Anayasa Mahkemesi Engin Polat Kararı 2020/35991 B.

Bu karar, ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu veya hükümlülerin kendi bedenlerine kasten zarar vermesi eyleminin, kurum içinde korku ve panik yaratacak davranışlar kapsamında ele alınabileceğini hukuken teyit etmektedir. Temel insan haklarından biri olan aile hayatına saygı hakkı, mahpuslar için de geçerli olmakla birlikte, bu hakkın kurum güvenliği ve disiplini gibi üstün kamu yararı gerektiren durumlar karşısında sınırlanabilmesi mümkündür. Anayasa Mahkemesi, mahpusların cezaevinde uyması gereken disiplin kurallarının ihlali neticesinde uygulanan ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasının, belirli şartlar altında aile hayatına saygı hakkına yönelik keyfî veya orantısız bir müdahale teşkil etmediğine hükmetmiştir. Karar, idarenin kurum asayişini ve güvenliğini sağlama konusundaki takdir yetkisinin genişliğini ve bu takdirin hukuki sınırlarını açıkça vurgulamaktadır.

Uygulamadaki emsal etkisi bakımından bu karar, mahpusların psikolojik bunalım veya ailevi sorunlar öne sürerek gerçekleştirdikleri kendine kasten zarar verme eylemlerine karşı idarenin disiplin cezası uygulayabileceğini göstermektedir. Özellikle ceza infaz kurumu idarelerinin, kurum düzenini bozucu nitelikteki bu tür eylemlerde alt sınırdan disiplin cezası vermesinin ölçülülük ilkesine bütünüyle uygun olduğu belirtilmiştir. Bu tespit, benzer uyuşmazlıklarda idare ve infaz hâkimlikleri için yön gösterici ve bağlayıcı bir hukuki standart belirlemiştir. Mahkemelerin müdahaleyi haklı kılan gerekçeleri ikna edici şekilde ve somut verilere dayanarak ortaya koyması durumunda, söz konusu eylemler nedeniyle verilen disiplin cezaları hukuka ve insan haklarına uygun kabul edilecektir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu Engin Polat, uyuşturucu madde ticareti suçundan tutuklu olarak bulunduğu ceza infaz kurumunda, ailevi sorunları nedeniyle girdiği psikolojik bunalım sonucu tıraş jiletiyle kolunu keserek kendisine zarar vermiştir. Ceza infaz kurumu idaresi, bu eylemin diğer mahpuslara kötü örnek teşkil ettiği ve kurum içinde korku ile panik yarattığı gerekçesiyle başvurucuya bir ay süreyle ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma disiplin cezası vermiştir. Başvurucu, intihar kastı olmadığını, pişmanlık duyduğunu ve verilen bu ceza nedeniyle iyi hâlinin bozularak başka bir dosyadan verilen tahliye kararının uygulanmadığını, bu durumun büyük mağduriyet yarattığını belirterek infaz hâkimliğine şikâyette bulunmuştur. İnfaz hâkimliği ve itiraz mercii olan ağır ceza mahkemesinin şikâyeti reddetmesi üzerine başvurucu, söz konusu kararların kişi hürriyeti ve güvenliği ile aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiği iddiasıyla bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin aile hayatına saygı hakkı, temel bir anayasal hak olarak Anayasa'nın 20. maddesi kapsamında güvence altına alınmıştır. Aile bağlarının sürdürülmesi, mahpusların dış dünyayla iletişiminin korunması ve topluma yeniden entegrasyonu açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak, Anayasa'nın 19. maddesi gereğince mahpusların özel ve aile hayatına birtakım sınırlamalar getirilmesi, ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz ve doğal bir hukuki sonucudur. Bu noktada idarenin, mahpusların haklarına müdahale konusunda dışarıdaki bireylere kıyasla daha geniş bir takdir yetkisine sahip olduğu yerleşik anayasa yargısı içtihatlarıyla kabul edilmektedir.

