Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Esaslı iddialar kararlarda gerekçeli olarak karşılanmalıdır.
• Rutin bankacılık işlemleri örgüte yardım sayılamaz.
• Örgüte yardım kastının delillerle ispatlanması zorunludur.
• Yorumsal şüpheler gerekçeli karar ile giderilmelidir.

Bu karar, ceza yargılamalarında sanıklar tarafından ileri sürülen ve mahkûmiyet sonucunu doğrudan etkileme potansiyeli taşıyan esaslı iddia ve savunmaların derece mahkemelerince titizlikle incelenerek gerekçeli bir biçimde karşılanmasının hukuki bir zorunluluk olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, silahlı terör örgütüne yardım etme suçlamasıyla yargılanan ve mahkûm edilen kişilerin, eylemlerinin tamamen ticari veya rutin bir faaliyet olduğuna yönelik savunmalarının yargı mercileri tarafından yüzeysel gerekçelerle veya tamamen sessiz kalınarak geçiştirilemeyeceğini vurgulamıştır. Özellikle bankacılık işlemleri veya taşınmaz alım satımı gibi yasal ve ekonomik faaliyetlerin tek başına örgütsel bir saikle yapıldığının peşinen kabul edilemeyeceği, bu işlemlerin örgüte yardım kastıyla gerçekleştirildiğinin somut, ikna edici ve her türlü şüpheden uzak delillerle desteklenmesi gerektiği çok açık bir şekilde ifade edilmiştir.

Uygulamadaki emsal etkisi açısından bu karar, terör suçlarına ilişkin yürütülen ağır ceza yargılamalarında mahkemelerin sadece iddia makamının sunduğu aleyhe delillere dayanarak hüküm kurmasının adil yargılanma hakkı kapsamında yeterli olmadığını göstermektedir. Aynı zamanda savunma makamının ileri sürdüğü alternatif senaryoların, ticari kayıtların ve lehe olan diğer tüm hususların da karar gerekçesinde detaylıca tartışılması, neden itibar edilmediğinin mantıksal bir çerçevede açıklanması gerekmektedir. Benzer davalarda, sanıkların bankacılık ve gayrimenkul gibi ekonomik eylemlerinin günlük ticari hayatın olağan akışına uygun olup olmadığının derinlemesine araştırılması ve mahkûmiyet kararlarının varsayımlardan uzak, sağlam bir nedensellik bağına oturtulması yönünde derece mahkemelerine kesin bir yol haritası çizilmektedir. Bu bağlamda, gerekçeli karar hakkı, sadece usuli bir güvence olmanın çok ötesinde, maddi gerçeğe ulaşmada ve yargısal keyfiliğin önlenmesinde en temel hukuki araç olarak konumlandırılmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu Erhan Özal hakkında, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) kapsamında Hatay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen bir soruşturma neticesinde silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla kamu davası açılmıştır. İddia makamı, başvurucunun örgütle bağlantılı bir dershanenin bulunduğu taşınmazı örgüte ait bir şirketten satın almasını, örgüt liderinin talimatı sonrasında Bank Asya hesabındaki bakiye artışlarını ve yurt dışına kaçmaya çalışırken sahte kimlik ve dövizle yakalanmasını suçlamalara dayanak yapmıştır. Davaya bakan ilk derece mahkemesi, başvurucuyu örgüt üyeliğinden değil, ancak hiyerarşik yapıya dahil olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan üç yıl dokuz ay hapis cezasına mahkûm etmiştir.

Başvurucu, yargılama sürecinin her aşamasında söz konusu taşınmazı tamamen ticari amaçla, üzerine yeni bir inşaat yapmak için satın aldığını, Asya Katılım Bankası A.Ş. Nezdindeki hesabının ise esnaflık faaliyetleri kapsamındaki rutin ticari işlemler için açıldığını ve kullanıldığını, örgüte yardım etme gibi bir kastının asla bulunmadığını detaylarıyla savunmuştur. Mahkemenin bu savunmaları ve kararın sonucunu temelden değiştirebilecek nitelikteki esaslı itirazları gerekçeli kararında yeterince tartışmadan, sadece tapu kayıtlarına ve bazı banka verilerine dayanarak mahkûmiyet hükmü kurması üzerine başvurucu, adil yargılanma hakkının ve özellikle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi nezdinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın en önemli unsurlarından biri olan gerekçeli karar hakkının temel prensiplerini merkeze almıştır. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın üst mercilerce denetlenmesini amaçlayan hayati bir usul güvencesidir. Mahkeme kararlarının, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileme potansiyeli bulunan iddia ve itirazları makul bir şekilde, delillerle bağ kurarak karşılaması hukuki bir zorunluluktur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz veya yetersiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi, gerekçeli karar hakkıyla kesinlikle bağdaşmamaktadır.

