Makale

Bilişim teknolojilerinin ve sosyal medya kullanımının hızla artması, hukuka aykırı fiillerin işleniş biçimlerini de dönüştürmüş ve yargılama süreçlerine elektronik delil kavramını entegre etmiştir. Günümüzde, şüphelilerin genellikle internet ortamının sağladığı anonimlikten faydalanarak bilişim sistemleri aracılığıyla hareket ettiği görülmektedir. Bu tür siber eylemlerin yargı mercileri önünde ispat edilebilmesi, klasik fiziki delillerden ziyade dijital delillerin varlığına dayanmaktadır. Elektronik deliller; fail ile eylem arasında somut bağ kurmaya yarayan ve elektronik araçlar üzerinde saklanan veya bu araçlar aracılığıyla iletilen, adli soruşturma açısından kritik değere sahip bilgi ve verilerdir. Dijital delillerin nitelikleri gereği hassas, sonradan değiştirilmeye ve manipülasyona son derece açık bir yapı sergilemesi, bu verilerin hukuka uygun yollarla elde edilmesini zorunlu kılmaktadır. Soruşturma makamlarının siber alanda delil toplarken izlediği usuller, bu verilerin mahkeme huzurunda geçerli bir ispat vasıtası olarak kabul edilip edilemeyeceğini doğrudan belirleyen en temel hukuki parametredir.

Ekran Görüntülerinin Ceza Yargılamasındaki Delil Niteliği

Siber ortamlarda gerçekleştirilen fiillere yönelik adli şikayetlerde, başvurucular sıklıkla akıllı telefon ve bilgisayarlardan alınan ekran görüntüleri veya bunların fiziki çıktılarıyla yargı mercilerine başvurmaktadır. Ancak, tek başına savcılığa sunulan bir ekran görüntüsünün doğrudan elektronik delil vasfına sahip olduğu hukuken söylenemez. Dijital verilerin güncel yazılımlarla kolaylıkla değiştirilebiliyor olması ve kötüye kullanıma açık yapısı nedeniyle, ekran görüntülerinin ceza yargılamasında hükme esas alınabilmesi için mutlaka başka yan delillerle doğrulanması gerekmektedir. Yargıtay içtihatları uyarınca, dosyaya sunulan mesaj dökümlerinin veya ekran kayıtlarının üzerinde teknik bir oynama yapılıp yapılmadığının tespiti şarttır. Ekran görüntüleri, ilgili cihazlar ve bilgisayar kütüklerinde yapılacak teknik incelemelerle uyumlu olduğu takdirde ancak mahkemece geçerli bir ispat aracı olarak kabul edilebilir. Aksi halde, kaynağı denetlenemeyen ve teknik olarak teyit edilemeyen basit ekran kayıtları, hukuka uygun bir şüpheyi ortadan kaldırmaya ve mahkumiyet kurmaya yetmeyecektir.

Trafik Bilgisi ve IP Numaralarının Tespit Süreci

Soruşturma evresinde ekran görüntülerinin zayıf olan ispat gücünü destekleyen en temel teknik unsur, şüpheliye ait trafik bilgisi ve IP adreslerinin kesin olarak tespit edilmesidir. Suça konu iletiyi gönderen hesabın gerçekte kime ait olduğunun belirlenmesi amacıyla, yer sağlayıcı ve erişim sağlayıcı kurumlardan bağlantı zaman aralığına ait log verilerinin derhal talep edilmesi gerekmektedir. Mevzuatımız uyarınca yer sağlayıcılar, log ve trafik bilgilerini altı ay boyunca, internet toplu kullanım sağlayıcıları ise iki yıl boyunca saklamakla mükelleftir. Ancak, sadece suçta kullanılan IP adresinin saptanması tek başına failin kimliğini kanıtlamaya yetmemektedir. Yüksek mahkeme kararlarında vurgulandığı üzere, tespit edilen IP adresinin statik mi yoksa dinamik mi olduğu, internet ağının şifreli olup olmadığı gibi teknik boyutların araştırılması şarttır. Üstelik, merkezi yurt dışında bulunan dev sosyal medya platformlarından bu verilerin uluslararası adli yardımlaşma (istinabe) usulüyle istenmesinde yaşanan tıkanıklıklar, delil elde etme sürecini sıklıkla akamete uğratmaktadır.