Uyuşmazlığın temelini oluşturan ve disiplin yaptırımlarını düzenleyen 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.43 uyarınca, "kurumda korku, kaygı veya panik yaratabilecek biçimde söz söylemek veya davranışta bulunmak" eylemi, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını gerektiren ağır disiplin suçları arasında sayılmıştır. Bu kanuni düzenlemenin temel amacı, ceza infaz kurumunun iç düzenini, ortak yaşam alanlarındaki disiplini ve genel asayiş ile güvenliği titizlikle korumaktır.

Anayasa Mahkemesinin istikrar kazanmış içtihatlarına göre, ceza infaz kurumunun güvenliğinin sağlanması meşru amacı ile hükümlünün aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı arasında son derece adil bir dengenin kurulması zorunludur. Müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için, derece mahkemelerinin kararlarında müdahaleyi doğuran hukuki ve fiilî gerekçelerin inandırıcı ve makul bir biçimde ortaya konulması gerekmektedir. Hükümlü veya tutukluların kendilerine kasten zarar vermesi eylemleri, diğer mahpusları olumsuz etkileme ve kurum asayişini ciddi şekilde tehlikeye düşürme potansiyeli taşıdığından, idarenin bu tür davranışlara karşı orantılı disiplin yaptırımları uygulaması kanuni dayanağı olan ve meşru amaç taşıyan bir müdahale olarak değerlendirilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun kendisine kasten zarar vermesi eylemi sonrasında yaşanan süreci aile hayatına saygı hakkı çerçevesinde detaylı olarak incelemiştir. Olayın gelişimine bakıldığında, başvurucunun ceza infaz kurumunda satılan tıraş jiletiyle kolunu keserek kendisine zarar verdiği, bunun üzerine idarenin anında müdahale ederek gerekli tıbbi desteği sağladığı tespit edilmiştir. Kurum Disiplin Kurulu, eylemin kurum içinde korku ve panik yaratma potansiyelini dikkate alarak kanunda öngörülen ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını alt sınırdan olmak üzere bir ay süreyle uygulamıştır.

Yargısal süreç incelendiğinde, infaz hâkimliğinin açık duruşma yaparak başvurucunun savunmasını bizzat aldığı ve başvurucunun ailevi sorunları nedeniyle psikolojik bunalıma girerek bu eylemi gerçekleştirdiğine dair iddialarını dilediği görülmüştür. Ancak mahkeme, eylemin kurumda paniğe sebebiyet verdiği gerekçesiyle disiplin cezasını hukuka uygun bulmuştur. Başvurucu, Anayasa Mahkemesine yaptığı başvuruda ağırlıklı olarak bu disiplin cezası nedeniyle iyi hâlinin bozulduğunu ve diğer bir dosyadan verilen tahliye kararının ceza infaz kurumu tarafından uygulanmadığını ileri sürmüşse de, cezanın bizzat ailesiyle görüşememesi üzerindeki psikolojik etkilerine dair somut ve ayrık bir mağduriyet iddiası ortaya koyamamıştır.

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun eyleminin mahpuslar arasında panik yaratabilecek bir davranış olarak değerlendirilmesinin temelsiz olmadığına kanaat getirmiştir. Disiplin cezasının kanunda belirlenen ceza aralığının alt sınırından verilmiş olması, müdahalenin ölçülülük ilkesine uygun olduğunu ve başvurucunun aile hayatına saygı hakkına yönelik orantısız bir kısıtlama oluşturmadığını göstermektedir. Derece mahkemeleri, uyuşmazlığı özenli bir şekilde incelemiş ve disiplin cezasının haklılığını destekleyen ilgili ve yeterli gerekçeleri kararlarında sunmuştur. Kurumun iç güvenliğini ve disiplinini sağlama meşru amacı doğrultusunda uygulanan bu tedbirin, demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmadığı anlaşılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.