Yerleşik Yargıtay içtihatlarına ve ceza yargılamasının temel prensiplerine göre, kişilerin örgütle iltisaklı bankalardaki mutat bankacılık işlemleri veya yasal ticari nitelikteki eylemleri tek başına terör örgütüne yardım etme suçu için yeterli delil olarak kabul edilemez. Bir kişinin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 220/7 ve m. 314/2 kapsamında silahlı terör örgütüne bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan cezalandırılabilmesi için, kişinin söz konusu ekonomik işlemleri örgüt liderinin talimatı üzerine ve doğrudan terör örgütüne yardım etme özel kastıyla, bilerek ve isteyerek gerçekleştirdiğinin kesin ve inandırıcı delillerle ispatlanması şarttır. Mevcut şüphenin her zaman sanık lehine değerlendirilmesi ceza hukukunun en temel kurallarından biridir.

Bu bağlamda, dijital materyallerde ele geçirilen bazı örgüt liderine ait fotoğraf veya haber içerikli verilerin de tek başına örgüt üyeliği veya yardımı suçlaması açısından yeterli ve belirleyici delil olamayacağı, suçun sübutu açısından tüm delillerin bir bütün olarak ve sanığın ticari hayatına ilişkin savunmalarıyla birlikte titizlikle değerlendirilmesi gerektiği doktrinde ve içtihatlarda açıkça vurgulanmaktadır. Derece mahkemelerinin, sanığın savunmasına neden itibar edilmediğini salt matbu ifadelerle değil, mantıksal bir silsile içinde açıklaması zorunludur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda ilk derece mahkemesinin başvurucu hakkındaki mahkûmiyet kararını incelerken, hükmün temel dayanaklarının başvurucunun örgüte ait taşınmaza el konulmasını önlemek amacıyla bu yeri satın aldığına ve Bank Asya hesabında örgüt talimatıyla uyumlu bir bakiye artışı yaptığına ilişkin tespitler olduğunu belirlemiştir. Ancak başvurucu, yargılamanın tüm aşamalarında, hatta soruşturma sırasındaki ilk ifadelerinden itibaren, Bank Asya hesabını Hatay Uzun Çarşı'daki giyim mağazasının alım satım işlemleri için kullandığını ve örgüte ait olduğunu bilmediği söz konusu taşınmazı tamamen ticari bir amaçla, eski binayı yıkarak üzerine yeni bir inşaat yapmak üzere satın aldığını detaylı bir biçimde, miktar ve rakamlar vererek izah etmiştir.

Yerleşik Yargıtay içtihatlarında, kişilerin banka hesaplarındaki işlemlerinin örgüte yardım amacıyla gerçekleştirildiğini gösteren, sanığın kastını ortaya koyan yeterli delil bulunup bulunmadığının gerekçeli kararlarda tartışılarak ortaya konulması gerektiği net bir şekilde belirtilmektedir. Buna karşın yerel mahkeme, başvurucunun söz konusu taşınmazı inşaat yapmak amacıyla ticari bir yatırımla aldığına ve banka hesabının rutin ticari faaliyetlerle ilgili olarak kullanıldığına dair, ceza hukukunun sübut ve kast gibi temel prensiplerine doğrudan temas eden ve davanın sonucunu tamamen değiştirebilecek nitelikte olan esaslı savunmalarını kararında ayrı ve açık olarak değerlendirmeye tabi tutmamıştır.

Gerekçeli kararın metnine bakıldığında, yalnızca tapu kayıtları ve belirli tarihlerdeki hesap bakiyelerini gösteren banka verileri dikkate alınarak doğrudan mahkûmiyet sonucuna varıldığı görülmektedir. Başvurucunun taşınmaza olan ihtiyacı, ticari geçmişi, satın alma gücü ve bu işlemleri yaparken örgüte yardım kastıyla hareket edip etmediği hususları şüpheye yer bırakmayacak somut bulgularla desteklenmemiş, başvurucunun eylemlerinin yasal bir ticaret mi yoksa örgütsel bir eylem mi olduğu hususu yeterli bir gerekçeyle tartışılamamıştır. Kanun yolu aşamasında yapılan istinaf ve temyiz incelemelerinde de ilk derece mahkemesinin bu bariz eksikliğinin giderilmediği, sanığın davanın gidişatını etkileyecek savunmalarının telafi edilmediği açıkça anlaşılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde, başvurucunun mahkûmiyet hükmünü değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmalarının derece mahkemelerince karşılanmaması sebebiyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir.