Makale

Günümüzde teknolojinin ilerlemesi ve elektronik ödeme sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, bilişim alanında işlenen suçlar da büyük bir artış göstermiştir. Bu bağlamda, 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 245. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu, uygulamada sıklıkla karşılaştığımız önemli bir bilişim hukuku ihlalidir. Kanun koyucu, bu düzenleme ile failin hırsızlık, dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma gibi geleneksel suç tiplerinden ayrı bir şekilde değerlendirilmesini amaçlamıştır. İlgili madde hükmü uyarınca, başkasına ait bir banka veya kredi kartını, her ne suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran kimsenin, kart sahibinin rızası olmaksızın bu kartı kullanarak veya kullandırtarak kendisine ya da bir başkasına yarar sağlaması suç olarak tanımlanmıştır. Bu suç tipiyle hem bireylerin malvarlığı değerleri hem de ödeme araçlarına ve genel olarak bilişim sistemlerine duyulan kamusal güven koruma altına alınmaktadır. Hukuki uygulamalarımızda, bu eylemin unsurlarının doğru tespit edilmesi, suç vasfının tayini açısından kritik bir öneme sahiptir.

Suçun Maddi Konusu ve Korunan Hukuki Yarar

TCK madde 245/1 bağlamında bu suçun maddi konusunu, münhasıran banka kartı veya kredi kartı oluşturmaktadır. Özel kanun olan 5464 sayılı Kanun kapsamında tanımlanan bu kartların dışında kalan mağaza, ulaşım veya benzeri manyetik kartlar, doğrudan banka hesabıyla ilişkilendirilmedikleri sürece bu suçun konusunu oluşturmazlar. Suçun işlenebilmesi için temel şart, söz konusu ödeme aracının bir başkasına ait olması zorunluluğudur. Kişinin bizzat kendisine ait bir kartla gerçekleştirdiği eylemler, olayın oluş şekline göre farklı suç tiplerine vücut verebilir ancak bu madde kapsamında değerlendirilemez. Suçla korunan hukuki değere baktığımızda ise karma bir yapıyla karşılaşmaktayız. Bir bilişim suçu olarak konumlandırılmış olsa da, failin eylemi neticesinde maddi bir menfaat elde etmesi nedeniyle öncelikli olarak korunan değer kişinin malvarlığıdır. Bununla birlikte, nakitsiz ödeme sistemlerinin sağlıklı işleyişi hedeflendiğinden, bankacılık sistemine ve kamu güvenine yönelik ihlaller de bu suçun koruduğu hukuki yararlar bütünü içerisinde yer almaktadır.

Kartın Ele Geçirilme Şekli ve Rızanın Yokluğu

Suçun tipikliğini oluşturan en temel unsurlardan biri, kartın kullanımı aşamasında kart hamilinin rızasının bulunmamasıdır. Kanun lafzında açıkça belirtilen her ne suretle olursa olsun ibaresi, hukuki incelemelerde büyük önem taşır. Bu ifade, kartın ele geçirilme şeklinin hukuka uygun veya aykırı olmasının, bu suçun oluşumu açısından bir farklılık yaratmayacağını gösterir. Fail, kartı yolda bulmuş, çalmış ya da bizzat kart sahibinin rızasıyla geçici olarak zilyetliğine almış olabilir. Önemli olan husus, ele geçirilen bu ödeme aracının, kullanım anında sahibinin rızası hilafına bir işleme konu edilmesidir. Rızanın yokluğu, bir hukuka uygunluk nedeni değil, doğrudan doğruya suçun kurucu bir unsurudur. Dolayısıyla, kartın verilme amacı dışında, sahibinin onayı olmaksızın kullanılarak hesaptan para çekilmesi veya harcama yapılması anında bahsi geçen ihlal gerçekleşmiş olur. Şayet kullanım için baştan verilmiş geçerli bir rıza söz konusu ise, failin haksız eylemi bu suçu değil, somut olaya göre hırsızlık veya dolandırıcılık gibi diğer suçları oluşturabilecektir.

Suçun Unsurları Olarak Mağdur ve Failin Durumu

Bilişim hukuku pratiğimizde sıkça tartışılan bir diğer husus, eylemin faili ve mağdurunun kimler olabileceğidir. Bu suç, fail açısından herhangi bir özel nitelik gerektirmez; dolayısıyla herkes bu suçun faili sıfatını taşıyabilir. Ancak mağdurun tespiti, davanın yürütülmesi ve hukuki nitelendirme açısından çok önemlidir. Kanun metni ve Yargıtay içtihatları ışığında, bu suçun mağduru münhasıran adına kart düzenlenen kişi yani kart hamilidir. Kartın henüz sahibine ulaşmadığı durumlarda ise kartın kendisine verilmesi gereken kişi mağdur sıfatını taşır. Önemle belirtmek gerekir ki, ilk fıkra kapsamında gerçekleşen rıza dışı kullanım eylemlerinde, zarara uğrayan banka kuruluşları teknik anlamda mağdur olarak kabul edilemezler. Bankalar, ihlal edilen sistemleri ve zedelenen ticari itibarları sebebiyle ancak davanın suçtan zarar gören tarafı olarak yargılamaya katılabilirler. Bu net ayrım, ceza muhakemesi sürecinde şikayet ve davaya katılma haklarının doğru yönlendirilmesi adına oldukça kritik bir detaydır.

Kullanım Fiili ve Haksız Menfaat Sağlama Şartı

Suçun icrai hareketlerini, rıza dışı ele geçirilen veya bulundurulan kartın kullanılması veya kullandırılması eylemleri oluşturur. Kredi kartları söz konusu olduğunda, kartın fiziksel olarak failin elinde bulunması dahi şart değildir; kart numarası ve güvenlik bilgilerinin elektronik ortamda kullanılması da suçu oluşturur. Ancak suçun tamamlanabilmesi için sadece kullanmak yeterli olmayıp, aynı zamanda failin kendisi veya bir başkası lehine haksız bir maddi yarar sağlaması şartı aranır. Failin kartı sisteme sokması fakat menfaat temin edememesi durumu, ancak teşebbüs aşamasında kalmış bir eylem olarak değerlendirilir. Bu süreci netleştirmek adına, fiilin hukuki teşekkülü için aranan şartları kısaca bir liste halinde özetleyerek belirtebiliriz:

• Başkasına ait bir banka veya kredi kartının varlığı
• Kartın ne şekilde olursa olsun failin eline geçmesi
• Kart sahibinin veya verilmesi gereken kişinin kullanım esnasında rızasının olmaması
• Failin kartı kullanması ve bu eylemiyle bağlantılı maddi yarar elde etmesi