Anayasa Mahkemesi Aydın Akış Kararı 2021/35485 B.

Bu karar, ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin ifade özgürlüğünün sınırları ile kurum güvenliğinin ve disiplininin sağlanması arasındaki hassas dengeyi hukuken netleştirmesi bakımından büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, mahpusların temel hak ve hürriyetlere kural olarak sahip olduğunu teyit etmekle birlikte, ceza infaz kurumunun doğası gereği güvenlik, genel disiplin, düzenin korunması ve suçun önlenmesi gibi meşru kamusal amaçlarla bu hakların sınırlandırılabileceğini açıkça ortaya koymuştur. Karar, özellikle terör örgütü üyeliği veya benzeri suçlardan hükümlü veya tutuklu bulunan kişilerin hücrelerinde örgütsel doküman bulundurmalarının, salt bir düşünce açıklaması veya ifade özgürlüğü şemsiyesi altında korunamayacağını hukuken tescil etmektedir. Bu yönüyle karar, hem idarenin hem de yargı mercilerinin elini güçlendiren bir çerçeve sunmaktadır.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, bu karar ceza infaz kurumu idarelerinin ve derece mahkemelerinin yasak eşya ve örgütsel dokümanlara yaklaşımında önemli bir hukuki rehber niteliği taşıyacaktır. Yüksek Mahkeme, ceza infaz kurumunda örgütsel eğitim veya propaganda mahiyetindeki defter ve notların bulundurulmasının, mahpusların topluma kazandırılma ve ıslah edilme amacını doğrudan zorlaştıracağını, aksine örgüt bağlarını canlı tutmaya hizmet edeceğini kabul etmiştir. Bu durum, anılan fiillere yönelik olarak ceza hukuku kapsamında yaptırım uygulanmasının, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü bir müdahale olduğunu teyit etmektedir. Uygulamada, cezaevi güvenliğini ve düzenini tehdit eden dokümanların salt kişisel okuma notu veya masum düşünce açıklaması olarak savunulmasının önüne geçilmiş, güvenlik eksenli idari ve yargısal müdahalelerin meşruiyeti pekiştirilerek içtihat birliği sağlanmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezaevinde hükümlü olarak bulunan başvurucunun koğuşunda yapılan kısmi aramada kendisine ait birtakım defter, ajanda ve notlar bulunmuştur. Ceza infaz kurumu idaresi, ele geçirilen bu dokümanların suç örgütlerinin eğitim ve propaganda faaliyetlerini barındırdığı gerekçesiyle başvurucuya yirmi gün hücreye koyma disiplin cezası vermiş ve durumu adli makamlara bildirmiştir. Savcılık tarafından başlatılan adli soruşturma sonucunda, başvurucu hakkında infaz kurumuna yasak eşya sokma ve bulundurma suçundan kamu davası açılmıştır. Yapılan yargılama neticesinde Asliye Ceza Mahkemesi, ele geçirilen dokümanların örgütsel eğitim amaçlı olduğunu ve terör örgütü propagandası içerdiğini belirterek başvurucuyu on ay hapis cezasına çarptırmıştır. İstinaf aşamasında da cezanın onanması üzerine başvurucu, söz konusu notların okuduğu kaynaklardan alıntıladığı tamamen kişisel notlar olduğunu, kurumun izni dışında içeriye sokulmadığını ve hiçbir suç unsuru taşımadığını iddia etmiştir. Başvurucu, sadece bu notları bulundurması sebebiyle verilen hapis cezasının haksız olduğunu ve ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle temel hak ve özgürlüklerin olağan dönemde sınırlandırılmasına ilişkin anayasal ölçütleri düzenleyen Anayasa'nın 13. ve 26. maddelerini esas alarak hukuki bir çerçeve çizmiştir. İfade özgürlüğünün mutlak ve sınırsız bir hak olmadığı, kamu düzeninin korunması, ceza infaz kurumu güvenliğinin tesisi ve suç işlenmesinin önlenmesi gibi meşru amaçlarla ve mutlaka kanunla sınırlandırılabileceği ilkesi kuvvetle vurgulanmıştır.

Uyuşmazlığın temelinde yer alan ve müdahaleye kanuni dayanak teşkil eden 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.297 hükmü, infaz kurumuna veya tutukevine yasak eşya sokma suçunu detaylı biçimde düzenlemektedir. Bu kanun maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendi uyarınca, mahkemelerce yasaklanmış veya suç örgütlerini temsil eden yayın, afiş, pankart, resim, sembol, işaret, doküman ve benzeri her türlü malzemeyi ceza infaz kurumuna sokan, buralarda bulunduran veya kullanan kişilerin bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı açıkça hüküm altına alınmıştır. Yargıtay içtihatlarıyla da sabit olduğu üzere, bu suç, seçimlik hareketli bir suç tipi olarak tasarlanmış olup, sayılan eylemlerden herhangi birinin tek başına gerçekleşmesi suçun maddi unsurunun oluşması için yeterli kabul edilmektedir.

