Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Disiplin cezalarına itirazda sözlü savunma esastır.
• Salgın hastalık sözlü savunma hakkını kaldıramaz.
• SEGBİS gibi alternatif yöntemlerle savunma alınmalıdır.
• Dosya üzerinden karar verilmesi adil yargılanmayı zedeler.

Bu karar, ceza infaz kurumlarında disiplin cezası alan hükümlü ve tutukluların, bu cezalara karşı infaz hâkimliklerine yaptıkları itirazlarda sözlü savunma hakkının ne denli kritik bir öneme sahip olduğunu hukuken tescil etmektedir. Anayasa Mahkemesi, yargılamanın yüz yüzelik ilkesi gereği, bireylerin hâkim karşısında meramını anlatabilmesi ve aleyhindeki delilleri doğrudan çürütebilmesi gerektiğinin altını çizmektedir. Özellikle pandemi gibi olağanüstü durumlarda dahi temel hak ve güvencelerin bütünüyle askıya alınamayacağı, alternatif usuli yöntemlerle bu hakların mutlak surette korunması gerektiği net bir biçimde ortaya konulmuştur.

Benzer davalarda bu kararın emsal etkisi oldukça güçlüdür. İnfaz hâkimliklerinin, disiplin cezalarına karşı yapılan itirazları salt dosya üzerinden ve yazılı savunma ile değerlendirme alışkanlıklarına karşı bu karar ciddi bir hukuki sınır çizmektedir. Karar, idari ve yargısal makamlara, katı sağlık tedbirlerinin uygulandığı dönemlerde dahi Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) gibi teknolojik imkânların kullanılarak savunma hakkının kısıtlanmaması gerektiği yönünde açık bir standart getirmektedir. Böylece, disiplin hukuku uygulamalarında sözlü yargılanma hakkının ihlal edilmesinin önüne geçilecek ve adil yargılanma hakkı daha etkin bir şekilde uygulama alanı bulacaktır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Kırıkkale F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucu, cezaevine nakil işlemi sırasında ring aracı içindeki kameraları kapattığı ve slogan attığı gerekçesiyle cezaevi disiplin kurulu tarafından dört gün hücreye koyma cezası ile cezalandırılmıştır. Başvurucu, bu disiplin cezasına karşı infaz hâkimliğine başvurarak itiraz etmiş ve itirazını bizzat mahkeme huzurunda sözlü olarak dile getirmek istemiştir.

Ancak İnfaz Hâkimliği, COVID-19 salgınını gerekçe göstererek başvurucunun duruşmalı ve sözlü savunma yapma talebini reddetmiş, sadece yazılı savunma istemiş ve nihayetinde salt dosya üzerinden karar vererek şikâyeti reddetmiştir. Başvurucu, Ağır Ceza Mahkemesine yaptığı itirazın da kesin olarak reddedilmesi üzerine, sözlü savunma hakkının elinden alındığını, hâkim huzurunda dinlenilmeden dosya üzerinden karar verilmesinin adil yargılanma hakkını zedelediğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz bir parçası olan sözlü yargılanma hakkı çerçevesinde değerlendirmeler yapmıştır.

Bu kapsamda, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m.6 hükmü temel hukuki dayanak olarak ele alınmıştır. İlgili kanun maddesinin ikinci fıkrasına göre, disiplin cezasına karşı yapılan şikâyet üzerine infaz hâkiminin, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra karar vermesi gerektiği açıkça düzenlenmiştir. Kanun koyucu, infaz hâkimine bu savunmayı duruşma açarak, duruşma yapmaksızın odasında, duruşma salonunda veya bizzat ceza infaz kurumunda alma imkânı tanımıştır.

Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatlarına göre, kanunda öngörülen bu usuldeki temel amaç, disiplin yaptırımı uygulanan kişinin hâkim karşısında kendi meramını bizzat anlatabilmesini ve dosyada aleyhine olan kanıtlara etkili bir şekilde karşı çıkabilmesini sağlamaktır. Yüz yüzelik ve sözlülük ilkesi, adil yargılanma hakkının çekirdeğini oluşturmaktadır. Bir disiplin cezasına karşı yapılan şikâyette, kişinin savunmasını hâkim önünde bizzat hazır bulunarak veya avukatı aracılığıyla dile getirme imkânı varken, bu talebin dikkate alınmayarak sadece dosya üzerinden karar verilmesi, sözlü yargılanma hakkına yapılmış ağır bir müdahale olarak kabul edilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayı incelerken başvurucunun disiplin cezasına karşı yaptığı itirazda ısrarla sözlü savunma yapmak istediğini ve pandemi süreci sonrasında mahkeme huzurunda beyanda bulunmayı talep ettiğini tespit etmiştir. İnfaz Hâkimliği ise başvurucuya yalnızca yazılı savunma yapması için süre vermiş, sözlü savunma talebini ise COVID-19 salgınının ne zaman sona ereceğinin belirsiz olduğu gerekçesiyle reddetmiştir. Mahkeme, sadece dosya kapsamındaki evraklara ve yazılı savunmalara dayanarak şikâyeti esastan incelemiş ve itirazı reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m.6 gereğince başvurucuya savunmasını hâkim önünde sözlü olarak yapma hakkının tanındığını vurgulamıştır. İnfaz Hâkimliğinin, başvurucunun açık talebine rağmen bu güvenceyi dikkate almadan karar vermesi, usul kanununun öngördüğü korumayı işlevsiz kılmıştır. Her ne kadar ilk derece mahkemesi sözlü savunma talebinin reddine gerekçe olarak salgın hastalık nedeniyle alınan tedbirleri göstermiş olsa da, Anayasa Mahkemesi bu gerekçeyi haklı ve yeterli bulmamıştır.

Hukuk sistemimizde, salgın hastalık gibi olağanüstü sağlık tedbirlerinin uygulandığı dönemlerde dahi, kişilerin temel usuli haklarını kullanabilmeleri için Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) gibi elverişli teknolojik yöntemler bulunmaktadır. İnfaz Hâkimliğinin, başvurucuyu SEGBİS vasıtasıyla dinleme imkânı varken, sözlü savunma hakkını tamamen ortadan kaldıracak şekilde dosya üzerinden karar vermesi haklı görülemez. Bu durum, başvurucunun adil yargılanma hakkı kapsamındaki sözlü yargılanma hakkına yapılan müdahaleyi kanunilik unsurundan yoksun bırakmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki sözlü yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.