Makale

Hayvan hakları ve hayvan hukuku alanında uzman bir avukat olarak belirtmek gerekir ki, toplumda bireylerin güvenliğinin sağlanması hukukun temel amaçlarından biridir. Türk Ceza Kanunu'nun 177. maddesinde düzenlenen hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçu, genel güvenliği tehlikeye sokan ve kişilerin hayatı ile sağlığını korumayı hedefleyen somut bir tehlike suçudur. Bu çalışmamızda, söz konusu suçun failine uygulanacak cezai yaptırımlar, hukuki bir müessese olarak önödeme kurumunun sürece etkisi ve yargılamaya konu olan dava ile ceza zamanaşımı süreleri hukuki bir perspektifle detaylı şekilde analiz edilecektir. Ayrıca, başıboş ve sahipsiz hayvanların yarattığı tehlikelerde, ceza hukukundan ayrı olarak devletin (kamu tüzel kişilerinin) tazminat sorumluluğu ile yargı içtihatları ışığında pozitif hukuki yükümlülükleri irdelenecektir.

TCK Madde 177 Uyarınca Öngörülen Yaptırımlar

Ceza hukukumuzda, failin kusurlu eylemine karşılık gelecek yaptırım, ihlal edilen hukuki değerin önemine göre belirlenmektedir. TCK'nın 177. maddesi uyarınca, gözetimi altındaki hayvanı başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakan veya bunların kontrol altına alınmasında ihmal gösteren fail hakkında altı aya kadar hapis veya adli para cezası yaptırımı öngörülmüştür. Kanun koyucu, cezayı seçimlik bir yaptırım olarak düzenlemiş olup, yargılamayı yürüten hâkim somut olayın özelliklerine göre hapis ya da adli para cezasından birine hükmedebilmektedir. Yargılama neticesinde, yasal şartlarının varlığı halinde fail hakkında verilen cezanın ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilmesi mümkündür. İlgili suçun doğası gereği tehlikenin gerçekleşmesi suçun tamamlanması için yeterli görülmüş olup, herhangi bir zararın doğması zorunlu tutulmamıştır; ancak hayvanın saldırısı neticesinde bir zarar doğarsa failin ayrıca fikri içtima kuralları gereği sorumluluğu da değerlendirilmektedir.

Soruşturma Ve Kovuşturma Aşamasında Önödeme Kurumu

Hayvanın tehlike yaratacak şekilde serbest bırakılması suçunun yaptırım boyutunda uygulamada karşılaşılan en önemli hukuki durumlardan biri şüphesiz önödeme müessesesidir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan yasal değişiklikler neticesinde, üst sınırı altı aya kadar hapis cezası gerektiren suçlar önödeme kapsamına dâhil edildiğinden, TCK m. 177 doğrudan bu müesseseye tabi hale gelmiştir. Önödeme, fail ile devlet arasında uzlaşma sağlayarak uyuşmazlığı esaslı bir yargılamaya gitmeden çözen alternatif bir çözüm yöntemidir. Cumhuriyet savcısı soruşturma aşamasında, kanunda yer alan seçimlik cezalardan adli para cezasını esas alarak ve alt sınırdan hesaplama yaparak fail için bir önödeme önerisinde bulunmakla yükümlüdür. Yargıtay kararlarında çok net bir biçimde ifade edildiği üzere, suç tarihi itibarıyla önödeme usulünün işletilmesi zorunludur ve bu usulün atlanarak doğrudan dava açılması bozma nedeni sayılmaktadır. Failin önerilen cezayı ödemesi halinde soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, dava açılmışsa düşme kararına hükmedilir.

Suça İlişkin Dava Ve Ceza Zamanaşımı Süreleri

Her suç tipinde olduğu gibi, bu suçta da ceza adaleti sisteminin sonsuza dek aktif kalamayacağı ilkesiyle zamanaşımı süreleri son derece kritik bir rol oynamaktadır. Suçun işlenmesinin veya cezanın kesinleşmesinin ardından geçen yasal süreler, devletin cezalandırma ve infaz yetkisini tamamen ortadan kaldırır. Zamanaşımı, resen uygulanması gereken, davayı ve cezayı düşüren mutlak bir hukuki sebep olarak ceza hukukumuzda yer almaktadır. TCK m. 177'deki suç için öngörülen cezanın üst sınırının altı aya kadar hapis veya adli para cezası olması göz önünde bulundurularak, süreler kanun uyarınca özel olarak tayin edilmiştir. TCK'nın 66/1-e maddesi gereğince hayvanın tehlike yaratacak şekilde serbest bırakılması suçunda asli dava zamanaşımı süresi sekiz yıl olarak hesaplanmaktadır. Öte yandan, bir mahkûmiyet kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde, infazın yapılabilmesi için TCK m. 68/1-e maddesi uyarınca öngörülen ceza zamanaşımı süresi ise on yıldır. Bu yasal sürelerin dolması halinde kamu davasının yürütülmesi veya kesinleşmiş cezanın çektirilmesi mümkün değildir.

Sahipsiz Hayvanlar Ve Idarenin Tazminat Sorumluluğu

TCK m. 177 gözetim altında tutulan hayvanların sahiplerine veya sorumlularına yönelik cezai yaptırımlar getirse de, sokaklarda yaşamını sürdüren sahipsiz hayvanların yarattığı tehlikeler bağlamında idarenin hukuki sorumluluğu devreye girmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin "Berü v. Türkiye" davasında altını çizdiği üzere, devletin vatandaşlarının yaşam hakkını ve fiziksel bütünlüğünü başıboş hayvanların ani tehlikelerine karşı koruma yönünde pozitif bir yükümlülüğü bulunmaktadır. sahipsiz hayvanların gözetimi, bakımı ve toplum güvenliği açısından tehlike arz etmemeleri noktasında yasal mevzuatımız gereğince aşağıda belirtilen idarelerin açık sorumlulukları mevcuttur:

• Tarım ve Orman Bakanlığı
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
• İl Özel İdareleri
• İl ve İlçe Belediyeleri ile Köy Tüzel Kişilikleri

Danıştay 8. Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında belirtildiği üzere, kamu idarelerinin sahipsiz hayvanlara yönelik bu görevlerini eksik veya kusurlu biçimde yerine getirmeleri açık bir "hizmet kusuru" olarak kabul edilmektedir. sahipsiz hayvanların kişilere vereceği zararlarda idarenin TCK m. 177 kapsamında bir ceza sorumluluğu kurulamayacak olsa da, idare hukuku ilkeleri gereğince, meydana gelen olaylarda mağdurun uğradığı her türlü maddi ve manevi zararı tazmin etme yükümlülüğü kesinlikle bulunmaktadır.