Anayasa Mahkemesi Mustafa Kemal Öztürk Kararı 2020/38064 B.

Bu karar, ceza yargılamalarında mahkûmiyete esas alınan delillerin ve bu delillere karşı sanık tarafından ileri sürülen esaslı itirazların mahkemelerce titizlikle incelenmesi ve kararlarda tartışılması gerektiğini hukuken teyit etmektedir. Özellikle FETÖ/PDY yargılamalarında sıkça karşılaşılan "ardışık arama" veya ankesörlü telefon iddialarına dayalı mahkûmiyetlerde, sanığın aramanın niteliğine, arayan kişilere ve HTS kayıtlarının teknik analizine yönelik somut itirazlarının mahkemece cevapsız bırakılması, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının açık bir ihlali olarak tespit edilmiştir.

Uygulamadaki önemi açısından bu karar, Yargıtay'ın ardışık arama delili için belirlediği katı teknik ve hukuki kriterlerin ilk derece mahkemelerince titizlikle uygulanması gerektiğine dair güçlü bir emsal teşkil etmektedir. Mahkemelerin, yalnızca kolluk tarafından hazırlanan genel analiz raporlarına dayanarak sanığı mahkûm edemeyeceği, HTS kayıtlarının uzman bilirkişilerce incelenmesi, aynı hattan arandığı iddia edilen diğer kişilerin tanık olarak dinlenmesi gibi maddi gerçeği ortaya çıkaracak usuli adımları atması zorunlu tutulmuştur. Bu durum, benzer davalarda mahkemelerin savunmanın temel tezlerini kararlarında açıkça tartışmasını ve verilecek kararları somut delillerle gerekçelendirmesini güçlü bir biçimde güvence altına almaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu hakkında, görev yaptığı Karadeniz Bölge Komutanlığında silahlı terör örgütünün (FETÖ/PDY) askeri mahrem yapılanması içinde yer aldığı ve ankesörlü veya sabit hatlar üzerinden ardışık arama yöntemiyle haberleştiği iddiasıyla ceza davası açılmıştır. Başvurucu, yapılan aramaların iddia edildiği gibi ardışık olmadığını, örgütsel iletişime uymadığını, kendini arayanların tespit edilmediğini ve itirazlarına rağmen detaylı bilirkişi incelemesi yapılmadığını belirterek beraatini talep etmiştir. Ancak yerel mahkeme, başvurucunun davanın sonucunu etkileyebilecek bu esaslı itirazlarını karşılamadan hapis cezası ile mahkûmiyet kararı vermiştir. Uyuşmazlık, başvurucunun bu eksiklikler nedeniyle adil yargılanma ve gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurması etrafında şekillenmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve Anayasa'nın 141. maddesi uyarınca mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli yazılması zorunludur. Gerekçeli karar hakkı, tarafların uyuşmazlığın sonucuna etkili nitelikteki esaslı iddia ve itirazlarının mahkemesince ilgili ve yeterli bir gerekçe ile karşılanmasını gerektirir. Mahkeme kararları, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile ileri sürülen iddialar ve deliller arasında makul bir bağ kurmak suretiyle yeterli ve ikna edici bir gerekçe içermelidir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için iddiaların ve delillerin duruşmada tartışılması esastır. Yargıtay içtihatlarında, sabit veya ankesörlü hatlarla örgütsel iletişim kurma yöntemi olan "ardışık arama" iddialarının ispatı için belirli usuli kurallar tesis edilmiştir. Buna göre; sanıkla ardışık arandığı tespit edilen kişiler hakkında soruşturma olup olmadığının araştırılması, bu kişilerin ifadelerinin getirtilmesi veya duruşmada tanık olarak dinlenmesi gerekmektedir. Ayrıca, sanığın tüm görev yerlerini kapsayan HTS kayıtları üzerinde uzman bilirkişi incelemesi yaptırılarak "ardışık ya da periyodik olma, arama saatleri, şifreleme yöntemleri" gibi hususları içeren detaylı analiz ve tespit raporu düzenlettirilmesi şarttır. Bu hukuki kurallar ışığında, sanığın davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki savunmalarının mahkeme kararlarında açıkça tartışılarak gerekçelendirilmesi temel bir yargılama kuralıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun mahkûmiyetine esas alınan en önemli delilin, sabit hat ve ankesörlü telefonlar üzerinden örgütün hücre tipi yapılanmasına ait haberleşme ağına dâhil olduğuna yönelik iddialar ve bu yöndeki değerlendirmeler olduğunu tespit etmiştir. Ancak yargılama sürecinde başvurucu; aleyhine yapılan HTS tespitlerinin ardışık olmadığını, uygulanan yöntemlere uygun düşmediğini ve arayan kişilerin kim olduğunun belirlenmediğini ileri sürerek HTS analiz raporuna karşı bilirkişi incelemesi talep etmiştir.

Yerel mahkeme, başvurucunun bu esaslı itirazlarını değerlendirmeden ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarında bir gereklilik olarak aranan "ardışık aranan diğer kişilerin tanık olarak dinlenmesi", "HTS kayıtları üzerinde uzman bilirkişi raporu aldırılması", "operasyonel veya patates hat kullanılıp kullanılmadığının araştırılması" gibi adımları atmadan karar vermiştir. Başvurucunun, mahkûmiyet kararının sonucunu doğrudan değiştirebilecek nitelikteki bu iddia ve itirazları, gerekçeli kararda ayrı ve açık bir biçimde tartışılmamış, tümüyle cevapsız bırakılmıştır.

Bu durum, davanın sonucuna doğrudan etki edebilecek esaslı savunmaların yargı mercilerince dikkate alınmadığını göstermektedir. İlk derece mahkemesince karşılanmayan bu itirazların, kanun yolu incelemesinde de herhangi bir ek değerlendirmeye tabi tutulmaması, yargılama sürecinin bütününe bakıldığında başvurucunun adil yargılanma güvencelerinden etkin bir şekilde yararlanmasını engellemiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde kararı vermiştir.