Makale

İş hukukunda giderek daha fazla önem kazanan konuların başında gelen psikolojik taciz veya bilinen adıyla mobbing, çalışanların yalnızca fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini zedelemekle kalmaz, aynı zamanda kurumsal yapıda derin yaralar açar. Analiz edilen akademik veriler ve saha araştırmaları, mobbing kaygısının, işyerinde örgütsel sessizlik reaksiyonunu tetikleyen en güçlü dinamiklerden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışanlar, kariyerlerini riske atmamak, dışlanmamak veya daha ağır bir psikolojik baskıya maruz kalmamak adına, gördükleri usulsüzlükleri veya uğradıkları haksızlıkları yetkili mercilere bildirmekten kaçınmaktadırlar. Bir nevi savunmacı sessizlik olarak nitelendirilebilecek bu durum, işverenin gözetme borcuna aykırı eylemlerinin gizli kalmasına ve işyerindeki hukuka aykırı uygulamaların meşrulaşmasına zemin hazırlamaktadır. Uzman bir hukuki perspektifle değerlendirildiğinde, çalışanların sessizleşmesi, yasal hak arama hürriyetinin görünmez engellerle kısıtlanması anlamına gelmekte olup, çalışma barışını ve iş etiğini derinden sarsmaktadır.

Mobbing Kaygısının Çalışan Psikolojisine ve İradesine Etkisi

İşyeri hiyerarşisi içerisinde gücü elinde bulunduran yöneticilerin, bu gücü çalışanlar üzerinde bir tahakküm aracı olarak kullanması, mobbing kaygısını doğrudan beslemektedir. Somut veriler, yöneticinin "en iyi ben bilirim" şeklindeki otoriter ve buyurgan tavrının, çalışanlar üzerinde ağır bir olumsuz etki yarattığını ve örgütsel sessizliği doğrudan tetiklediğini açıkça göstermektedir. Çalışanlar, fikirlerini beyan ettiklerinde veya bir haksızlığı dile getirdiklerinde hedefe konulacaklarını, etiketleneceklerini ve neticesinde istifaya zorlanma noktasına varabilecek psikolojik taciz süreçleriyle karşılaşacaklarını düşünmektedir. Hukuki açıdan bu durum, işçinin iradesinin fesada uğratılması ve ifade özgürlüğünün baskılanması anlamına gelir. İş güvencesini kaybetme korkusu ve statü kaybı endişesi, çalışanları mevcut sorunları kabullenmeye iterken, öğrenilmiş çaresizlik hissiyle yasal haklarını aramaktan vazgeçmelerine sebep olmaktadır. Hukuk sistemimizde işverenin eşit davranma ve işçiyi koruma yükümlülüğü bulunmasına rağmen, örtük bir mobbing tehdidi, işyerinde sessizliğin bir norm haline gelmesine yol açar.

Örgütsel Sessizliğe Yol Açan Temel Mobbing Endişeleri

Çalışanların kurumsal yapı içerisinde sessizliğe bürünmelerine neden olan mobbing temelli endişeler, çeşitli biçimlerde ortaya çıkmaktadır. İncelediğimiz verilerin hukuki çerçevede analizi, çalışanların hangi yaptırım korkularıyla hak arama yollarını kapattığını şu şekilde özetlemektedir:

• İşini kaybetme veya istifaya zorlanma korkusu: Yöneticilerin, itiraz eden çalışana istifa dilekçesinin imzalattırılacağı yönündeki örtülü veya açık tehditleri.
• Etiketlenme ve dışlanma (izolasyon) kaygısı: Grup içinde "sorun çıkaran ve şikayetçi kişi" olarak fişlenme ve mesai arkadaşları tarafından da yalnız bırakılma endişesi.
• Kariyer olanaklarının engellenmesi: Kararlara itiraz eden veya sorunları dile getiren çalışanın, görev yeri değişikliği, terfi engeli veya haksız performans değerlendirmeleriyle cezalandırılacağı korkusu.

Bu sindirme politikaları, iş hukukunda açıkça işverenin kötü niyetli eylemleri kapsamında değerlendirilebilecek niteliktedir. İşçinin, maruz kaldığı haksızlıkları yargı veya denetim mercilerine taşıyamaması, kurum içindeki yozlaşmayı artırmaktadır.

Örgütsel Sessizliğin Hukuki Boyutu ve Hak Arama Hürriyeti

Çalışma yaşamında örgütsel sessizlik, yalnızca idari bir problem değil, aynı zamanda derin bir hukuki güvenlik sorunudur. İşverenin veya idari amirlerin, mobbing teşkil eden eylemlerle çalışanları sessizleştirmesi, yasal hak arama hürriyetinin ve dilekçe hakkının fiilen kullanılamaz hale gelmesine sebebiyet verir. Mevcut bulgulara göre, yüksek güç mesafesinin ve otoritenin bulunduğu işyerlerinde çalışanlar, yöneticilerin aldıkları açıkça yanlış kararlar karşısında bile yasal yollara başvurmaktan kaçınma eğilimi göstermektedir. Çünkü yasal hakların kullanılması, uygulamada çalışanın daha ağır bir misillemeyle karşılaşması riskini taşır. Uzman bir mobbing avukatı perspektifiyle bakıldığında, işyerinde yaratılan bu korku iklimi, işçinin yargı sürecinde mobbingi ispat yükümlülüğünü yerine getirmesini de zorlaştırmaktadır. Meslektaşların şahitlikten kaçınması ve herkesin savunmacı bir sessizlik içine girmesi, hukuki süreçlerdeki delil toplama aşamalarını sekteye uğratmaktadır. Bu nedenle, sessizlik sarmalının kırılması ve adil bir iş ortamının tesis edilmesi için çalışanların hukuki güvencelerinin temin edilmesi şarttır.