Makale

Sahipsiz hayvanların yönetimi kapsamında idarenin kamu hizmeti ve kolluk yetkilerini, mevzuat çerçevesinde ele alıyoruz. Makalemizde, çevre ve halk sağlığının korunması amacıyla idari kurumların önleyici kolluk tedbirleri ile kanuni yükümlülükleri, hayvan hukuku uzmanı avukat perspektifiyle incelenmektedir.*

Sahipsiz hayvanların yönetimi, hem çevre sağlığı hem de kamu düzeninin sağlanması açısından idare hukukunun en önemli çalışma alanlarından birini oluşturmaktadır. Bir hayvan hukuku avukatı olarak uygulamada sıklıkla karşılaştığımız üzere, sahipsiz hayvanların korunması ve halk sağlığına yönelik risklerin önlenmesi, multidisipliner bir yaklaşımı ve idarenin aktif müdahalesini zorunlu kılmaktadır. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ile ilgili mahalli idareler mevzuatı uyarınca, devletin ve yetkili kamu kurumlarının sahipsiz hayvan popülasyonunu yönetmekle ilgili çok net bir biçimde tanımlanmış görevleri bulunmaktadır. Bu çerçevede Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ile il ve ilçe belediyeleri söz konusu sürecin temel aktörleridir. İdareler, kanundan doğan görevlerini yalnızca hayvanların refahını sağlamak amacıyla değil; aynı zamanda insan sağlığı, çevre temizliği ve kamu güvenliğini merkeze alan idari kolluk yetkileri çerçevesinde yürütmekle mükelleftir. İdarenin önleyici tedbirleri almadaki etkinliği, kamu hizmetlerinin kesintisiz ve kamu düzenine uygun biçimde sunulabilmesi açısından hayati bir önem arz etmektedir.

İdarenin Temel Yükümlülükleri Ve Kamu Hizmeti Anlayışı

İdarenin sahipsiz hayvanlara yönelik görevleri, kamu hizmeti kuramı çerçevesinde şekillenir ve kanunlarla sınırları detaylıca çizilir. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği bağlamında yerel yönetimler, görev alanları içindeki sahipsiz hayvanların bakımlarını yapmak, aşılamak, kısırlaştırmak ve dijital kimliklendirme yöntemleriyle kayıt altına almakla yükümlüdür. Özellikle belediyeler, ilgili kanunların gereği olarak hayvan bakımevleri ile hastaneler kurarak bu hayvanların rehabilitasyon sürecini idare etmek zorundadır. Yapılan tüm bu işlemlerin ardından rehabilite edilen hayvanların kural olarak alındıkları doğal ortama bırakılmaları esastır. Ayrıca yetkili idarelerin görevleri arasında, toplumda hayvan sevgisi ile refahı bilincini artırmak amacıyla eğitici yayınlar yapılmasına öncülük etmek ve hayvanların korunmasına odaklanan kurumlara mali destek sunmak gibi özendirici adımlar da yer almaktadır. kamu hizmetinin düzenli bir biçimde işlemesi adına yasalardan doğan tüm bu görevler, yetkili idari birimler arasında eşgüdüm sağlanarak yerine getirilmelidir.

