Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Esaslı iddialar mahkemelerce gerekçeli karşılanmalıdır.
• Sonuca etkili itirazların cevapsız bırakılması ihlaldir.
• Gerekçeli karar hakkı adil yargılanmanın temelidir.
• Kanun yolu mercileri de itirazları irdelemelidir.

Bu karar, ceza yargılamalarında sanıklar tarafından ileri sürülen ve yargılamanın sonucunu doğrudan değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların, derece mahkemeleri tarafından görmezden gelinemeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun üzerine atılı suçun yasal unsurlarının oluşmadığı yönündeki savunmasının mahkûmiyet kararında tartışılmamasını adil yargılanma hakkının güvencelerinden olan gerekçeli karar hakkına aykırı bulmuştur. Özellikle suçun faili veya konusu bağlamında kanun metninin kapsamına yönelik yapılan hukuki itirazların, mahkemelerce ayrıntılı bir şekilde irdelenmesi ve karara bağlanması anayasal bir zorunluluk olarak nitelendirilmiştir.

Benzer davalarda bu kararın emsal etkisi oldukça yüksektir. Zira uygulamada zaman zaman ilk derece mahkemelerinin veya kanun yolu mercilerinin, sanıkların esasa etkili savunmalarını kalıplaşmış ve matbu gerekçelerle geçiştirdiği görülmektedir. Anayasa Mahkemesi, bu kararı ile yargı mercilerine, sanığın kaderini belirleyecek önemdeki savunmaların mutlak suretle karşılanması gerektiği mesajını güçlü bir şekilde vermektedir. Bununla birlikte, kanun yolu incelemesi yapan istinaf ve temyiz mercilerinin de ilk derece mahkemelerindeki gerekçe eksikliklerini gidermemesi ve itirazları cevapsız bırakması, hak ihlaline yol açan bağımsız bir neden olarak değerlendirilmiştir. Uygulamada kanun yolu incelemelerinin daha titiz ve savunma haklarına saygılı bir biçimde yürütülmesi gerektiği bu kararla bir kez daha tescillenmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Olay tarihinde O. G. ve bir arkadaşı, bir alışveriş merkezinin otoparkında B.K. İsimli şahsı aracı içinde bir kadınla uygunsuz bir vaziyette gördüklerini iddia ederek uyarılarda bulunmuştur. Çıkan tartışma sırasında O. G., B.K.'ya yumruk atmış ve emekli bir MİT mensubu olan halasına ait kimliği göstererek kendisinin de teşkilatta çalıştığını söylemiştir. Yapılan şikayet üzerine O. G. hakkında kamu görevini usulsüz üstlenme, basit yaralama ve istihbarat faaliyeti ile ilgili bilgi ve belgelerin ele geçirilmesine sebebiyet verme suçlarından dava açılmıştır. Basit yaralama suçu şikayetten vazgeçme nedeniyle düşmüş, kamu görevini usulsüz üstlenme suçundan ise beraat verilmiştir. Ancak mahkeme, halasının kimliğini göstermesi nedeniyle O. G.'yi MİT Kanunu'na muhalefet suçundan hapis cezasına çarptırmıştır. O. G., gösterdiği kimliğin sahibinin emekli olduğunu, ifşa suçunun emeklileri kapsamadığını ve karşı tarafın kimliği tam görmediğini savunarak karara itiraz etmiş, itirazları mahkemelerce sonuçsuz bırakılınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı çözerken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkına dayanmıştır. Mahkeme kararlarının, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli gerekçe içermesi anayasal bir zorunluluktur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi gerekçeli karar hakkıyla bağdaşmamaktadır.

Karar gerekçesinin belirtilen unsurları taşıması, yargılamanın adil yargılanma hakkı güvencelerine uygun şekilde yürütülüp yürütülmediğinin taraflarca öğrenilmesini sağlamaktadır. Ayrıca demokratik bir toplumda kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesi için de bu kuralların uygulanması elzemdir.

Diğer taraftan kanun yolu incelemesi yapan mercinin yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya aynı atıfla kararına yansıtması kural olarak kararın gerekçelendirilmiş olması bakımından yeterli görülebilmektedir. Ancak yerleşik içtihat prensiplerine göre, ilk derece mahkemesince karşılanmayan veya ancak ilk defa kanun yolu merciinde ileri sürülebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazların kanun yolu merciince de değerlendirilmemesi gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açmaktadır.

Uyuşmazlığa konu somut iddialar ise 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu m.27 etrafında şekillenmektedir. Anılan kanun maddesi, MİT mensupları ve ailelerinin kimliklerini ifşa edenlere yaptırım öngörmektedir. Başvurucu da savunmasını bu yasal tanımın sınırları, özellikle de emekli personelin bu kapsama dâhil olup olmadığı hususu üzerine kurmuştur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda ilk derece mahkemesi, başvurucu O. G.'nin olay tarihinde tartıştığı müştekiye emekli MİT mensubu olan halasının kimliğini gösterdiğini kabul ederek, 2937 sayılı Kanun m.27 hükmü uyarınca mahkûmiyet kararı vermiştir. Mahkeme, başvurucunun kendi ikrarını ve tanık anlatımlarını mahkûmiyete temel almıştır.

Buna karşın başvurucu yargılama aşamasında, istinaf ve temyiz dilekçelerinde ısrarla davanın seyrini değiştirebilecek hukuki bir argüman sunmuştur. Başvurucu, MİT mensubunun kimliğini ifşa etme suçunun hâlihazırda çalışan personeli kapsadığını, emekli MİT mensuplarının bu suçun mağduru sayılamayacağını, bu sebeple üzerine atılı suçun yasal unsurlarının somut olayda gerçekleşmediğini ileri sürmüştür. Ayrıca, müştekinin beyanlarında gösterilen kimliğin kime ait olduğunu dahi anlamadığını ifade ettiğini belirterek ifşa fiilinin hukuken oluşmadığını da iddia etmiştir.

Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan incelemede, başvurucunun ileri sürdüğü "MİT mensubunun kimliğini ifşa etme suçunun emekli MİT mensuplarını kapsamadığına" dair itirazın, davanın sonucunu ve suçun vasfını doğrudan değiştirebilecek nitelikte, son derece esaslı bir iddia olduğu tespit edilmiştir. Ancak bu kadar kritik ve davanın sonucuna etkili bir hukuki itirazın, ilk derece mahkemesi tarafından ayrı ve açık olarak tartışılmadığı, başvurucunun bu iddialarına gerekçeli kararda hiçbir cevap verilmediği anlaşılmıştır.

Dahası, başvurucu söz konusu esasa etkili itirazını istinaf kanun yoluna da taşımış olmasına rağmen, Bölge Adliye Mahkemesi ilgili dairesi tarafından bu eksikliğin telafi edilmediği, istinaf mercilerinin de itiraza matbu gerekçelerle yaklaşarak davanın kaderini etkileyecek hususlarda yeterli bir değerlendirme yapmadığı saptanmıştır. Yargılama makamlarının, kişinin hürriyetini bağlayıcı nitelikteki cezai yaptırımlara karar verirken savunmanın esasa etkili argümanlarını bütünüyle cevapsız bırakması, hakkaniyete uygun yargılamanın özüne zarar vermektedir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, davanın sonucuna etkili iddiaların yargılama mercileri tarafından karşılanmaması nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması amacıyla başvuruyu kabul etmiştir.