Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Dijital delillerin güvenirliği bilirkişi incelemesiyle sınanmalıdır.
• Sanığın delil sınama talebinin reddi silahların eşitliğini bozar.
• Çelişmeli yargılama ilkesi savunmaya yeterli imkân tanınmasını gerektirir.
• Mahkûmiyet belirleyici delillerin savunma tarafından tartışılmasına bağlıdır.

Bu karar, ceza yargılamalarında özellikle dijital delillere dayanılarak verilen mahkûmiyet kararlarında savunma hakkının sınırlarının ne ölçüde ve nasıl korunması gerektiğine dair son derece önemli bir hukuki güvence sağlamaktadır. Anayasa Mahkemesi, yargılamanın sonucuna doğrudan veya dolaylı olarak etki edebilecek, mahkûmiyete temel teşkil eden belirleyici nitelikteki delillerin, bilhassa teknik analiz gerektiren dijital verilerin, sanık veya müdafii tarafından etkin bir biçimde sınanabilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Sanığın dijital materyaller üzerinde tarafsız bir bilirkişi incelemesi yaptırılması yönündeki haklı ve makul taleplerinin, davanın sonucunu değiştirmeyeceği gerekçesiyle peşinen ve yeterli inceleme yapılmaksızın reddedilmesi, adil yargılanma hakkının en temel bileşenlerinden olan silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin açık bir ihlali olarak nitelendirilmiştir.

Uygulamadaki önemi ve emsal etkisi bakımından bu karar, alt derece mahkemelerine, iddia makamının sunduğu soyut verilere veya yalnızca kurumsal raporlara dayanan teknik delillerin mutlak ve tartışılamaz doğrular olarak kabul edilemeyeceğini kesin bir dille hatırlatmaktadır. Benzer ceza davalarında, yargılama makamlarının sanıkların dijital veriler üzerindeki çelişkileri gidermeye yönelik uzman ve bilirkişi incelemesi taleplerini çok daha titiz, dikkatli ve hakkaniyetli bir şekilde değerlendirmeleri gerekecektir. Özellikle terör örgütü üyeliği yargılamalarında, mahkûmiyete giden yolda temel ve belirleyici olan iletişim ile internet trafik kayıtları gibi karmaşık teknik verilerin, savunma tarafınca da bağımsız uzmanlar vasıtasıyla denetlenebilmesinin önü emsal nitelikte açılmıştır. Bu yaklaşım, sadece delil serbestisi ilkesini korumakla kalmayıp, aynı zamanda iddia ve savunma makamları arasında yargılama boyunca adil bir denge kurulmasını zorunlu kılarak ceza adalet sisteminde hukuki güvenlik ilkesini pekiştirecek oldukça güçlü bir rehber niteliği taşımaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünde genel müdür yardımcısı ve ardından Yargıtay tetkik hâkimi olarak görev yaparken, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) ile bağlantısı olduğu şüphesiyle Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararıyla meslekten ihraç edilmiş ve hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla kamu davası açılmıştır. Davanın temelini, başvurucunun ByLock adlı şifreli iletişim programını kullandığı iddiası ve aleyhindeki bazı tanık beyanları oluşturmuştur.

Yargılama aşamasında başvurucu, üzerine atılı suçlamaları kesin bir dille reddetmiş ve ByLock kullanımına dair dosyaya sunulan internet trafik bilgileri ile telefon kayıtları arasındaki çelişkilerin giderilmesi amacıyla bu dijital veriler üzerinde tarafsız bir bilirkişi incelemesi yapılmasını ısrarla talep etmiştir. Ancak yerel mahkeme, bu incelemenin kararın sonucuna bir etkisinin olmayacağını ileri sürerek talebi reddetmiş ve başvurucuyu on yıl hapis cezasına çarptırmıştır. Başvurucu, aleyhine kullanılan delilleri sınama fırsatı verilmediğini, savunma hakkının kısıtlandığını ve iddia makamı karşısında dezavantajlı duruma düşürüldüğünü belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi önündeki uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ile bu hakkın en önemli alt unsurları konumunda olan silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine dayanmıştır. Adil yargılanma hakkı, kişilerin yargı makamları önünde iddia ve savunmalarını hiçbir kısıtlamaya maruz kalmadan, etkin ve adil bir şekilde dile getirebilmelerini anayasal güvence altına alır.

Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin haklar bakımından yargılama boyunca aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre dezavantajlı veya zayıf bir duruma düşürülmemesi esasına dayanmaktadır. Çelişmeli yargılama ilkesi ise, kural olarak bir ceza davasında yargılamanın tüm taraflarına, dosyaya sunulan kanıtlar ve ileri sürülen görüşler hakkında zamanında bilgi sahibi olma ve bunlarla ilgili karşı görüş bildirebilme, delilleri tartışabilme imkânı verilmesini zorunlu kılar. Bu bağlamda, mahkeme önünde sanığın aleyhine sunulan delillerin doğruluğunu ve güvenilirliğini sınama imkânından tamamen yoksun bırakılması, adil yargılanma güvencelerini doğrudan ve ağır bir biçimde zedeler.

Ayrıca, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında delillerin doğrudan doğruyalığı ve tartışılması ilkesi gereği, duruşmada ortaya konulmayan ve sanığın itiraz etme şansı bulamadığı delillere dayanılarak kesin bir hüküm kurulamaz. Yargılama mercilerinin, mahkûmiyete esas alınan teknik ve dijital verilerle ilgili olarak, savunma makamının ileri sürdüğü makul ve davanın sonucuna etki edebilecek ciddiyetteki şüpheleri gidermesi yasal bir zorunluluktur. Özellikle ceza yargılamalarında belirleyici delil konumunda olan iletişim tespit tutanakları, IP bağlantı kayıtları ve diğer dijital materyallerin, iddia makamı ile aynı koşullarda savunma tarafından da incelenip bağımsız bir şekilde değerlendirilebilmesi, taraflar arasındaki usul dengesinin korunması ve maddi gerçeğe ulaşılması açısından vazgeçilmez bir yerleşik içtihat kuralıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayı incelerken başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan mahkûmiyetinde dayandığı delillerin niteliğine ve bu yargılama sürecinde savunma hakkının ne ölçüde korunduğuna odaklanmıştır. Yargılama sürecinde yerel mahkemenin, başvurucunun ByLock programını kullandığına ilişkin dosyaya yansıyan tespitleri ve aleyhte ifade veren bazı tanık beyanlarını mahkûmiyet için yeterli görerek karar tesis ettiği anlaşılmıştır. Ağır Ceza Mahkemesi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan temin edilen CGNAT ve HTS verilerini inceleyerek başvurucunun adına kayıtlı GSM hattı üzerinden ByLock sunucularına bağlantı sağladığı kanaatine varmış; ayrıca cep telefonunu fabrika ayarlarına döndürerek delil karartma eğiliminde bulunduğunu değerlendirerek bu durumu aleyhe kullanmıştır.

Bununla birlikte, başvurucu yargılamanın başından sonuna kadar üzerine atılı suçlamaları reddetmiş, elde edilen HTS kayıtları ile dijital materyallere ilişkin ciddi çelişkilerin bulunduğunu savunarak bu veriler üzerinde tarafsız ve bağımsız bir bilirkişi incelemesi yaptırılmasını mahkemeden talep etmiştir. Ancak ilk derece mahkemesi, duruşmanın beşinci celsesinde, yapılacak teknik bir bilirkişi incelemesinin kararın sonucuna herhangi bir etkisinin olmayacağı kanaatiyle bu talepten ve önceki ara kararlarından vazgeçmiş, mevcut emniyet raporları ile kurumsal yazışmaları tek başına yeterli bularak on yıl hapis cezası hükmünü kurmuştur.

Anayasa Mahkemesi, dosyada tanık beyanları bulunsa dahi başvurucunun cezalandırılmasında temel ve belirleyici nitelikteki yegâne delilin ByLock kullanımına ilişkin ileri sürülen dijital veriler olduğunu açıkça tespit etmiştir. Tutuklu yargılanan başvurucunun, mahkûmiyetine doğrudan dayanak yapılan ve yüksek teknik analiz bilgisi gerektiren bu verilerin doğruluğunu ile güvenilirliğini sınayabilmek amacıyla ısrarla talep ettiği bilirkişi incelemesinin, yeterli bir hukuki değerlendirme dahi yapılmadan reddedilmesi yüksek mahkemece eleştirilmiştir. Yargı merciinin mahkûmiyet kararında yalnızca iddia makamı (Emniyet Müdürlüğü) tarafından sağlanan sorgu raporlarını ve CGNAT kayıtlarını mutlak doğru kabul ederek dikkate alması, savunma makamının bu kritik delilleri çürütme imkânını tamamen elinden almıştır. Bu hukuksuz durum, usule ilişkin haklardan yararlanma noktasında başvurucuyu iddia makamı karşısında önemli ölçüde zayıf ve dezavantajlı bir konuma düşürmüş, böylece yargılamanın tarafları arasındaki adil dengeyi telafisi imkansız şekilde bozmuştur.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, somut olayda başvurucunun Anayasa'da güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılması amacıyla başvuruyu kabul etmiştir.