Kamu Düzeni Ve İdari Kolluk Yetkisi

İdari kolluk, kamu düzeninin en iyi şekilde sağlanması, korunması ve bozulduğunda yeniden tesis edilmesi amacıyla yürütülen idari faaliyetler bütünüdür. Sahipsiz hayvanlar söz konusu olduğunda idari kolluğun asli amacı; kamu güvenliği, kamu huzuru ve genel sağlığı içine alan geleneksel kamu düzeni unsurları ile modern ekolojik kamu düzenini dengede tutmaktır. Kontrolsüz biçimde üreyen sahipsiz hayvanların çevre kirliliğine yol açması, salgın hastalıklara zemin hazırlaması veya yollarda trafik kazalarına sebebiyet vermesi, doğrudan önleyici idari kolluğun müdahale alanına girer. İdare, mevzuatın kendisine tanıdığı idari yetkiler doğrultusunda bu tür tehlike arz eden spesifik durumları bertaraf edici adımlar atmak zorundadır. Bu bağlamda, kamu düzeninin vazgeçilmez bir gereği olarak düzenli aşılama ve sağlık kontrollerinin yapılması, çevre temizliğinin sağlanması kolluk faaliyetlerinin omurgasını oluşturur. Hayvanların refahını gözeterek alınacak kolluk önlemleri, ekolojik dengenin korunması kadar toplumun huzurlu ve güvenli bir ortamda yaşam hakkının sürdürülmesi açısından da kritik bir görevdir.

Tehlike Arz Eden Hayvanlar Ve İdarenin Müdahale Yetkisi

Hukuk uygulamalarımızda sıklıkla karşılaştığımız bir diğer spesifik konu, hukuken tehlike arz eden hayvan türlerine karşı idarenin uygulayacağı zorunlu kolluk tedbirleridir. 5199 sayılı Kanun ve ilgili Bakanlık genelgeleri uyarınca Pitbull Terrier, Japanese Tosa, Dogo Argentino gibi belirli ırklar resmi olarak tehlike arz eden hayvanlar statüsünde kabul edilmekte ve bu cinslerin üretimi, sahiplendirilmesi, ülkeye girişi ve satışı yasaklanmaktadır. İdari kolluk yetkisini aktif şekilde kullanan makamlar, kamu düzenini açıkça ihlal edebilecek ve vatandaşların beden bütünlüğüne zarar verme ihtimali yüksek olan bu hayvanlara karşı özel gözetim mekanizmaları geliştirmekle yetkilendirilmiştir. Valiliklerin koordinesinde belediyeler ile jandarma ve emniyet birimlerinin ortaklaşa yürüttüğü mevzuat odaklı çalışmalar neticesinde söz konusu hayvanların kontrol altına alınması mutlak bir gerekliliktir. Kamusal yaşam alanlarında doğabilecek risklerin ve sağlık sorunlarının bütünüyle önüne geçilmesi, ancak idarenin yetkilerini eksiksiz bir biçimde sahada tatbik etmesiyle mümkündür.

Idarenin Denetim Görevi Ve Koordinasyon Rolü

Sahipsiz hayvan yönetimi kapsamında idarenin yürüttüğü kamu hizmetlerinin etkinliği, ilgili kanun hükümlerine riayet edilip edilmediğini sistematik olarak denetleyen mekanizmalara bağlıdır. Mevzuatımız uyarınca ana denetim yetkisi kural olarak Tarım ve Orman Bakanlığına ait olup, idare hukukundaki yetki devri kurumu vasıtasıyla bu görev çoğunlukla mahallin en büyük mülki amiri olan Valiliklerce icra edilmektedir. Valiliklerin sevk ve idaresindeki yerel yönetimler ile kolluk kuvvetleri işbirliği içerisinde faaliyet göstererek kamu hizmetindeki aksaklıkları önleyici proaktif çalışmalar yapmaktadır. İdari kurumlar arasındaki planlı görev paylaşımı, yasal düzenlemelerin kâğıt üzerinde kalmaması ve kamu düzeninin kesintisiz işleyebilmesi için hukuken hayati önem taşımaktadır. Hukuk büromuzun pratiğinde sıklıkla tecrübe edildiği üzere, koordinasyon eksikliğinin olduğu durumlarda kamu hizmetinin yürütülmesi tehlikeye girmektedir. Aşağıdaki tabloda, sahipsiz hayvan yönetimi ve önleyici kolluk yetkisi bağlamında yasal yetkilerle donatılmış olan idari birimler ile bu makamların yürüttüğü temel görev alanları hukuki perspektifle özetlenmiştir.