Bunun yanı sıra, ceza infaz kurumlarında disiplinin sağlanmasına yönelik genel yasal çerçeveyi çizen 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.37 gereğince, kurumda düzenli bir yaşamın sürdürülmesi ve güvenliğin sarsılmaz bir şekilde temini amacıyla idarenin belirlediği kurallara uyulması zorunludur. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatlarına göre, hükümlü ve tutuklular kural olarak temel hak ve hürriyetlere sahip olsalar da, ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal ve kaçınılmaz bir sonucu olarak bu haklar güvenlik ve disiplinin tesisi amacıyla her zaman sınırlandırılabilir statüdedir. Mahpusların sahip olduğu bu haklara yönelik müdahalelerin, anayasal denetimden geçebilmesi için demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun, zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayan ve hedeflenen meşru amaçla orantılı bir tedbir olması gerekmektedir. Yüksek Mahkemeye göre, özellikle terör bağlantılı suçlardan tutuklu veya hükümlü olan kişilerin kurum içi faaliyetlerinde ve eylemlerinde, devletin güvenlik ile düzeni koruma konusundaki takdir yetkisinin çok daha geniş ve esnek yorumlanması yerleşik ve zorunlu bir hukuk kuralıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, olay tarihinde terör örgütüne üye olma suçundan cezaevinde bulunan başvurucunun, koğuşunda yapılan kısmi aramada bulundurduğu tespit edilen dokümanların içeriğinde yer alan ifadeler nedeniyle hapis cezası almasını, ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale olarak tespit etmiştir. Mahkeme, öncelikle bu müdahalenin 5237 sayılı Kanun m.297 uyarınca sağlam bir kanuni dayanağının bulunduğunu ve suçun önlenmesi ile kamu düzeninin korunması gibi meşru bir anayasal amaca hizmet ettiğini saptamıştır. Müdahalenin demokratik toplum düzeninde gerekli ve orantılı olup olmadığı aşamasına geçildiğinde ise olayın tüm spesifik detayları incelenmiştir.

Somut olayın esasına yönelik yapılan incelemede, ceza infaz kurumu görevlilerince ele geçirilen toplam on beş adet defter, ajanda ve not kağıdının içeriği titizlikle dikkate alınmıştır. Bilirkişi raporlarında, söz konusu dokümanların salt kişisel düşünce içermediği, bilakis PKK/KCK terör örgütünün yapılanmasını, eylemlerini, sözde öz yönetim stratejilerini, tarihsel sürecini anlatan, şiddet ve silahlı mücadele yöntemlerini meşru gösteren ve örgüt liderini öven örgütsel eğitim amaçlı dokümanlar olduğu açıkça belirlenmiştir. Başvurucunun hâlihazırda silahlı terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü olarak bulunduğu da göz önüne alındığında, ceza infaz kurumunda bu nitelikteki yoğun örgütsel dokümanların bulundurulmasının kurum içi güvenliği, hiyerarşiyi ve disiplini ciddi şekilde tehlikeye atacağı değerlendirilmiştir.

Yüksek Mahkeme, terörle bağlantılı suçlardan mahpus olan kişilerin odalarında örgütsel motivasyonu artıran bu tarz dokümanlar bulundurmasının, örgüt mensupları arasındaki bağları canlı tutmaya katkı sağlayacağını ve hükümlülerin ceza infaz sistemi aracılığıyla topluma kazandırılıp ıslah edilme temel amacını doğrudan zorlaştıracağını kuvvetle vurgulamıştır. Ceza infaz kurumlarında düzenin, asayişin ve güvenliğin kesintisiz olarak sağlanması hususunda devletin sahip olduğu geniş takdir yetkisi çerçevesinde, başvurucuya eylemi karşılığında verilen on aylık hapis cezasının, kurum güvenliğinin sağlanması ile beklenen fayda arasındaki hassas dengeyi kurduğu ve zorunlu bir toplumsal ihtiyacı ziyadesiyle karşıladığı tespiti yapılmıştır. Cezanın ölçülülüğü denetlenirken, terör suçlusu profili ve içeriklerin ağırlığı belirleyici olmuştur.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine bütünüyle uygun ve orantılı olması sebebiyle ihlal bulunmadığı yönünde karar vermiştir.