Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Esaslı iddiaların karşılanmaması karar hakkını ihlal eder.
• İstinaf incelemesinde ayrıksı itirazlar gerekçeli yanıtlanmalıdır.
• Sadece şekli gerekçe sunulması makul karar şartını sağlamaz.
• Uyuşmazlıkta sunulan emsal iptal kararları dikkate alınmalıdır.

Bu karar, adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biri olan gerekçeli karar hakkının somut bir uyuşmazlıkta nasıl ihlal edilebileceğini açıkça ve kesin bir biçimde ortaya koymaktadır. Derece mahkemelerinin, tarafların davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazlarını görmezden gelerek kalıplaşmış, şablon ve soyut ifadelerle karar vermesinin hukuka aykırı olduğu güçlü bir şekilde vurgulanmıştır. Özellikle somut olayda, idari para cezasına konu eylemin reklam veya ilan amacı taşıyıp taşımadığına dair yapılan ayrıntılı savunmaların ve aynı olgulara dayanan emsal iptal kararının sulh ceza hâkimliği tarafından dikkate alınmaması, kararın şekli bir gerekçeden öteye geçemediğini göstermektedir.

Karar, uygulamada sıklıkla karşılaşılan idari para cezası iptal davaları ve itiraz süreçleri için oldukça önemli ve yön gösterici bir emsal teşkil etmektedir. Sulh ceza hâkimliklerinin idari yaptırım kararlarını incelerken yalnızca idarenin tespitleriyle yetinmemesi, ceza kesilen kişinin veya kurumun sunduğu özel koşulları, idari yargı kararlarını ve eylemin kanuni unsurlarını çok daha detaylıca irdelemesi gerektiği net bir dille ortaya konmuştur. Benzer uyuşmazlıklarda, mahkemelerin taraf argümanlarına açık, anlaşılır ve tatmin edici yanıtlar vermemesi durumunda hak ihlali sonucunun doğacağı yargı pratiğine yerleşmiş olmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Avrupa Özel Sağlık Hizmetleri Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti., işlettiği özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinin Facebook sayfasında çeşitli farkındalık etkinliklerine dair çocuk fotoğrafları paylaşmıştır. İl Millî Eğitim Müdürlüğü, bu paylaşımların reklam amacı taşıdığını ve öğrencilerin fotoğraflarının reklam amacıyla kullanılmasının yasak olduğunu belirterek kuruma idari para cezası kesmiştir. Kurum, paylaşımların ticari reklam amacı taşımadığını, sosyal sorumluluk etkinlikleri olduğunu ve aynı eylem nedeniyle kurum müdürüne verilen cezanın idare mahkemesince iptal edildiğini belirterek sulh ceza hâkimliğine başvurmuştur. Sulh ceza hâkimliğinin bu esaslı itirazları irdelemeden cezayı onaylaması üzerine Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki "gerekçeli karar hakkı" ilkelerine dayanmıştır. Buna göre, mahkeme kararlarının, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli gerekçe içermesi mutlak bir zorunluluktur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi ve yargılamanın esasına etki edecek delillerin tartışılmaması gerekçeli karar hakkıyla açıkça bağdaşmamaktadır. İstinaf veya itiraz merciinin kararı onarken ilk derece mahkemesinin gerekçesine atıf yapması kural olarak yeterli görülse de, ayrı ve açık bir yanıt verilmesini gerektiren özgün iddiaların cevapsız bırakılması adil yargılanma hakkını doğrudan zedelemektedir.

Ayrıca, uyuşmazlığın temelini oluşturan 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu m.11 uyarınca kurumların ancak amaçlarına uygun tanıtıcı mahiyette reklam ve ilan verebilecekleri düzenlenmiş; aynı Kanun'un 5580 sayılı Kanun m.7 fıkrasının (b) bendinde ise kurumların reklam veya ilanlarda öğrenci resim ya da bilgilerini kullanması açıkça yasaklanarak bu eylem idari para cezası yaptırımına bağlanmıştır. Bu yasal çerçevede, bir eylemin kabahat sayılabilmesi için paylaşılan resimlerdeki kişilerin muhakkak kurum öğrencisi olması ve paylaşımın kurumu tanıtıcı, pazarlayıcı bir ilan veya reklam verme niteliği taşıması şartları aranmaktadır. Mahkemelerin, kanunun aradığı bu özel unsurları incelemeden ve taraf savunmalarını dikkate almadan karar tesis etmesi hukuki güvenlik ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi somut olayı derinlemesine incelediğinde, başvurucu şirketin idari para cezasına itiraz ederken davanın sonucunu kökten değiştirebilecek çok önemli argümanlar sunduğunu ve bu hususların göz ardı edildiğini tespit etmiştir. Başvurucu, paylaşılan fotoğraflardaki çocukların bir kısmının kurum öğrencisi dahi olmadığını, paylaşımların lösemi veya otizm farkındalığı yaratmak gibi sosyal sorumluluk amaçları taşıdığını, asla ticari bir reklam amacı güdülmediğini detaylı bir şekilde derece mahkemesine sunmuştur. Daha da önemlisi, aynı idari işleme konu eylemler nedeniyle kurum müdürü hakkında verilen disiplin cezasının, İdare Mahkemesi tarafından "paylaşımların reklam niteliği taşımadığı" ve eylemin sübut bulmadığı tespitleriyle iptal edildiği de sulh ceza hâkimliğinin bilgisine açıkça sunulmuştur.

Ancak sulh ceza hâkimliği, başvurucunun bu açık, somut ve ayrıntılı savunmalarını, özellikle de İdare Mahkemesinin aynı maddi olgulara dayanan emsal iptal kararını hiçbir şekilde tartışmamıştır. Hâkimlik, sadece fotoğrafların paylaşıldığı sayfasının bir "işletme hesabı" olması gerçeğine dayanarak, bu hesapta yapılan tüm paylaşımların peşinen reklam ve ilan amacı taşıdığı şeklindeki varsayımsal bir yaklaşımla itirazı reddetmiştir. Hâkimliğin, fotoğraflardaki çocukların öğrenci olup olmadığına ve paylaşımların gerçekten ticari bir tanıtım amacı taşıyıp taşımadığına dair hiçbir hukuki irdeleme yapmaması adil yargılanma hakkı kapsamında temel bir usuli eksiklik olarak görülmüştür.

Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin taraflarca ileri sürülen esaslı iddialara açık, tatmin edici ve net yanıtlar vermekle yükümlü olduğunu, bu yapılmadığında yargılamanın hakkaniyetinin bütünüyle zedeleneceğini ifade etmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun esaslı itirazlarının derece mahkemelerince ilgili ve yeterli bir gerekçeyle karşılanmaması nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.