Açık Kaynak Araştırması ve Bilirkişi İncelemesi

Uluslararası istinabe taleplerinin sonuçsuz kalması veya yer sağlayıcılardan teknik veri alınamaması durumlarında, failin tespit edilebilmesi için emniyet birimlerince başvurulan usullerden biri de açık kaynak araştırması yöntemidir. Açık kaynak araştırması, ilgili sosyal medya hesaplarında şahsın kamuya açık olarak paylaştığı her türlü fotoğraf, eğitim geçmişi veya akrabalık bağlarının detaylıca incelenerek failin gerçek kimliğine ulaşılmasını ifade eder. Elde edilen bu açık istihbari veriler, dosyadaki diğer somut delillerle desteklendiğinde ceza yargılamasında şüpheliyi belirleyen bir ispat aracı konumuna gelir. Öte yandan, toplanan bu karmaşık dijital verilerin hukuki değerlendirmesinde adli bilişim bilirkişisi incelemesine sıklıkla ihtiyaç duyulur. Mahkeme heyeti genel hukuki değerlendirmeyi bizzat yapmakla mükellef olsa da IP bağlantılarının çözümlenmesi veya hesaba üçüncü bir kişinin dışarıdan yetkisiz müdahale edip etmediğinin saptanması gibi hususlar, ancak konusunda uzmanlaşmış bilirkişiler tarafından hazırlanacak detaylı ve bilimsel raporlarla aydınlatılabilmektedir.

Bilişim Sistemlerinde Arama ve El Koyma (CMK m. 134)

Ceza Muhakemesi Kanunu madde 134 uyarınca, şüpheliye ait donanımlar üzerinde arama, kopyalama ve el koyma gibi koruma tedbirlerinin uygulanması oldukça sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Herhangi bir elektronik cihazda arama yapılabilmesi için öncelikle failin suçu işlediğine yönelik kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve soruşturmada başka yollarla delil elde etme imkanının kalmamış olması kanuni bir zorunluluktur. Bu usul; masaüstü bilgisayarların yanı sıra akıllı telefonlar, veri depolama aygıtları ve dijital tabanlı diğer tüm mobil cihazlar için geçerlidir. Bilişim sistemlerinde arama işlemi, genel nitelikli arama kararı olan CMK madde 119'a dayanılarak yapılamaz; failin mahremiyetine yönelik bu ağır müdahale için doğrudan CMK madde 134'e dayanan özel bir hakim veya savcı kararı aranır. Aksi bir uygulama ile elde edilen dijital kayıtlar hukuka aykırı delil niteliği taşıyacak ve yargılamada kullanılamayacaktır. Failin kendi donanımlarını rızasıyla teslim etmesi hali dahi yargıtay uygulamasında tartışmalı olup, dijital verilerin bütünlüğünün bozulmadan yerinde imajının alınması hukuki ispat açısından esastır.

Siber Soruşturmalarda Kullanılan Temel İspat Araçları

Siber alanda işlenen eylemlerin soruşturulması sürecinde, maddi gerçeğe ulaşmak amacıyla farklı ispat yöntemleri uygulanmaktadır. Yargılama makamlarının başvurduğu bu dijital delil türlerinin hukuka uygun usullerle toplanması, şüphesiz adil yargılanma hakkının temel bir gereğidir. Bu kapsamda, ceza muhakemesi sürecinde yoğun olarak kullanılan başlıca teknik ispat araçları şu şekilde sıralanabilir:

• Ekran görüntüleri ve yazılı kayıt çıktıları: Olayın adli makamlara intikali aşamasında ilk dayanağı oluştursa da ceza muhakemesinde doğruluklarının dijital analizlerle teyit edilmesi hukuken zorunludur.
• Trafik (Log) verileri ve IP adresleri: Hizmet sağlayıcılardan resmi taleple temin edilerek, suça konu olan iletinin zaman damgasıyla birlikte tam olarak hangi cihazdan ve şebekeden gönderildiğini ispatlayan nesnel delillerdir.
• Açık kaynak istihbarat raporları: Sınır ötesi istinabe taleplerinin sonuç vermediği tıkanıklıklarda, failin gizlemediği kamuya açık paylaşımları taranarak hukuki kimliğinin deşifre edilmesini sağlayan tamamlayıcı araştırma verileridir.
• Adli bilişim uzmanı mütalaaları: Dijital kütüklerden elde edilen binlerce satırlık teknik verinin, yargılama makamlarınca değerlendirilebilecek yalınlığa indirgenmesini ve siber saldırı iddialarını doğrulayan raporlardır.
• Doğrudan tanık beyanları: Kimi platformlarda yirmi dört saat gibi çok kısa sürelerde iz bırakmadan silinen anlık gönderilerin ispatlanması sürecinde, bu paylaşımlara tanıklık eden kişilerin yeminli beyanları sürece dahil edilir.