Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Gerekçeli karar hakkı adil yargılanmanın güvencesidir.
• İtiraz merciinin iddiaları karşılamaması ihlal nedenidir.
• Tedbir kararları yeterli hukuki gerekçe içermelidir.
• Delillerle hüküm arasında hukuki bağ kurulmalıdır.

Bu karar hukuken, aile içi şiddetin önlenmesi amacıyla verilen tedbir kararlarına karşı yapılan itirazların mahkemelerce şeklî bir incelemeyle değil, esasa ilişkin yeterli bir gerekçeyle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, iddiaların asgari düzeyde dahi karşılanmadığı, deliller ile ulaşılan sonuç arasındaki bağın gösterilmediği ret kararlarının, Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkının temel unsurlarından olan gerekçeli karar hakkını ihlal ettiğini vurgulamıştır. Özellikle aile içi uyuşmazlıklarda hükmedilen koruyucu ve önleyici tedbir kararlarına yönelik itiraz aşamalarında, bireylerin ileri sürdüğü makul ve esaslı savunmaların yargı mercilerince açıkça tartışılması gerektiği hüküm altına alınmıştır.

Benzer davalarda bu kararın emsal etkisi, aile mahkemeleri ve itiraz mercilerinin tedbir dosyalarındaki inceleme usullerini doğrudan etkileyecek niteliktedir. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan kalıplaşmış ve soyut ifadelerle itirazların reddedilmesi pratiği, bu karar sonrasında yerini daha somut, kişiselleştirilmiş ve delillere dayalı gerekçelendirme zorunluluğuna bırakacaktır. Mahkemeler, şiddet mağdurunu koruma gayesiyle hareket ederken aynı zamanda hakkında tedbir uygulanan kişilerin adil yargılanma haklarını zedelememek adına iddia ve savunmaları titizlikle irdelemek ve kararın hukuki dayanaklarını net bir biçimde ortaya koymakla yükümlüdür. Bu durum, yargı kararlarının meşruiyetini artırırken kamu vicdanındaki adalet duygusunun pekişmesine de önemli ölçüde katkı sağlayacaktır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Olay, bir boşanma ve aile içi geçimsizlik süreci çerçevesinde ortaya çıkan tedbir taleplerine dayanmaktadır. Başvurucuların yakını konumundaki kişi, kendisine yönelik hakaret, tehdit ve huzur bozucu davranışlarda bulunulduğu iddiasıyla mahkemeye başvurarak koruma talebinde bulunmuştur. Bu talep üzerine aile mahkemesi, mağdurun iddialarını dikkate alarak koruyucu tedbir kanunu kapsamında başvurucular aleyhine çeşitli önleyici kararlara hükmetmiştir.

Başvurucular ise aleyhlerine sunulan hiçbir somut delil bulunmadığını, iddiaların tamamen gerçek dışı olduğunu ve kendilerini savunma fırsatı bulamadıklarını belirterek bu tedbir kararına itiraz etmiştir. Ancak itirazı inceleyen mahkeme, başvurucuların ileri sürdüğü bu esaslı iddiaları ve savunmaları herhangi bir şekilde gerekçelendirmeden, detaylı bir inceleme yapmadan ve iddiaları karşılamadan ret kararı vermiştir. Uyuşmazlığın temelini, itiraz merciinin bu ret kararında asgari düzeyde bile gerekçe sunmaması ve başvurucuların sesini hukuken duyuramaması oluşturmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkına ve bu hakkın en temel bileşenlerinden biri olan gerekçeli karar hakkına dayanmaktadır. Adil yargılanma hakkının temel güvencelerinden olan gerekçeli karar hakkı, taraflara yargılama sırasında ileri sürdükleri iddiaların kurallara uygun biçimde incelenip incelenmediğini bilme ve kararın hukuki denetimini yapabilme imkânı sağlar.

Kararın temelinde yatan mevzuat olan 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların ve aile bireylerinin korunması amacıyla alınacak tedbirleri düzenlemektedir. Bu kanun kapsamında verilen kararlar aciliyet kesbetse de, Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre bu durum mahkemelerin gerekçe sunma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Yerleşik içtihat prensipleri uyarınca, itiraz mercileri önlerine gelen dosyalarda tarafların beyan ve delillerini etkili bir şekilde incelemek zorundadır. Yargı mercileri, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmaları kararlarında tartışmalı ve reddetme nedenlerini hukuki bir temele oturtmalıdır. Aksi takdirde, dosyaya sunulan delillerle varılan sonuç arasında mantıksal ve hukuki bir bağ kurulmamış olur. Anayasa Mahkemesi, yargılama makamlarının takdir yetkisinin sınırsız olmadığını, bu yetkinin ancak ilgili ve yeterli bir gerekçeyle kullanılabileceğini doktrin ve içtihatlar ışığında vurgulamaktadır. Gerekçesiz kararlar, mahkemelerin keyfi davrandığı izlenimini doğurarak hukuki güvenlik ilkesini zedeler.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayı incelerken başvurucular aleyhine verilen tedbir kararlarına karşı yapılan itirazların yargı mercilerince ele alınış biçimini detaylı bir analize tabi tutmuştur. Başvuru dosyasında, mağdur tarafın hakaret, tehdit ve huzur bozma gibi iddiaları üzerine mahkemece söz konusu kanun kapsamında tedbiren bazı kararlar alındığı görülmüştür. Ancak Anayasa Mahkemesi, asıl hukuki sorunun tedbirin verilmesinde değil, bu tedbire karşı yapılan itirazın reddedilme gerekçesinde yattığını tespit etmiştir.

Yapılan incelemede, itiraz merciinin kararında, dosyaya sunulan delillerle ulaşılan sonuç arasında nasıl bir bağ kurulduğunun hiçbir şekilde açıklanmadığı gözlemlenmiştir. Başvurucular, itiraz dilekçelerinde aleyhlerine delil bulunmadığını ve iddiaların gerçek dışı olduğunu belirterek somut ve esasa etkili savunmalar ileri sürmüştür. Buna rağmen itiraz mercii, başvurucuların bu esaslı iddia ve savunmalarını etkili bir şekilde incelememiş, iddiaları karşılayacak nitelikte bir tartışma yürütmemiş ve itirazın reddedilme sebeplerini asgari düzeyde dahi gerekçelendirmemiştir.

Yüksek Mahkeme, adil yargılanma hakkının temel bir unsuru olan gerekçeli karar hakkı gereğince, itiraz mercilerinin başvurucuların beyan ve delillerini dikkatle değerlendirmesi gerektiğinin altını çizmiştir. Somut olayda bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi, yargılamanın hakkaniyetini zedelemiş ve başvurucuların hukuki dinlenilme haklarını anlamsız kılmıştır. Tedbir kararlarının aciliyeti ve önemi, mahkemeleri hukuki bir gerekçe sunma zorunluluğundan muaf tutmamaktadır. Her mahkeme kararı, tarafların iddialarını neden kabul veya reddettiğini açıkça ortaya koymalıdır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin itirazları yeterli bir gerekçeyle karşılamaması nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.