Makale

Toplumsal yaşamın her alanında etkisini hissettiren teknolojik gelişmeler, dinamik bir yapıya sahip olan hukuk sistemimizi de derinden dönüştürmektedir. Özellikle icra hukuku alanında, bilişim teknolojilerinin sunduğu imkânlar ile birlikte geleneksel takip usullerinin yerini dijital ve otomatik sistemler almaya başlamıştır. Türk icra hukukunda bu dijital dönüşümün en önemli adımlarından biri, 7155 sayılı Abonelik Sözleşmesinden Kaynaklanan Para Alacaklarına İlişkin Takibin Başlatılması Usulü Hakkında Kanun (ASPAK) ile kurulan Merkezi Takip Sistemi (MTS) uygulamasıdır. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) bünyesinde oluşturulan bu sistem, salt bir elektronik işlem platformu olmanın ötesine geçerek, cebri icra faaliyetlerine yapay zekâ algoritmalarının entegre edilmesi hususunda bir prototip niteliği taşımaktadır. İcra dairelerinin iş yükünü hafifletmek ve takip süreçlerini hızlandırmak amacıyla hayata geçirilen MTS, teknoloji ve hukukun kesişim noktasında yenilikçi bir otomasyon modeli sunarak hukuk teknolojisi kavramının icra pratiğindeki en somut yansıması haline gelmiştir.

Hukuk Sisteminde Dijital Dönüşüm ve MTS'nin Niteliği

Günümüzde hukuk hizmetlerinin dijitalleşmesi, e-devlet uygulamalarından daha ileri bir seviye olan akıllı devlet (a-devlet) aşamasına doğru evrilmektedir. MTS, geleneksel e-işlem platformlarından farklı olarak, icra işlemlerini insan müdahalesi olmaksızın yürütebilen sınırlı bir yapay zekâ otomasyonu olarak karşımıza çıkmaktadır. UYAP'ın salt taraflar ile icra daireleri arasında bir aracı ve pasif rol üstlenmesinin aksine, MTS aygıtı yüklendiği yazılım çerçevesinde takip işlemlerine aktif olarak tepki verir. Örneğin, alacaklı avukatı tarafından girilen takip talebi üzerine sistem, arka plandaki algoritmalar sayesinde otomatik olarak bir ödeme emri hazırlamaktadır. Bu durum, cebri icra organları ile taraflar arasındaki ilişkiye önceden tanımlanmış parametrelere göre hareket eden bir otomasyonun dahil olması anlamına gelir. Sistemi işletmeye yetkili birim olan Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü (BİGM) bünyesindeki MTS birimi, bu teknolojik altyapı sayesinde yardımcı icra organı vasfıyla hareket ederek takibin haciz aşamasına kadar olan sürecini elektronik ortamda yönetmektedir.

Merkezi Takip Sisteminin (MTS) Yapay Zekâ Temelli İşleyişi

Abonelik sözleşmelerinden kaynaklanan para alacaklarının icra takibi, MTS üzerinden başlatıldığında, sistem önceden programlanmış algoritmalar aracılığıyla bir dizi işlemi kendi başına gerçekleştirir. MTS'nin icra sistemine getirdiği otomatikleştirilmiş işlem yetenekleri şu şekilde sıralanabilir:

• Takip Talebinin İşlenmesi: Avukat tarafından UYAP üzerinden girilen veriler sistem tarafından doğrudan alınır ve sanal bir icra dosyası oluşturularak MTS takip numarası atanır.
• Ödeme Emrinin Otomatik Tanzimi: Sistem, fiziki bir icra memuruna gerek kalmaksızın, girilen bilgilere dayanarak ödeme emrini saniyeler içinde otomatik olarak düzenler.
• Ödemelerin Takibi ve Dosyanın Kapatılması: Borçlu tarafından MTS'ye tanımlı banka hesabına ödeme yapıldığında, banka entegrasyonu sayesinde sistem ödemeyi algılar, gerekli harç kesintilerini yapar ve borcun tamamen ödenmesi halinde icra dosyasını otomatik olarak kapatır.

Geleceğin İcra Hukukunda Otonom Sistemlerin Yeri

Mevcut haliyle MTS, her ne kadar tam anlamıyla bağımsız bir robot veya tam otonom yapay zekâ olmasa da, hukuki süreçlerin algoritmalarla yönetilebileceğini gösteren çok önemli bir adımdır. Otomasyon, yazılım geliştiricisinin belirlediği ihtimaller dairesinde öngörülebilir kararlar almaktadır; yani süreç şimdilik tamamen insan operatörünün belirlediği değişkenlerle sınırlıdır. Ancak, UYAP ekosisteminin giderek gelişmesi ve büyük veri ile yapay zekâ teknolojilerinin daha fazla entegre edilmesiyle, gelecekte MTS'nin çok daha geniş yetkilerle donatılmış bir yapıya kavuşması kuvvetle muhtemeldir. İcra hukuku bağlamında bu teknolojik sıçrama, sadece takip ekonomisi ilkesinin sağlanmasına ve icra dairelerindeki iş yükünün azalmasına yaramayacak, aynı zamanda icra süreçlerinde hız ve standartlaşma hedeflerine ulaşılmasını da sağlayacaktır. Hukuk büroları ve alacaklı vekilleri açısından ise, bu zeki karar destek mekanizmaları, icra süreçlerinin çok daha az maliyetle ve etkin bir biçimde yürütülmesini kalıcı olarak tesis edecektir.