Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Esaslı iddiaların gerekçesiz bırakılması hakkı zedeler.
• Savunmaların kararda karşılanması adil yargılanmanın gereğidir.
• Ankesörlü arama iddialarında bilirkişi incelemesi elzemdir.
• Belirleyici tanık ifadeleri duruşmada bizzat tartışılmalıdır.
• Yargıtay kriterlerinin göz ardı edilmesi ihlal sebebidir.

Bu karar, ceza yargılamalarında sanıklar tarafından ileri sürülen ve davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki esaslı savunmaların, derece mahkemelerince görmezden gelinemeyeceğini hukuki ve net bir şekilde ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, özellikle terör örgütü üyeliği yargılamalarında sıklıkla karşılaşılan ankesörlü veya sabit hatlardan ardışık aranma iddialarına karşı sanığın sunduğu mantıklı, mesleki duruma dayalı ve somut itirazların ilk derece mahkemesince detaylıca tartışılmamasını adil yargılanma hakkının açık bir ihlali olarak nitelendirmiştir. Karar, mahkemelerin salt kolluk tarafından hazırlanan analiz raporlarıyla ve teknik denetimden geçmemiş şablon gerekçelerle yetinmeyip, savunmanın itirazları doğrultusunda bilirkişi incelemesi yaptırması ve davanın seyri açısından önem arz eden ilgili tanıkları bizzat dinlemesi gerektiğini güçlü bir şekilde vurgulamaktadır.

Benzer davalardaki emsal etkisi ve uygulamadaki önemi açısından bu inceleme, basmakalıp gerekçelerle verilen mahkûmiyet kararlarının önüne geçilmesi için son derece önemli bir usul güvencesi sağlamaktadır. Yargıtayın daha önce belirlediği ardışık arama kriterlerinin, yani arama sayısı, zaman aralığı, şifreleme olup olmadığı, kişilerin rütbe veya meslektaş durumu gibi unsurların yerel mahkemelerce titizlikle incelenmesi zorunluluğu bir kez daha en üst yargı mercii seviyesinde teyit edilmiştir. Uygulamada, sanıkların mesleki konumları, örneğin askerî doktor olup hastaları tarafından aranma ihtimalleri gibi şahsi özelliklerinin ve savunmalarının gerekçeli kararda tek tek, mantıksal bir silsileyle çürütülmeden ceza verilemeyeceği ilkesi pekiştirilmiştir. Bu durum, yargılamanın hakkaniyetini korumak, masumiyet karinesini gözetmek ve savunma hakkını yargılama sürecinde fiilen etkin kılmak adına tüm derece mahkemelerine çok daha titiz bir araştırma ve tatmin edici bir gerekçelendirme yükümlülüğü getirmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu K. B., olay tarihinde özel bir klinikte doktor olarak görev yapmaktayken, geçmiş yıllarda askerî bir hastanede asistan hekim olarak çalıştığı döneme ilişkin bazı ankesörlü ve sabit hatlardan ardışık olarak arandığı iddiasıyla ve bir lise arkadaşının kendisi hakkındaki tahmine dayalı beyanları üzerine silahlı terör örgütüne üye olma suçundan yargılanmıştır. Yargılama süreci boyunca başvurucu, söz konusu aramaların yapıldığı dönemde hastalarına kendi telefon numarasını verdiğini, aramaların hasta veya hasta yakınları tarafından yapılmış olabileceğini, HTS kayıtlarının ardışık aranma kriterlerini taşımadığını ve aleyhine ifade veren tanıkla otuz yılı aşkın süredir hiç görüşmediğini belirterek hakkındaki tüm suçlamaları kesin bir dille reddetmiştir. Ancak yargılamayı yapan ağır ceza mahkemesi, başvurucunun bu yöndeki ciddi itirazlarını, delil toplama taleplerini ve sunduğu somut mesleki argümanları karar gerekçesinde hiçbir şekilde tartışmadan ve karşılamadan başvurucunun hapis cezası ile mahkûmiyetine hükmetmiştir. Başvurucu, yargılama sürecinde ısrarla ileri sürdüğü davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı savunmalarının ve itirazlarının derece mahkemesi kararında karşılanmaması sebebiyle adil yargılanma hakkı ile gerekçeli karar hakkının ağır şekilde ihlal edildiğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesi kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkına ve Anayasa'nın 141. maddesi çerçevesindeki gerekçeli karar hakkına dayanmaktadır. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin adil ve şeffaf bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı, keyfîliği önlemeyi ve mahkeme kararlarının üst mercilerce etkili bir biçimde denetlenebilmesini amaçlamaktadır. Bu hak, mahkemelerin yargılamada ileri sürülen her türlü iddiaya uzun uzadıya yanıt vermesini gerektirmese de, davanın sonucunu doğrudan değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazların mahkemece ilgili, mantıklı ve yeterli bir gerekçe ile mutlaka karşılanmasını emreder. Karşılanmayan iddialar, kanun yolu mercilerince de dikkate alınmazsa, adil yargılanma hakkının usule ilişkin güvenceleri tamamen işlevsiz hâle gelir.

