Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Khaled Mıarı - Danimarka Kararı 2852/24 B.

Bu karar, çocuk yaşta ev sahibi ülkeye yerleşmiş ve uzun yıllar burada yasal olarak ikamet etmiş göçmenlerin, ağır nitelikli ceza gerektiren suçlar işlemeleri halinde sınır dışı edilmelerinin hukuki sınırlarını çizmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, özel hayata saygı hakkı ile kamu güvenliğinin sağlanması ve suçun önlenmesi hedefleri arasında kurulması gereken hassas dengeyi yeniden vurgulamıştır. Kararda, otuz dört yıl boyunca Danimarka'da yaşamış bir göçmenin ciddi uyuşturucu ticareti suçları sebebiyle sınır dışı edilmesinin, giriş yasağının süreli olması koşuluyla hukuka uygun bulunması dikkat çekicidir. Karar, idari ve adli makamların temel insan haklarına ne denli duyarlı yaklaşması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Benzer uyuşmazlıklarda bu kararın emsal etkisi, yerel mahkemelere tanınan takdir marjının genişliğini göstermesi açısından son derece belirleyicidir. AİHM, yerel mahkemelerin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi standartlarını ve içtihatlarını (özellikle Maslov kriterlerini) isabetli bir şekilde uygulayarak kalıcı bir giriş yasağı yerine altı yıllık süreli bir yasak öngörmesini, müdahalenin orantılı kabul edilmesi için yeterli görmüştür. Bu yaklaşım, ömür boyu ülkeye giriş yasağı uygulamasının hakkın özünü zedeleyebileceğine, ancak belirli bir süreyle sınırlandırılmış yasakların göçmenlerin teorik de olsa geri dönme ihtimalini barındırdığı için orantılılık ilkesine uygun düşeceğine işaret etmektedir. Uygulamada, ağır suç işleyen uzun süreli yerleşik göçmenlerin sınır dışı kararlarında, cezanın süresinin hak ihlali değerlendirmesinde en belirleyici faktör olmaya devam edeceği anlaşılmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu Khaled Miari, Lübnan doğumlu vatansız bir Filistinli olup on üç yaşına girmeden hemen önce Danimarka'ya taşınmış ve otuz dört yıl boyunca burada yasal olarak yaşamıştır. Kasım 2022'de, yüksek miktarda kokain, eroin ve esrar bulundurmak ve satmak suçlarından Danimarka mahkemeleri tarafından üç yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Mahkeme ayrıca, başvurucunun Danimarka'dan sınır dışı edilmesine ve ülkeye altı yıl süreyle girişinin yasaklanmasına karar vermiştir. Başvurucu, Danimarka ile çok güçlü bağları bulunduğunu, çocukluğundan beri bu ülkede yaşadığını ve Lübnan'da hiçbir akrabası veya arkadaşı olmadığını belirterek bu karara karşı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurmuştur. Danimarka mahkemelerinin verdiği sınır dışı ve ülkeye giriş yasağı kararının, kendisinin özel hayatına haksız bir müdahale olduğunu ve bunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırılık teşkil ettiğini iddia ederek hakkının teslim edilmesini talep etmiştir. Kendisi, bu cezanın fiilen kalıcı bir nitelik taşıdığını savunarak mağduriyetinin giderilmesini istemiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken öncelikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.8 kapsamında güvence altına alınan "özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı" çerçevesinde detaylı bir değerlendirme yapmıştır. Söz konusu maddenin ikinci fıkrasına göre, bu hakka yapılacak herhangi bir müdahalenin yasayla öngörülmüş olması, kamu güvenliği, düzenin korunması veya suç işlenmesinin önlenmesi gibi meşru bir amaca dayanması ve en önemlisi demokratik bir toplumda gerekli olması şarttır.

AİHM, yerleşik göçmenlerin sınır dışı edilmesine yönelik şikayetleri incelerken kendi yerleşik içtihatlarında geliştirilen ve "Maslov kriterleri" olarak bilinen temel prensipleri adım adım uygulamaktadır. Bu kriterler; işlenen suçun niteliği ve ağırlığını, başvurucunun sınır dışı edileceği ülkede kaldığı süreyi, suçun işlenmesinden bu yana geçen zamanı ve başvurucunun bu dönemdeki davranışlarını, ayrıca ev sahibi ülke ile hedef ülke arasındaki sosyal, kültürel ve ailevi bağların sağlamlığını kapsamaktadır.

