Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Cezaevinde disiplin, ifade özgürlüğünü sınırlayabilir.
• Yüksek güvenlikli kurumlarda idarenin takdir yetkisi geniştir.
• Örgütsel materyal bulundurmak disiplin cezası gerektirebilir.
• Olağan kanun yolları tüketilmeden bireysel başvuru yapılamaz.

Bu karar, ceza infaz kurumlarında bulunan mahpusların ifade özgürlüğü ile kurumun genel güvenlik ve disiplinini sağlama yükümlülüğü arasındaki hassas dengeyi hukuken somutlaştırmaktadır. Anayasa Mahkemesi, yüksek güvenlikli bir cezaevinde terör suçundan hükümlü bulunan bir kişinin, içeriği özel olarak gizlenmiş ve örgütsel mahiyet taşıyan bir yayını kuruma sokmasının engellenmesini ifade özgürlüğünün ihlali olarak görmemiştir. Karar, temel hak ve hürriyetlerin cezaevi ortamının getirdiği zorunluluklar ışığında sınırlandırılabileceğini ve idarenin bu konudaki kısıtlamalarının meşru bir temele dayandığını hukuken güçlü bir şekilde teyit etmektedir.

Benzer davalarda emsal etkisi bakımından bu karar, yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında idarenin düzen ve güvenliği sağlama hususundaki takdir yetkisinin geniş yorumlanması gerektiğine dikkat çekmektedir. Mahpusların yanlarında getirdikleri süreli veya süresiz yayınların denetlenmesi, içeriklerinin suç örgütlerine ait propaganda veya eğitim materyali taşıyıp taşımadığının tespiti, güvenlik zafiyetlerinin önlenmesi adına hayati öneme sahiptir. Karar, uygulamada infaz hâkimlikleri ve cezaevi idareleri için, mahpusların mazeretlerinin hayatın olağan akışına uygunluğu ve örgütlenme riskleri dikkate alınarak verilecek disiplin cezalarının orantılılık ilkesine uygun kabul edileceği yönünde sağlam bir emsal oluşturmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Terör örgütü üyeliği suçundan hükümlü bulunan başvurucu, bulunduğu cezaevinden Diyarbakır'daki yüksek güvenlikli bir cezaevine nakil olmuştur. Nakil sırasında yanında getirdiği kitabın incelenmesi esnasında, kapağı ile içeriğinin uyuşmadığı görülmüştür. Kontrolde, sayfaların arasına terör örgütü propagandası içeren başka bir kitabın yerleştirildiği ve daksil ile gizlendiği tespit edilmiştir. İdare tarafından disiplin soruşturması başlatılmış ve başvurucuya hücre cezası verilmiştir. İtiraz üzerine ceza altı güne düşürülmüştür. Başvurucu, kitabın arkadaşlarınca hediye edildiğini, içeriğinden haberdar olmadığını ve değiştirme imkânının bulunmadığını belirterek, verilen cezanın ifade özgürlüğünü, süreçteki usuli eksikliklerin ise adil yargılanma hakkını zedelediği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile Anayasa'nın 13. maddesindeki temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasına ilişkin genel hukuk prensiplerini dikkate almıştır. Herkesin sahip olduğu ifade özgürlüğü mutlak bir hak niteliği taşımayıp, ceza infaz kurumunun genel güvenliğini, düzenini ve disiplinini korumak gibi meşru amaçlarla ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olarak kanunla sınırlandırılabilir.

Uyuşmazlıkta söz konusu müdahalenin temel dayanağı olan 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.44 hükümleri çerçevesinde kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır. Söz konusu maddenin (2) numaralı fıkrasının (g) bendi, yasaklanmış her türlü eşya, araç, gereç veya malzemeyi ceza infaz kurumuna sokmayı, bulundurmayı veya kullanmayı ağır bir disiplin suçu olarak düzenlemektedir. Yine aynı kanun maddesinin (3) numaralı fıkrasının (l) bendi, suç örgütlerinin eğitim ve propaganda faaliyetlerini yapmayı veya yaptırmayı doğrudan disiplin yaptırımına bağlamaktadır.

Ayrıca 5275 sayılı Kanun m.37 uyarınca, bir eylemin disiplin suçu sayılabilmesi için sadece kanunda yazılı şartların gerçekleşmesi yeterli görülmemekte, eylemin ceza infaz kurumunda düzenli yaşamın sürdürülmesini, güvenliğin ve disiplinin sağlanmasını bozacak nitelikte olması da gerekmektedir. Anayasa Mahkemesinin istikrar kazanmış yerleşik içtihatlarına göre, yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarının yapıları gereği sıkı güvenlik rejimine tabi yerler olduğu, burada devletin ve idarenin düzen ve güvenliği tesis etme noktasında sahip olduğu takdir yetkisinin çok daha geniş yorumlanması gerektiği prensibi açıkça benimsenmiştir. Terörle bağlantılı suçlardan hükümlü olan kişilerin, örgütsel bağlılığı canlı tutacak propaganda yayınlarını bulundurmasının, kurum güvenliğini ve mahpusların ıslahı amacını açıkça tehdit edeceği temel bir kuraldır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi somut olayı incelerken öncelikle başvurucunun yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumunda terör suçundan hükümlü olarak bulunduğunu dikkate almıştır. Başvurucunun nakil sırasında beraberinde getirdiği yayının kapağı ve içeriğinin kasten değiştirilerek içerisine terör örgütü liderine ait propaganda metinlerinin yerleştirilmiş olması, kurum güvenliği ve disiplini açısından ciddi bir tehdit olarak değerlendirilmiştir. Başvurucu her ne kadar yayının kendisine hediye edildiğini ve içeriğinden haberdar olmadığını savunmuş olsa da, mahkemeler bu iddiayı suçtan kurtulmaya yönelik ve hayatın olağan akışına aykırı bularak reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, infaz kurumlarında terör örgütü mensuplarının moral ve motivasyonunu diri tutacak, örgütsel propaganda veya eğitim faaliyetlerine zemin hazırlayacak dokümanların bulundurulmasının cezaevi düzenini temelden sarsacağını belirtmiştir. Bu tür materyallerin kuruma sokulmasının engellenmesi ve bu eylemi gerçekleştirenlerin disiplin yaptırımı ile cezalandırılması, demokratik toplum düzeninde zorunlu bir sosyal ihtiyaca karşılık gelmektedir. İnfaz hâkimliği tarafından başvurucunun itirazlarının titizlikle incelendiği, ilk verilen on bir günlük hücre cezasının, eylemin hukuki niteliği yeniden tartışılarak altı güne indirilmesi yönünde bir denetim mekanizmasının işletildiği görülmüştür. Bu çerçevede, idare ve yargı mercilerinin kararlarında herhangi bir keyfilik bulunmadığı, ulaşılan sonuçların öngörülebilir olduğu ve verilen disiplin cezasının eylemle orantılı bir müdahale teşkil ettiği kanaatine varılmıştır.

Ayrıca, başvurucunun adil yargılanma hakkına yönelik şikâyetlerinde, infaz hâkimliği sürecindeki usuli itirazlarını, avukatının duruşmalara katılımına ve tercüman yardımına ilişkin iddialarını ilk derece mahkemeleri önünde süresinde ileri sürmediği tespit edilmiştir. İddiaların kanun yollarında usulüne uygun şekilde dile getirilmemesi sebebiyle başvuru yollarının usulüne uygun tüketilmediği değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine ve başvurunun diğer kısımlarının kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.