Bununla birlikte, somut olayın temelini oluşturan ardışık arama iddialarına yönelik olarak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri ve Yargıtayın konuya ilişkin yerleşik içtihat prensipleri devreye girmektedir. Yargıtay içtihatlarında, silahlı terör örgütünün mahrem yapılanmasında kullanılan sabit ve ankesörlü hatlarla iletişim kurma yönteminin tek başına mahkûmiyet delili olarak kabul edilebilmesi için birtakım özel araştırmaların mahkemelerce resen yapılmasının zorunlu olduğu açıkça belirlenmiştir. Bu kapsamda; sanıkla birlikte ardışık aranan diğer şahıslar hakkında adli bir soruşturma olup olmadığının titizlikle araştırılması, bu kişilerin gerekirse duruşmada tanık sıfatıyla bizzat dinlenmesi, sanığın tüm görev yerlerini kapsayan HTS kayıtları üzerinde uzman bilirkişilerce inceleme yaptırılarak aranma periyotlarının, saatlerinin, konuşma sürelerinin ve şifreleme yöntemlerinin bilimsel bir raporla tespit edilmesi zorunluluktur. Ayrıca, tek veya mahkûmiyette belirleyici role sahip ifadelerin 5271 sayılı Kanun'un 210. maddesi uyarınca mutlaka duruşmada tanık sıfatıyla dinlenerek taraflarca tartışılabilecek hâle getirilmesi şarttır. Mahkemelerin, sanıkların bu spesifik yöndeki savunmalarını yüzeysel bir yaklaşımla geçiştirmemesi ve ulaştıkları sonucu nesnel, denetlenebilir delillerle bağdaştırması hukuk devleti ilkesinin en temel gereklerinden biri olarak kabul edilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvuruya konu ceza yargılaması dosyasını derinlemesine incelediğinde, ilk derece mahkemesinin başvurucu hakkındaki mahkûmiyet hükmünü temelde başvurucunun ankesörlü hatlardan ardışık aranmasına ve bir tanığın yıllar öncesine dayanan soyut beyanlarına dayandırdığını tespit etmiştir. Yargılama sürecinin her aşamasında başvurucu; ardışık arandığı iddia edilen ilgili dönemde askerî hastanede asistan hekim olarak yoğun bir tempoda görev yaptığını, hastalarına ulaşılabilirlik adına kendi şahsi telefon numarasını verdiğini ve bahsi geçen aramaların hasta veya hasta yakınları tarafından yapılmış olağan aramalar olabileceğini ısrarla dile getirmiştir. Ayrıca başvurucu, dosyaya sunulan HTS kayıtlarının ardışık aranma kriterlerini tam olarak taşımadığını, iddia edilen bazı numaraların bizzat savcılık makamınca sabit hat soruşturmalarından daha önce çıkarıldığını belirtmiş ve buna ilişkin olarak kolluk tarafından hazırlanan analiz raporlarına karşı bağımsız bir bilirkişi incelemesi talep etmiştir. Tanık beyanlarına yönelik olarak da lise yıllarından beri görüşmediği bir kişinin varsayımlara dayalı ifadelerinin mahkûmiyete esas alınamayacağını vurgulamıştır.

Ancak yargılamayı yürüten ağır ceza mahkemesi, Yargıtay içtihatlarında açıkça ve kesin bir dille belirtilen, hukuki güvenlik için zorunlu kılınan hiçbir araştırmayı yapmamıştır. Dosya kapsamında HTS verileri üzerinde bağımsız bir bilirkişi incelemesi yaptırılmamış, başvurucuyla birlikte ardışık arandığı iddia edilen diğer kişilerin tamamı tanık sıfatıyla duruşmada dinlenerek çapraz sorguya tabi tutulmamıştır. Başvurucunun, ardışık aranma iddialarını çürütmeye yönelik teknik itirazları, zaman uyumsuzluklarına dair tespitleri ve mesleki durumundan kaynaklanan mantıklı savunmaları, gerekçeli kararda hiçbir şekilde tartışılmamış ve tamamen yanıtsız bırakılmıştır. Yalnızca kolluk güçleri tarafından sunulan soyut verilerle yetinilmesi ve sanığın davanın sonucunu kökten değiştirebilecek nitelikteki bu esaslı argümanlarının kararda karşılanmaması, adil yargılanma hakkının usule ilişkin en temel güvencelerini başvurucu açısından anlamsız hâle getirmiştir. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemesinin gösterdiği bu eksik ve özensiz tutumun yargılamanın hakkaniyetini temelden sarstığına, adil yargılanma standartlarından uzaklaştığına ve başvurucunun usuli haklarını ağır biçimde kısıtladığına kanaat getirmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle ihlal kararının sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılması yönünde başvuruyu kabul etmiştir.