Makale

Denizcilik sektörü, kendine has dinamikleri ve kapalı hiyerarşik yapısı gereği işveren yükümlülükleri açısından son derece hassas bir alandır. Sektörde faaliyet gösteren denizcilik şirketleri, iş sağlığı ve güvenliğini tam anlamıyla sağlamakla yükümlü olmalarına rağmen, ortaya çıkan mobbing ve ayrımcılık vakaları karşısında çoğunlukla eylemsiz kalmakta veya sorunu görmezden gelen politikalar izlemektedir. Bu durum, failin cezasız kalmasına ve hukuka aykırı eylemlerin devam etmesine zemin hazırlamaktadır. Hukuki perspektiften bakıldığında, bir şirketin mobbinge sıfır tolerans ilkesini benimsememesi ve failler hakkında gerekli idari yaptırımları uygulamaması, işverenin işçiyi gözetim borcuna açıkça aykırılık teşkil eder. Failin eylemlerini halı altına süpürerek onu başka bir gemide görevlendirmek, hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz; aksine şirketin kurumsal kusurunu derinleştirir. Uluslararası normlar ve kanunlar, çalışanların onurunu korumak için şirket politikalarının hukuka uygun şekilde acilen yeniden yapılandırılmasını emretmektedir.

Ulusal Mevzuat ve Şirketlerin Hukuki Sorumluluğu

Türk hukuk sisteminde deniz çalışanlarının durumu, öncelikle 854 sayılı Deniz İş Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu gibi özel nitelikli kanunlarla düzenlenmektedir. Ne var ki, mevcut ulusal mevzuat, eşitlik ilkesi ve mobbinge karşı koruma mekanizmaları açısından oldukça yetersiz kalabilmektedir. Mevzuatta yer alan dilin dahi arkaik kalması ve genel İş Kanunu'nda yer alan bazı temel güvencelerin tam anlamıyla yer bulmaması, işverenin inisiyatif alanını orantısız şekilde genişletmektedir. Şirketler, yasaların bu cinsiyet körü ve eksik yapısını suistimal etmemeli, aksine işçiyi koruma borcu kapsamında kendi bağlayıcı iç yönetmeliklerini titizlikle oluşturmalıdır. Yöneticilerin, işyerindeki psikolojik taciz olaylarını örtbas etmesi veya hiyerarşik gücü kötüye kullanan personeli şirket menfaatleri bahanesiyle koruması yasal bağlamda kabul edilemez. Bir şikayet üzerine şirket yönetiminin eylemsiz kalması, işverenin hukuki ve cezai sorumluluğunu doğuran açık ve ağır bir ihlaldir.

Uluslararası Hukukta Mobbing ve Yaptırımlar

Ulusal hukuktaki düzenleme eksiklikleri, uluslararası denizcilik hukuku ve küresel sözleşmeler ile doldurulmaya çalışılmaktadır. Bu noktada Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), işyerinde eşitliğin sağlanması ve mobbingin önlenmesi adına bağlayıcı kararlar almaktadır. Özellikle IMO'nun son yıllarda belirlediği kurallar çerçevesinde, çalışana yönelik herhangi bir psikolojik baskı veya taciz, doğrudan ağır idari yaptırımlara tabi tutulmaktadır. Bunun yanı sıra, Uluslararası Taşımacılık İşçileri Federasyonu (ITF), şirketleri net ve sınırları çizilmiş bir cinsel taciz politikası geliştirmeye davet etmektedir. Şirketler, uluslararası sözleşmelere taraf olan devletlerin bayraklarını taşıyan gemilerde bu uluslararası standartlara harfiyen uymak zorundadır. Bir şirketin konuyu görmezden gelmesi yerine, evrensel hukuk kurallarına uygun, şeffaf ve denetlenebilir bir şikayet mekanizması kurması bir tercih değil, yasal bir mecburiyettir.

Şirket Politikalarında Olması Gereken Standartlar

Hukuki riskleri minimize etmek ve adil bir çalışma ortamı yaratmak için, şirketlerin insan kaynakları departmanları somut ve caydırıcı politikalar üretmekle mükelleftir. Sadece göstermelik genelgeler yayınlamak veya faili koruyan geçici çözümler üretmek, mahkemeler nezdinde işvereni doğrudan kusurlu kılmaktadır. Şirketler, işyerinde mobbing vakalarını engellemek adına uluslararası hukukla tam uyumlu şu yasal adımları atmalıdır:

• Mobbinge karşı sıfır tolerans ilkesinin tüm iş sözleşmelerine ve şirket içi disiplin yönetmeliklerine açıkça eklenmesi.
• Şikayetlerin tarafsız ve bağımsız bir denetim mekanizması tarafından şeffaf bir şekilde incelenmesi.
• Mobbing eylemi kanıtlanan faillerin başka bir görev yerine kaydırılmak yerine iş akitlerinin haklı nedenle feshedilmesi.
• Tüm personelin periyodik olarak toplumsal cinsiyet eşitliği ve işyeri etiği konularında resmi eğitimlere tabi tutulması.

Bu tür yapısal şirket politikaları, yalnızca hukuki bir kalkan işlevi görmekle kalmayıp, aynı zamanda kurum kültürünü iyileştiren ve küresel denizcilik pazarında şirketin hukuki itibarını güvence altına alan zorunlu yasal adımlardır.