Makale

Çalışma hayatında bireylerin fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü hedef alan en yıkıcı eylemlerden biri olan psikolojik şiddet, hukuk sisteminin ve idari mekanizmaların etkin çalışmadığı durumlarda kronik bir soruna dönüşmektedir. Özellikle kamu personeli ekseninde incelendiğinde, idarecilerin ve hiyerarşik üstlerin yetkilerini kötüye kullanarak çalışanlar üzerinde kurdukları ruhsal terör, sadece bireysel bir mağduriyet yaratmakla kalmamakta, kurumsal işleyişi de sarsmaktadır. Mağdurların, maruz kaldıkları duygusal saldırı ve yıldırma politikalarına karşı hukuki yollara başvurmaktan çekinmesi, kurum içindeki idari zafiyetlerin ve kayırmacılığın bir sonucudur. Faillerin, makamlarının verdiği güce dayanarak hukuki yaptırımlardan muaf kalacaklarına dair taşıdıkları inanç, çalışma barışını ortadan kaldırmaktadır. Hukuk devletinde normların herkes için eşit uygulanması esasken, uygulamada ortaya çıkan yasal boşluklar ve cezasızlık kültürü, mağdurların sesini duyuramamasına neden olmaktadır.

Mobbing Eylemlerinde İdari Zafiyetin Rolü

Kurum içindeki yöneticilerin liyakatten uzak bir şekilde yetkilendirilmesi ve amirlerin sahip oldukları gücü bir baskı aracına dönüştürmesi, mobbing olaylarının temelini oluşturmaktadır. Makamından güç alan idareciler, kendilerinden farklı düşünen ya da haklarını aramak isteyen çalışanları sindirme ve gözdağı verme amacıyla hedef alabilmektedir. Yönetim kademesindeki bu idari zafiyet, haksızlıkları örtbas etme ve kendi otoritesini sağlamlaştırma çabasıyla birleştiğinde mağdurlar için içinden çıkılmaz bir hukuki çıkmaz yaratır. Kurum içinde adaleti sağlamakla yükümlü olan yöneticilerin, etkili bir hukuki veya idari yaptırımla karşılaşmayacaklarından emin olmaları, hukuka aykırı eylemlerin pervasızca sürdürülmesine zemin hazırlamaktadır. İdarenin kendi personeline karşı tarafsızlık ve eşitlik ilkesini ihlal etmesi, mağdurların adalete erişim inancını sistematik olarak yok etmektedir.

Cezasızlık Zırhı ve Hukuki Süreçlerdeki Engeller

Bir hukuk devletinde mobbing ağır bir ihlal teşkil etse de, uygulamada karşılaşılan engeller failler için bir cezasızlık zırhını beraberinde getirmektedir. Şiddet ve mobbing eylemleri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu gibi yasal düzenlemeler kapsamında değerlendirilmektedir. Buna rağmen olayların ispatındaki zorluklar, delillerin karartılması ve kurumsal korumacılık mağduriyetleri derinleştirmektedir. Faillerin, nüfuz sahibi bağlantıları aracılığıyla soruşturmalardan aklanması veya uzun süren yargılama süreçlerinin sonuçsuz bırakılması, şikayet mekanizmalarını tamamen işlevsiz kılmaktadır. Olayların yargıya taşınmadan kurum içinde üstünün örtülmesi, amirlerdeki bana bir şey olmaz anlayışını pekiştirmektedir. Cezasız kalan her psikolojik taciz ve zorbalık eylemi, faili yeni ihlaller için cesaretlendirirken, emsal teşkil ederek hukuk güvenliğini sarsmaktadır.

Mobbing ve Cezasızlık Kültürünün Çalışanlar Üzerindeki Etkileri

Hukuki mekanizmaların yetersiz kaldığı veya bilinçli olarak işletilmediği idari ortamlarda, çalışanlar üzerinde telafisi imkansız zararlar doğmaktadır. Bu durumun yol açtığı sonuçları ve hukuki güvence eksikliğinin etkilerini şu şekilde özetlemek mümkündür:

• Uzun ve sonuçsuz kalan idari soruşturmalar ile adli davalar, mağdurların hakkını arama inancını zedelemektedir.
• Şikayet etmenin durumu daha da kötüleştireceği ve sürgün gibi sonuçlar doğuracağı korkusu, mağdurları sessizlik sarmalına itmektedir.
• Sürekli hale gelen ancak yaptırımsız kalan duygusal şiddet, çalışanlarda ağır psikosomatik rahatsızlıklara ve mesleki tükenmişliğe yol açmaktadır.
• Faillerin ceza almadığı bir iklimde psikolojik baskı ve yıldırma, kurum içinde meşru bir yönetim ve otorite kurma aracı olarak kabul görmeye başlamaktadır.

Etkin Hukuki Mücadele ve Çözüm Yolları

Cezasızlık döngüsünün yasal zeminde kırılabilmesi, her şeyden önce idari yapıların şeffaf, denetlenebilir ve hukuka bağlı bir işleyişe kavuşturulmasıyla mümkündür. Mobbinge uğrayan personelin etkin şekilde korunması için, şikayet ve başvuru yollarının kurum içi hiyerarşiden tamamen bağımsız, tarafsız hukuki komisyonlarca değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Yasal düzlemde, kamu çalışanlarını koruyan etkili düzenlemelerin hayata geçirilmesi ve yargı kararlarının tavizsiz uygulanması şarttır. Yöneticilerin, haksız uygulamaları neticesinde şahsi olarak rücu mekanizmalarıyla sorumlu tutulacaklarını bilmeleri, keyfi cezalandırma politikalarının en büyük engelleyicisi olacaktır. Hukukun üstünlüğünün kayıtsız şartsız tesis edildiği ve caydırıcı cezai müeyyidelerin taviz verilmeden uygulandığı bir sistem, idari zafiyetleri ortadan kaldırarak psikolojik şiddetin önüne geçecektir.