Makale

Çalışma hayatında sıklıkla karşılaşılan ve hukuki ihtilafların temelini oluşturan mobbing, bir anda ortaya çıkan bir durum olmaktan ziyade, belirli aşamaları takip eden sistematik bir psikolojik saldırı sürecidir. İş hukuku uygulamalarında bir eylemin mobbing olarak nitelendirilebilmesi için eylemin sürekliliği ve sistematiği büyük önem taşımaktadır. Olayların hukuki bir zeminde değerlendirilmesi, mobbingin hangi gelişim evrelerinden geçtiğinin ve bu süreçte hangi aktörlerin rol aldığının doğru tespit edilmesine bağlıdır. Bir işyeri terörü olarak da adlandırılan bu sürecin aktörleri incelendiğinde, uyuşmazlığın sadece fail ve mağdur arasında geçmediği, çalışma ortamındaki diğer kişilerin de bu ihlale dolaylı olarak katıldığı görülmektedir. Nitekim uzman bir mobbing avukatı olarak süreci analiz ederken, olayın çatışma evresinden başlayıp mağdurun işten ayrılmasına kadar giden o yıkıcı yolculuğu adım adım kanıtlandırmak, ispat süreçlerinin en kritik noktasıdır. Bu makalede, süreci baştan sona yöneten mobbing aktörleri ve eylemin ulaştığı mobbing aşamaları hukuki boyutlarıyla ele alınacaktır.

Mobbing Sürecinin Temel Aktörleri

Hukuki uyuşmazlıklarda tarafların kusur oranlarının ve sorumluluklarının belirlenmesi için mobbing sürecinin aktörleri dikkatle analiz edilmelidir. Psikolojik taciz dinamiklerinde olay, tipik olarak üç ana grup etrafında şekillenir: mobbing uygulayanlar, eylemlerin hedefi olan mobbing mağdurları ve sürece sessiz kalarak ya da destek vererek katılan izleyiciler. İşverenlerin ve yöneticilerin gözetim yükümlülüğü bağlamında bu aktörlerin tespiti şarttır. Fail konumundaki kişiler genellikle kendi normlarını örgüt politikası haline getirmeye çalışan, antipatik kişilikli, narsist ve tehdit altında hisseden benmerkezci bireyler olarak karşımıza çıkmaktadır. Öte yandan, sanılanın aksine psikolojik şiddet mağdurları zayıf karakterli kişiler değil; çalışkan, dürüst, özgüveni yüksek, nitelikli ve işini iyi yapan çalışanlardır. Mağdurun bu nitelikleri, failin kendi yetersizlik duygusunu tetikleyerek düşmanca davranışların ortaya çıkmasına zemin hazırlar. Bu noktada izleyicilerin pasif kalması, işyerindeki koruma yükümlülüğünün ihlal edildiğinin açık bir göstergesidir.

Hukuki Bağlamda Mobbingin Gelişim Evreleri

Hukuk davalarında psikolojik tacizin ispatlanması sürecinde, eylemlerin anlık veya tekil bir sürtüşme olmadığını göstermek için mobbingin evreleri detaylıca incelenir. Bu sendrom birdenbire ortaya çıkmaz, tam aksine kademeli bir şekilde şiddetini artıran beş temel aşamada gelişir. Uyuşmazlığın salt bir işyeri tartışması mı yoksa sistematik bir yıldırma politikası mı olduğu bu aşamaların varlığı ile kanıtlanır. Sürecin ilk evresi basit bir tetikleyici ile başlarken, yönetim ve çalışma arkadaşlarının tutumlarına göre durum giderek ağırlaşır. Mağdurun çalışma hayatından dışlanması ve nihayetinde iş sözleşmesinin haklı nedenle veya zorlamayla feshedilmesiyle sonuçlanan bu kronolojik döngü, yargılama sürecindeki illiyet bağının kurulması açısından hayati bir öneme sahiptir.

Psikolojik Şiddetin Beş Temel Aşaması

Yargılama aşamasında, sunulan delillerin aşağıdaki beş evreden hangisine tekabül ettiği titizlikle incelenir:

• Çatışma Evresi: Süreç olağan bir iş uyuşmazlığı veya eleştirel bir olayla başlar. Bu aşamada henüz mobbingin unsurları tam oluşmamıştır ve mağdur belirgin bir fiziksel veya ruhsal rahatsızlık hissetmeyebilir.
• Saldırgan Eylemler Evresi: Sistematik psikolojik saldırıların fiilen başladığı, kişinin grup içerisinde yalnızlaştırılmaya ve cezalandırılmaya çalışıldığı eylemler bütünüdür.
• Yönetimin Katılımı Evresi: Yönetim kademesinin objektif araştırma yükümlülüğünü reddederek faillerin yanında yer aldığı, kişinin işiyle değil kişisel özellikleriyle ilgili hataların arandığı tehlikeli bir safhadır.
• Yanlış Tanılarla Damgalanma Evresi: Sorunu çözmek için psikolojik destek arayışına giren çalışanın asılsız yakıştırmalarla itibarsızlaştırıldığı ve hastalık izinleriyle iş ortamından uzaklaştırılmaya çalışıldığı aşamadır.
• İşine Son Verilme Evresi: Nihai amaç olan mağdurun işten kovulması, istifaya zorlanması veya emekli edilmesi suretiyle çalışma ilişkisinin sonlandırıldığı en son aşamadır.