Makale

Çalışma hayatında psikolojik şiddet veya bilinen adıyla mobbing, çalışanların mesleki onurunu zedeleyen ihlaller bütünüdür. Hukuki uyuşmazlıklara en sık konu olan sektörlerin başında gelen sağlık alanında elde edilen mobbing istatistikleri, durumun ciddiyetini açıkça gözler önüne sermektedir. Alanında yapılan kapsamlı araştırmalar, Türkiye'deki hemşirelerin çok büyük bir bölümünün meslek hayatlarının bir döneminde psikolojik taciz eylemlerine maruz kaldığını kanıtlamaktadır. Hukuk uygulamaları bağlamında bu veriler, işverenlerin gözetme borcunu ihlal ettiği riskli alanları tespit etmek açısından kritik bir öneme sahiptir. Davalarda ispat kolaylığı sağlaması ve önleyici hukuk tedbirlerinin alınması adına, iş yerlerindeki risk grupları ve istatistiksel dağılımlar uzman bir avukat titizliğiyle değerlendirilmelidir. Bu metinde, mobbing mağduru olma ihtimali yüksek olan profiller ve somut rakamsal veriler ele alınmaktadır.

Sağlık Sektöründe Mobbing İstatistikleri

Mobbing davalarında mahkemelere sunulan delillerin temelini genellikle çalışma ortamındaki sistematik şiddetin yoğunluğu oluşturur. Saha çalışmaları, sağlık çalışanlarının, özellikle de hemşirelerin yüksek mobbing maruziyeti altında olduğunu doğrulamaktadır. Akademik verilere göre Türkiye'de çalışan hemşirelerin %86'sının doğrudan psikolojik şiddet mağduru olduğu kayıtlara geçmiştir. Daha spesifik araştırmalarda ise katılımcıların %69,4'ünün meslek hayatlarında en az bir kez bu sistematik baskıyla karşılaştığı, bu oranın kimi kurumlarda %80'lere kadar tırmandığı tespit edilmiştir. Daha vahim olan istatistik ise, şiddet mağduru çalışanların yaklaşık %65'inin, şikayetlerinin dikkate alınmayacağı inancı veya sürgün edilme korkusuyla durumu resmi makamlara bildirmemesidir. Hukuki açıdan bu sessizlik, işverenin önlem alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmamakta, aksine kurumsal bir zafiyetin varlığına işaret etmektedir.

Psikolojik Şiddetin Kaynağı ve Failler

İş davalarında faillerin hiyerarşik konumu, eylemin hukuki nitelendirmesinde büyük rol oynar. İstatistikler, psikolojik şiddetin her zaman üstten asta doğru dikey bir seyir izlemediğini; yatay mobbingin de oldukça yaygın olduğunu göstermektedir. Araştırma verilerine göre, hemşirelerin uğradığı psikolojik şiddetin %36,8'i kendi meslektaşları tarafından gerçekleştirilmektedir. Bunu %27 oranında hasta ve hasta yakınları ile %17,3 oranında hekimler takip etmektedir. Hukuk uygulamaları açısından, işçinin yatay mobbing eylemlerine karşı da işveren tarafından korunması yasal bir zorunluluktur. Eşit statüdeki çalışanların birbirine uyguladığı bu dışlama eylemleri, kurumsal denetim mekanizmalarının işletilmediği ortamlarda çok daha hızlı yayılmaktadır. Bu veriler, işverenlerin meslektaşlar arası psikolojik taciz iddialarını ciddiyetle soruşturması gerektiğini gösterir.

Mobbing Vakalarında Öncelikli Risk Grupları

Somut verilere dayanarak iş yerlerinde mobbinge uğrama ihtimali daha yüksek olan demografik grupları belirlemek mümkündür. İstatistikler, kıdemli çalışanlar ile eğitim seviyesi yüksek olan personelin beklenenin aksine daha fazla psikolojik şiddete hedef olduğunu göstermektedir. Özellikle 30 yaş ve üzerindeki çalışanların, daha genç meslektaşlarına kıyasla çok daha yüksek oranda mobbing eylemlerine maruz kaldığı görülmektedir. Ayrıca cinsiyet temelinde yapılan analizlerde, erkek personellerin kadın meslektaşlarına oranla doğrudan negatif davranışlara ve yıldırma politikalarına daha fazla maruz kaldığı tespit edilmiştir. Lisansüstü eğitime sahip çalışanların mesleki statülerine yönelik saldırılar ve işten izolasyon oranlarının diğer personellere göre belirgin derecede yüksek olması, hukuk pratiğindeki uyuşmazlıkların temelini oluşturmaktadır.

İş hukuku uyuşmazlıklarında sıklıkla karşılaşılan ve verilerle kanıtlanan diğer yapısal risk faktörleri şu şekilde listelenebilir:

• Cerrahi servis çalışanları: Acil ve yoğun bakım dışındaki cerrahi servislerde görevli personelin, dahili birimlere kıyasla daha fazla psikolojik baskı ve izolasyon yaşadığı kanıtlanmıştır.
• Gündüz vardiyası personeli: İş yükünün ve trafiğin yoğun olduğu yalnızca gündüz çalışan ekiplerin, vardiyalı personele oranla çok daha fazla şiddet olaylarıyla karşılaştığı istatistiklere yansımıştır.
• Ekonomik güvencesizler: Geliri giderini karşılamayan çalışanların kurumsal baskılara boyun eğme eğiliminden faydalananlar sebebiyle daha sık mobbing mağduru oldukları belirlenmiştir.
• İsteksiz çalışanlar: Mesleği severek seçmemiş çalışanların, kurumsal aidiyet eksikliği sebebiyle daha kolay hedef haline getirildiği görülmektedir.