Makale

Günümüzde teknolojinin hızla gelişmesi ve dijital platformların kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte, kişilerin görüntü üzerindeki kişilik hakkı daha sık hukuka aykırı müdahalelere maruz kalmaktadır. Hukuk sistemimiz, bu tür ihlaller karşısında mağdurları korumak amacıyla Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve özel bir düzenleme olan Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında çeşitli hukuki koruma yolları öngörmüştür. Kişinin görüntüsünün rızası dışında veya hukuka aykırı olarak kullanılması halinde, öncelikle mahkemeler nezdinde ileri sürülebilecek dava yolları devreye girmektedir. Bu davalar ile saldırının önlenmesi, durdurulması veya hukuka aykırılığının tespit edilmesi talep edilebilirken; ihlal sonucunda ortaya çıkan maddi ve manevi zararların giderilmesi de mümkündür. Ayrıca, görüntünün bir kişisel veri niteliği taşıması sebebiyle, KVKK çerçevesinde veri sorumlusuna başvuru ve Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikayet gibi idari başvuru mekanizmaları ile AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">unutulma hakkı kullanılarak hukuka aykırılığın ve mağduriyetin giderilmesi sağlanabilmektedir.

Görüntü İhlallerinde Medeni Hukuk Kapsamındaki Dava Yolları

Kişinin görüntüsüne yönelik hukuka aykırı müdahalelerde başvurulabilecek temel hukuki yolların başında doğrudan saldırıyı konu alan davalar gelmektedir. Hukukumuzda bu davalar, saldırı tehlikesinin varlığına veya saldırının devam edip etmemesine göre çeşitlilik gösterir. Henüz başlamamış ancak gerçekleşmesi kuvvetle muhtemel, yakın ve ciddi bir tehlikenin varlığı halinde mağdur, önleme davası açarak bu saldırının gerçekleşmesini mahkeme kararıyla engelleyebilir. Eğer kişinin görüntüsüne yönelik hukuka aykırı kullanım veya teşhir fiili hali hazırda başlamış ve devam etmekte ise, bu durumda saldırıya son verilmesi davası gündeme gelir ve hâkimden mevcut ihlalin durdurulması talep edilir. Saldırı fiili sona ermiş olmasına rağmen bu ihlalin kişi üzerindeki olumsuz etkileri hala devam ediyorsa, mağdur tespit davası açarak gerçekleşen fiilin hukuka aykırılığının mahkemece tespit edilmesini isteyebilir. Bu davaların açılabilmesi için saldırıyı gerçekleştiren kişinin kusurlu olması aranmaz; fiilin hukuka aykırı olması yeterlidir.

Zararın Tazmini ve Haksız Kazancın İadesine İlişkin Davalar

Görüntü üzerindeki hakkın ihlali, çoğu zaman mağdurun malvarlığında eksilmelere veya ruh dünyasında derin acı ve ıstıraplara yol açmaktadır. Bu tür durumlarda, saldırının önlenmesi ve durdurulması taleplerinin yanı sıra mağdurun uğradığı zararların giderilmesi için tazminat hukukunun mekanizmaları devreye girer. Hukuka aykırı ihlal neticesinde açılabilecek davalar şunlardır:

• Maddi Tazminat Davası: Görüntünün hukuka aykırı kullanımı sebebiyle mağdurun malvarlığında iradesi dışında meydana gelen eksilmelerin veya mahrum kalınan kârın telafi edilmesi amacıyla açılır.
• Manevi Tazminat Davası: İhlal sebebiyle kişinin yaşadığı acı, elem ve ıstırabın bir miktar para ödenmesi veya hâkimin takdir edeceği kınama gibi alternatif bir yaptırımla giderilmesini amaçlar.
• Vekaletsiz İşgörme Davası: İhlali gerçekleştiren failin, kişinin görüntüsünü kullanarak haksız bir şekilde elde ettiği kazancın, kusur şartı aranmaksızın mağdura iade edilmesini sağlayan bir dava yoludur.

Tazminat taleplerinde, önleme veya tespit davalarından farklı olarak failin kusuru ve fiil ile ortaya çıkan zarar arasında uygun illiyet bağı bulunması zorunludur.

KVKK Kapsamında Kişisel Verilerin Korunması ve Başvuru Mekanizmaları

Bireyin toplum içinde ayırt edilmesini sağlayan görüntü, aynı zamanda önemli bir kişisel veri niteliğine sahiptir ve hukuka aykırı kullanımları Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında ciddi yaptırımlara tabidir. Görüntüsü hukuka aykırı olarak işlenen, paylaşılan veya muhafaza edilen ilgili kişi, öncelikle Kanun hükümleri uyarınca veri sorumlusuna başvuru hakkını kullanmalıdır. Veri sorumlusuna yapılacak bu başvuru ile görüntülerin silinmesi, yok edilmesi veya hukuka aykırı erişimin önlenmesi talep edilebilir. Veri sorumlusunun bu talebi reddetmesi, süresi içinde cevap vermemesi veya verilen cevabın yetersiz bulunması halinde mağdur, Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikayet yoluna başvurabilir. Kurul, yapacağı inceleme neticesinde ihlalin varlığını tespit ederse, hukuka aykırılığın giderilmesine ve gerekli idari yaptırımların uygulanmasına karar verir. İdari başvuru yollarının kullanılması, mağdurun genel hükümlere göre mahkemelerde tazminat talep etme hakkını ortadan kaldırmaz.

Dijital Ortamda AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">Unutulma Hakkı ve Verilerin Silinmesi

İnternet kullanımının ve kitle iletişim araçlarının ulaştığı boyut, dijital ortamlara aktarılan görüntülerin kalıcı hale gelmesine neden olmuştur. Kişinin geçmişte yaşadığı, güncelliğini veya kamusal faydasını yitirmiş görüntülerinin internet ortamında bulunmaya devam etmesi, AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">unutulma hakkı çerçevesinde değerlendirilmektedir. Hukuk sistemimizde AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">unutulma hakkı, açıkça düzenlenmiş bağımsız bir hak olmamakla birlikte, KVKK ve yargı içtihatları ile kişisel verilerin silinmesi hakkı kapsamında güvence altına alınmıştır. Bu hak uyarınca bireyler, dijital hafızada yer alan ve şeref ile haysiyetlerini olumsuz etkileyen ya da artık işlenmesini gerektiren sebepleri ortadan kalkan görüntülerinin kalıcı olarak silinmesini veya yok edilmesini arama motorlarından, içerik sağlayıcılardan ve yer sağlayıcılardan talep edebilirler. Kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi halinde, verilerin resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesi yasal bir zorunluluktur.