Makale

Türk Ceza Kanunu'nun "Topluma Karşı Suçlar" kısmında, "Kamu Güvenine Karşı Suçlar" bölümünde yer alan resmi belgede sahtecilik suçu, hukuki ilişkilerin temelinde yatan güvenilirlik ve inanılırlık duygusunu koruma altına almaktadır. Hukuk sistemimiz, belirli hukuki sonuçlar doğurma yeteneğine sahip olan ve kamu görevlisi tarafından görevi gereği düzenlenen yazılı kağıtları (resmi belgeleri) özel bir koruma zırhına bürümüştür. Bu korumanın asıl amacı, bireylerin doğrudan uğrayabileceği maddi zararlardan ziyade, toplumun belgelere olan genel güveninin sarsılmasını önlemektir. Sahtecilik eylemlerinin toplum düzeninde yaratacağı tahribat göz önüne alındığında, TCK madde 204 kapsamında eylemler titizlikle tasnif edilmiş ve ağır yaptırımlara bağlanmıştır. Bir eylemin bu suç kapsamında değerlendirilebilmesi için öncelikle ortada yasaların aradığı şekil şartlarını taşıyan, kamu görevlisinin göreviyle illiyet bağı bulunan geçerli bir resmi belgenin bulunması veya varmış gibi sahte olarak üretilmesi gerekmektedir. Kanun koyucu, bu suçu işleyen failin sivil bir kişi veya bir kamu görevlisi olmasına göre ikili bir ayrıma gitmiş ve yaptırımları bu statülere göre farklılaştırmıştır.

Sivil Kişiler Tarafından İşlenen Resmi Belgede Sahtecilik (TCK 204/1)

TCK'nın 204. maddesinin birinci fıkrası, kamu görevlisi olmayan sivil kişilerin gerçekleştirdiği sahtecilik eylemlerini düzenlemektedir. Bu fıkraya göre suçun maddi unsuru üç farklı seçimlik hareket ile ortaya çıkabilir: Resmi belgeyi sahte olarak düzenlemek, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek veya sahte resmi belgeyi kullanmaktır. Suçun oluşması için failin bu hareketlerden sadece birini gerçekleştirmesi yeterlidir. Sahte olarak düzenleme, gerçekte var olmayan bir belgenin, yetkili makamlarca düzenlenmiş gibi gerçeğe aykırı biçimde üretilmesidir. Değiştirme eylemi ise, hukuken geçerli ve tamamlanmış gerçek bir resmi belgenin üzerinde silinti, kazıntı veya ilaveler yapılarak anlamının ve içerdiği irade beyanının tahrif edilmesini ifade eder. Her iki durumda da eylemin cezalandırılabilmesi için tahrifatın ilk bakışta anlaşılamayacak düzeyde, yani aldatma kabiliyetini (iğfal kabiliyetini) haiz olması zorunludur.

Suçun Manevi Unsuru ve Kullanma Eylemi

Sivil kişilerce işlenen bu suçun manevi unsuru genel kasttır. Failin, fiili bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi yeterli olup, failde ayrıca bir zarar verme saiki veya özel bir amaç aranmamaktadır. Seçimlik hareketlerden biri olan sahte resmi belgeyi kullanma eylemi ise, düzenlenen sahte belgenin herhangi bir hukuki işlem tesisinde veya hukuki ilişkide dikkate alınmasını sağlamaya yönelik faaliyettir. Sahte belgeyi üreten veya değiştiren failin aynı zamanda bu belgeyi kullanması durumunda ortada tek bir suç vardır, fail ayrıca kullanmaktan dolayı cezalandırılmaz. Ancak sahtecilik eylemine hiçbir şekilde iştirak etmemiş olan bir kişinin, belgenin sahte olduğunu bilerek hukuki bir işlemde kullanması, bu fıkra kapsamında bağımsız bir resmi belgede sahtecilik suçunu oluşturur ve fail iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Kamu Görevlisi Tarafından İşlenen Resmi Belgede Sahtecilik (TCK 204/2)

TCK'nın 204. maddesinin ikinci fıkrası, suçun failinin kamu görevlisi olduğu durumu düzenler ve bu haliyle suçu bir özgü suç olarak nitelendirir. Kamu görevlisinin bu fıkra kapsamında cezalandırılabilmesi için, eylemin görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmi bir belge üzerinde gerçekleştirilmesi şarttır. Kamu görevlisinin yetkili olmadığı bir belgede sahtecilik yapması halinde eylem birinci fıkra (sivil kişi) kapsamında değerlendirilir. İkinci fıkrada, birinci fıkradaki seçimlik hareketlere ek olarak gerçeğe aykırı belge düzenlemek eylemi de suç olarak sayılmıştır. Eski kanun döneminde fikri sahtecilik olarak adlandırılan bu eylem, kamu görevlisinin yetkili olduğu bir belgeyi şeklen doğru tanzim etmesine rağmen, içeriğini gerçeğe aykırı beyanlarla doldurmasını (örneğin, huzurunda gerçekleşmeyen bir olayı gerçekleşmiş gibi tutanağa geçirmesini) ifade eder. Bu durumda kamu görevlisi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Suçun Maddi Unsurunu Oluşturan Seçimlik Hareketler

Kanun metninde resmi belgede sahtecilik suçunun oluşumu, yasada açıkça sayılan belirli hareketlerin icrasına bağlanmıştır. Bu eylemler, ceza hukuku dogmatiği açısından seçimlik hareketli suç yapısını meydana getirir. Hukuk uygulamalarında failin şu hareketlerden herhangi birini gerçekleştirmesi ceza sorumluluğunun doğması için yeterli kabul edilmektedir:

• Mevcut olmayan bir resmi belgeyi sahte olarak üretmek ve düzenlemek.
• Mevcut ve geçerli bir resmi belgeyi, başkalarını aldatacak biçimde tahrif etmek veya değiştirmek.
• Sahteliği bilinen bir resmi belgeyi hukuki bir işlemde bilerek kullanmak.
• Kamu görevlileri özelinde, yetkili olunan belgenin içeriğini gerçeğe aykırı olarak beyanlarla doldurmak.

Failin bu sayılan hareketlerden birden fazlasını (örneğin hem sahte belge düzenleyip hem de kullanmasını) aynı olay kurgusu içinde gerçekleştirmesi durumunda dahi tek bir sahtecilik suçu oluşur ve fail eylemlerin bütünü üzerinden tek bir cezaya çarptırılır.

Nitelikli Haller ve Cezayı Etkileyen Durumlar

Resmi belgede sahtecilik suçunda kanun koyucu, belgenin ispat gücüne dayanarak TCK madde 204/3'te bir cezayı ağırlaştırıcı nitelikli hal öngörmüştür. Suçun konusunu oluşturan belgenin, kanun hükmü gereği sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli olan belge niteliğinde olması halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır. Mahkeme ilamları, düzenleme şeklindeki noter senetleri ve duruşma tutanakları bu tür, üstün kanıtlama gücüne sahip belgelere örnektir. Öte yandan, TCK madde 211 kapsamında failin suçu, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın ispatı veya gerçek bir durumun belgelenmesi amacıyla işlemesi bir indirim nedeni olarak düzenlenmiştir. Failin, başkasına zarar vermekten ziyade meşru olduğuna inandığı bir hakkı koruma veya ispat etme güdüsüyle hareket etmesi durumunda, mahkemece cezada yarı oranında indirim yapılır.