Makale

Gelişen teknolojiyle birlikte finansal ekosistemin merkezine yerleşen blok zinciri tabanlı sistemler, kripto varlık hizmet sağlayıcıları için yeni hukuki yükümlülükler doğurmuştur. Türk hukukunda 7518 sayılı Kanun ile Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) kapsamına alınan bu kuruluşlar, müşterilerine ait varlıkların güvenli alım satımı, transferi ve saklanması gibi işlemleri yürütürken sıkı bir denetime tabi tutulmaktadır. Kripto varlık platformları, yatırımcı korumasını sağlamak ve piyasa bütünlüğünü tesis etmek adına Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) gözetiminde faaliyet göstermek zorundadır. Meydana gelebilecek güvenlik açıkları, cüzdanlardan kripto varlık çalınması veya yetkisiz işlemler, bu platformların sözleşmeden doğan sorumluluk ve haksız fiil sorumluluğu ilkeleri çerçevesinde tazminat yükümlülüğü ile karşı karşıya kalmasına neden olmaktadır. Ayrıca, yasal düzenlemelere uyulmaması halinde hem platformlar hem de yöneticiler için ciddi idari para cezaları ve cezai yaptırımlar gündeme gelmektedir.

Hizmet Sağlayıcıların Hukuki Sorumluluk Türleri

Kripto varlık platformlarında gerçekleştirilen işlemler, genellikle kullanıcı ile hizmet sağlayıcı arasında akdedilen dijital hizmet sözleşmelerine dayanmaktadır. Bu nedenle uyuşmazlıklar öncelikle sözleşme sorumluluğu kapsamında değerlendirilir. Hizmet sağlayıcıların, müşterilerine ait cüzdanları güvenle saklama taahhüdüne aykırı hareket etmesi, kripto varlıkların transferinde yanlış işlem yapması veya fonlara erişimi engellemesi durumunda borca aykırılık gündeme gelir. Diğer yandan, hukuka aykırı fiiller sonucunda üçüncü kişilere zarar verilmesi veya sistem açıklarından yararlanarak kişisel verilerin ele geçirilmesi gibi vakalar haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde ele alınmaktadır. Sistem altyapısındaki teknik zafiyetler veya siber saldırılar nedeniyle meydana gelen müşteri kayıplarında, SPKn’nun 99/B-4 maddesi uyarınca tehlike sorumluluğuna dayanan objektif sorumluluk prensipleri de işletilebilmektedir. Tüm bu sorumluluk hallerinde davacı konumundaki kullanıcılar, uğradıkları maddi ve manevi zararlar ile kâr mahrumiyetinin tazminini talep edebilirler.

SPK’nın Müdahale Yetkisi ve İdari Yaptırımlar

Türkiye’de faaliyet gösteren kripto varlık hizmet sağlayıcıları, kuruluş ve faaliyet aşamalarından itibaren SPK’nın denetimine ve yetkilendirmesine tabidir. İlgili tebliğler uyarınca platformların, kripto varlıkların transferi sürecinde müşterilerinin kimlik tespitini yapması ve verilerin gizliliğini sağlaması emredilmektedir. Bu yükümlülüklere veya regülasyonlara aykırı hareket eden kuruluşlar hakkında, SPKn’nun 99/A ve 99/B maddeleri uyarınca idari para cezası uygulanması, faaliyetlerinin geçici veya sürekli olarak durdurulması gibi idari yaptırımlar devreye girmektedir. Ayrıca, platformlarda fiyatların serbestçe belirlenmesi ilkesine rağmen, piyasanın güven ve istikrarını bozucu eylemlerin tespiti halinde Kurul tarafından müdahale edilerek ağır idari tedbirler alınabilmektedir. Bu kapsamda, hizmet sağlayıcılar hukuki uyumluluk süreçlerini titizlikle yönetmek ve müşterilerine ait cüzdanları korumak için gereken tüm teknik ve hukuki altyapıyı eksiksiz bir şekilde tesis etmekle yükümlüdür.

İzinsiz Faaliyet ve Cezai Yaptırımlar

Finansal teknolojiler alanındaki hukuki riskler yalnızca idari cezalarla sınırlı kalmamakta, aynı zamanda ağır cezai yaptırımları da beraberinde getirmektedir. Kuruldan gerekli izinleri almaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyetinde bulunmak, SPKn’nun 109/A maddesi gereğince açıkça suç sayılmaktadır. Bununla birlikte, platformlara güvenerek varlıklarını teslim eden müşterilerin fonlarının veya kripto cüzdanlarının şirket yöneticileri tarafından uhdelerine geçirilmesi durumu, SPKn’nun 110/A maddesi kapsamında zimmet suçu olarak değerlendirilir. Aynı Kanunun 110/B maddesi, zimmet suçuna iştirak eden veya sorumluluğu bulunan yöneticiler ile personelin şahsi sorumluluğuna gidilebileceğini açıkça düzenlemiştir. Ayrıca, kripto para sistemlerinin anonim yapısının kötüye kullanılarak kara para aklama gibi yasa dışı faaliyetlere konu edilmesi riski karşısında, hizmet sağlayıcılar MASAK mevzuatı gereğince yükümlü statüsüne alınmış ve şüpheli işlem bildirimlerini eksiksiz yerine getirmekle görevlendirilmişlerdir.

Uyuşmazlık Çözümü ve Yargı Yolları

Kripto varlık ekosistemindeki ihtilafların çözümü, klasik uyuşmazlıklardan farklı olarak derin bir bilişim uzmanlığı ve teknik altyapı incelemesi gerektirir. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, yasal düzenlemeler uyarınca ve SPKn’nun 74. maddesi gereğince Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği’ne (TSPB) üye olmak zorundadır. Birlik üyeleri ile müşteriler arasında doğabilecek alım satım, takas ve transfer işlemlerine yönelik uyuşmazlıklarda TSPB nezdinde oluşturulan tahkim yoluna başvurulabilmektedir. Yargısal aşamada ise, kripto varlıkların finansal varlık niteliği taşıması ve SPK kapsamına alınması nedeniyle ilgili uyuşmazlıklar mutlak ticari dava kabul edilerek özel yetkilendirilmiş Asliye Ticaret Mahkemeleri bünyesinde görülmektedir. Bu uyuşmazlıklarda şu hukuki özellikler dikkate alınmalıdır:

• Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM): Kripto varlık yatırımcılarının kayıpları YTM güvencesi kapsamında değerlendirilmez.
• Bilirkişi ve Adli Bilişim: Dijital delil analizi ve blok zinciri kriptografisi için özel uzman raporlarına başvurulur.
• Zararın Hesaplanması: Değişken piyasa koşulları nedeniyle zararın tespiti, sözleşmenin ihlal edildiği andaki rayiç değer üzerinden yapılır.