Makale

Hayvan hakları ve hayvan refahı bağlamında sahipsiz canların korunması büyük bir toplumsal hassasiyet taşımakla birlikte, bu amacın hukuki sınırlar içerisinde gerçekleştirilmesi zorunludur. Uygulamada sıkça karşılaştığımız durumlardan biri, hayvanseverlerin veya yetiştiricilerin iyi niyetle yahut ticari saiklerle devlet ormanları içerisinde hayvanların barınmasına mahsus alanlar inşa etmesidir. Ancak, 6831 sayılı Orman Kanunu, orman rejimini katı kurallarla koruma altına almış olup, orman arazilerinde izinsiz olarak ağıl veya barınak yapılmasını açıkça yasaklamaktadır. Orman alanlarında gerçekleştirilen bu tür inşai faaliyetler, hayvan hakları savunuculuğu niyetiyle yapılmış olsa dahi, ceza hukuku kapsamında işgal ve faydalanma suçu olarak nitelendirilmektedir. Bir hayvan hukuku avukatı olarak vurgulamak gerekir ki, mülkiyeti devlete ait olan sahalarda izinsiz yapılan hayvan barınakları, yalnızca cezai yaptırımlara yol açmakla kalmaz, aynı zamanda bu alanların idare tarafından doğrudan yıkılması riskini de beraberinde getirir. Dolayısıyla, yasalarla çatışmamak adına hukuki çerçevenin çok iyi analiz edilmesi gerekmektedir.

6831 Sayılı Kanun Kapsamında Hayvan Barınaklarının Durumu

Ormanların korunmasını düzenleyen temel yasal mevzuat olan 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17. maddesi, devlet ormanları içinde yapılacak her türlü yapılaşmayı sıkı şartlara ve izinlere bağlamıştır. İlgili yasa maddesi, orman alanları içerisinde her çeşit bina ve ağıl inşası ile hayvanların barınmasına mahsus yerler yapılmasını açık ve net bir biçimde yasaklamaktadır. Bu kanuni düzenleme, hangi amaçla olursa olsun orman bütünlüğünü bozacak eylemlerin önüne geçmeyi hedefler. Sahipli hayvanların yetiştirilmesi amacıyla kurulan ağıllar ile sahipsiz sokak hayvanlarını korumak amacıyla inşa edilen baraka veya barınak tipi yapıların tamamı bu yasak kapsamındadır. Hayvanları koruma saikiyle hareket eden kişilerin sıklıkla düştüğü hata, kamu arazisi olan ormanların bu tür kullanımlara her zaman açık olduğunu düşünmeleridir. Oysa kanun koyucu, eylemin amacına bakmaksızın orman sınırları içerisinde izinsiz hayvan barınağı yapılmasını bir suç tipi olarak belirlemiş ve mülkiyetin devlet tekelinde kalmasını güvence altına almıştır.

Işgal Ve Faydalanma Suçunun Unsurları Ve Cezai Yaptırımları

Orman arazisinde izinsiz hayvan barınağı yapılması eylemi, yasada işgal ve faydalanma suçu başlığı altında ağır cezai yaptırımlara bağlanmıştır. Yasaklanan hayvan barınma yerlerini inşa eden veya kullanan kişiler, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile yargılanmaktadır. İşgal ve faydalanma suçları, hukuki nitelikleri itibarıyla kesintisiz yani mütemadi suçlar kategorisinde yer alır. Orman alanına hayvan barınağı inşa edildiği andan itibaren suç başlar ve barınağın kullanımı devam ettiği sürece ceza sorumluluğu işlemeye devam eder. Yargıtay kararlarında da istikrarla vurgulandığı üzere, orman içerisinde hayvanların barınmasına mahsus yerler yapılması bu suçun oluşması için yeterlidir. Failin, barınağı inşa ettiği arazinin orman olduğunu bilmediğini iddia etmesi, kesinleşmiş orman kadastrosu bulunan alanlarda mahkemelerce itibar görmeyen bir savunmadır. Bu nedenle, barınak yapmak isteyenlerin idarelerden gerekli yasal izinleri alması son derece hayatidir.

Yargı Kararlarında Barınak İnşası Ve Suç Kapsamındaki Fiiller

Uygulamada, hayvanları korumak amacıyla orman arazisine müdahale eden kişilerin karşılaştığı süreçler mahkeme içtihatlarıyla somutlaşmıştır. Örneğin emsal bir dosyada, devlet ormanı sınırları içerisine hayvanları korumak maksadıyla baraka tarzı bir yapı inşa eden sanık yargılanmıştır. Mahkeme, sanığın bu eyleminin kanunda yasaklanan hayvanların barınmasına mahsus yerler yapılması fiilini oluşturduğuna hükmetmiş ve sanığı işgal ve faydalanma suçundan cezalandırmıştır. Yargıtay içtihatları ve kanun maddeleri ışığında orman arazisinde işgal suçu oluşturan temel barınma odaklı fiiller şunlardır:

• Orman alanlarında her çeşit ağıl inşa edilmesi.
• Sahipsiz veya sahipli hayvanların barınmasına mahsus baraka, kulübe veya kapalı alanların yapılması.
• hayvan barınaklarının etrafının çit veya tel örgü ile çevrilerek arazinin sahiplenilmesi.
• Önceden var olan ancak terk edilmiş hayvan barınma yerlerinin izinsiz olarak yeniden kullanılmaya başlanması.

Müsadere Ve Barınakların İdarece Yıkılması Süreci

İşgal ve faydalanma suçunun tespit edilmesinin bir diğer önemli hukuki sonucu ise, orman arazisine yapılan hayvan barınaklarının müsadere edilerek devlete geçirilmesi veya doğrudan yıkılması durumudur. Mevzuatta yapılan değişiklikle, idareye geniş yetkiler tanıyan yeni bir düzenleme kanuna eklenmiştir. Buna göre, orman alanlarında izinsiz olarak inşa edilen hayvan barınakları ve ağıllar, mahkemeden alınacak bir müsadere veya yıkım kararı dahi beklenmeksizin Orman Genel Müdürlüğü ekiplerince derhal yıkılabilmektedir. Daha önceki süreçlerde yapının yıkılması için uzun süren ceza yargılamalarının neticelenmesi beklenirken, yeni hukuki düzenleme idareye inşa halindeki yapılara anında müdahale etme yetkisi vermiştir. Bir hayvan hukuku uzmanı olarak değerlendirmem odur ki, bu durum barınaklarda yaşayan hayvanların aniden tahliye edilmesi ve güvenli alanlarının hızla yok olması gibi ciddi mağduriyetler yaratma riski taşımaktadır.