Mahkeme, bu kriterlere ek olarak, uygulanan giriş yasağının süresini de orantılılık testinde çok kritik bir unsur olarak değerlendirmektedir. Karara dayanak olan yerel mevzuat bakımından, Danimarka Yabancılar Kanunu ve Danimarka Ceza Kanunu hükümleri uyarınca belirli suçlar için sınır dışı etme kararının verilmesi gerekliliği incelenmiştir. Ancak yerel yasalarda öngörülen ömür boyu giriş yasakları, AİHM tarafından sıklıkla orantısız bulunabildiğinden, yasağın süreli mi yoksa süresiz mi olduğu hususu hukuki değerlendirmenin merkezinde yer almıştır. Kamu düzeni ve güvenliğine yönelik çok ciddi bir tehdit oluşturan eylemler karşısında, Devletin takdir yetkisi genişlese de, müdahalenin ölçülülük ilkesi sınırlarını aşıp aşmadığı her somut olayın kendi dinamikleri içinde incelenmelidir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, başvurucunun durumunu incelerken öncelikle sınır dışı etme kararının yasaya uygun olduğunu ve suçun önlenmesi ile kamu düzeninin sağlanması gibi meşru bir amaç taşıdığını tespit etmiştir. Başvurucu, ceza yargılaması sırasında aile hayatına saygı hakkına dayanmadığından, Mahkeme incelemesini yalnızca özel hayata saygı hakkı çerçevesinde yürütmüştür.

Mahkeme, Danimarka yerel mahkemelerinin karar sürecini detaylı bir biçimde ele almıştır. Danimarka mahkemeleri, başvurucunun on üç yaşından beri ülkede yaşadığını ve otuz dört yıllık yasal ikameti bulunduğunu göz önünde bulundurarak, sınır dışı etme kararı için "çok ciddi gerekçeler" arandığının tam olarak bilincinde hareket etmiştir. Başvurucunun ağır uyuşturucu ticareti (yüksek miktarda kokain, eroin ve esrar satışı) suçu işlemiş olması, kamu düzenine yönelik oldukça ciddi bir tehdit olarak değerlendirilmiştir. Yerel mahkemeler, başvurucunun Danimarka'daki bağlarının Lübnan'dakilerden çok daha güçlü olduğunu kabul etmelerine rağmen, işlenen suçun vahameti sebebiyle sınır dışı edilmesinin zorunlu olduğu sonucuna varmışlardır.

Uyuşmazlıkta en can alıcı nokta, sınır dışı kararının yanında uygulanan ülkeye giriş yasağının süresidir. Danimarka yerel mahkemeleri, normal şartlarda uygulanması muhtemel olan ömür boyu giriş yasağının, mevcut olayda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesini kesinlikle ihlal edeceğini saptayarak bu yasağı altı yılla sınırlandırmıştır. AİHM, bu sınırlı sürenin, müdahalenin orantılı kabul edilmesinde tek ve en belirleyici faktör olduğuna dikkat çekmiştir. Başvurucu, altı yıllık yasağın pratikte ömür boyu süreceğini ve yeniden oturum izni alma ihtimalinin teorik olduğunu öne sürse de, Mahkeme, altı yıllık süre dolduktan sonra başvurucunun en azından kısa süreli vizelerle ülkeyi ve ailesini ziyaret edebilme olasılığının tamamen ortadan kalkmadığını belirtmiştir.

AİHM, yerel mahkemelerin, Sözleşme standartları ve AİHM içtihatlarıyla tam uyumlu bir biçimde, başvurucunun kişisel çıkarları ile toplumun genel çıkarları arasında adil bir denge kurduklarına kanaat getirmiştir. Yerel makamların takdir yetkilerini böylesine dikkatli ve özenli bir şekilde kullandıkları durumlarda, Mahkeme'nin bu değerlendirmeye müdahale etmesi veya kendi görüşünü yerel makamların görüşünün yerine koyması için çok güçlü ve haklı nedenler bulunması gerekmektedir. Somut olayda ise böylesi bir müdahaleyi gerektirecek herhangi bir ihlal veya güçlü bir neden görülmemiştir.

Sonuç olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, sınır dışı ve altı yıllık giriş yasağı işleminin orantılı olması sebebiyle Sözleşme'nin 8. maddesinin ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.