu, HAGB kararının hukuki bir sonuç doğurmaması gerektiğini belirterek disiplin cezasının iptali istemiyle idare mahkemesine dava açmıştır. İdare mahkemesi, davanın reddine karar verirken doğrudan ceza mahkemesi kararına atıf yapmış ve başvurucunun atılı suçu işlediğinin sübuta erdiğini belirtmiştir. Kararın Danıştay tarafından onanması üzerine başvurucu, idari yargı kararlarında suçlu olduğu kanaatini uyandıran ifadeler kullanılması nedeniyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, önüne gelen uyuşmazlığı çözerken Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerinde güvence altına alınan masumiyet karinesi ilkesini temel almıştır. Masumiyet karinesi, bir kimsenin suç işlediğine dair kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence altına almaktadır. Bu ilkenin sağladığı güvencenin iki boyutu vardır: Birincisi, ceza yargılaması sonuçlanıncaya kadar kişinin suçlu ilan edilmesini yasaklamasıdır. İkincisi ise, yargılama mahkûmiyet dışında bir kararla sonuçlandığında kamu makamlarının kişi hakkında suçlu izlenimi yaratacak her türlü işlem ve uygulamadan özenle kaçınması yükümlülüğüdür.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 uyarınca verilen Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı, sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün hiçbir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Denetim süresi içinde kişi masum kabul edilmek zorundadır.

Kamu görevlilerinin disiplin süreçleri ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 çerçevesinde yürütülmektedir. Elbette ki disiplin makamları, bir eylemin memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelikte yüz kızartıcı ve utanç verici bir hareket olup olmadığını ceza yargılamasından tamamen bağımsız olarak da değerlendirme yetkisine sahiptir. Ancak idari yargı mercileri, disiplin cezasına karşı açılan iptal davasını incelerken münhasıran HAGB kararına dayanmamalıdır. Yargılama makamlarının, kişinin ceza hukuku anlamında suçlu olduğunu ima eden ifadelerden özenle kaçınması şarttır. Aksi takdirde, HAGB kararının varlık amacı ortadan kalkar ve anayasal bir hak olan masumiyet karinesi ağır biçimde ihlal edilmiş olur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda, başvurucu hakkında yürütülen ceza yargılaması sonucunda cinsel taciz suçlamasıyla HAGB kararı verilmiştir. Kanun gereği HAGB kararı, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü niteliği taşımadığından başvurucunun hukuken masumiyeti devam etmektedir. Ancak başvurucu hakkında tesis edilen devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı açılan iptal davasında, Konya 1. İdare Mahkemesi tarafından verilen ret kararının gerekçesi incelendiğinde, idari yargı makamının bağımsız bir disiplin hukuku değerlendirmesi yapmadığı görülmektedir. İdare mahkemesi, ceza yargılamasında verilen kararı doğrudan esas almış, başvurucunun üzerine atılı suçu işlediğinin sübuta erdiğini kesin bir dille belirterek ret hükmünü bu ispata dayandırmıştır.

Anayasa Mahkemesi, idari yargı makamlarının HAGB kararına bu şekilde atıf yapmasını ve başvurucunun isnat edilen suçu kesin olarak işlediği izlenimini uyandıran ibareler kullanmasını anayasal güvencelere aykırı bulmuştur. İdare mahkemesi, fiilin disiplin hukuku açısından oluşturduğu ihlali kendi delilleriyle ve bağımsız bir idari gerekçeyle irdelemek yerine, kesinleşmemiş ve hukuki sonuç doğurmayan bir ceza mahkemesi kararına dayanarak başvurucuya peşinen suçlu muamelesi yapmıştır. Gerekçeli kararda kullanılan ifadeler, başvurucunun masumiyetine açıkça gölge düşürmüş ve kanuni düzenlemeyi anlamsız kılmıştır. Derece mahkemesinin bu önyargılı ve kesinlik bildiren yaklaşımı, kamuoyu nezdinde kişinin masum olduğuna dair inancı zedelediği için masumiyet karinesi hakkı ortadan kaldırılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, masumiyet karinesinin ihlal edildiği yönünde karar vermiştir ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılması için başvuruyu kabul etmiştir.