Makale

Eğitim kurumları, toplumun gelişimine yön veren en temel yapılar olmalarına karşın, ne yazık ki çalışma yaşamındaki psikolojik taciz eylemlerinin sıklıkla yaşandığı çalışma ortamlarıdır. Bir hukukçu perspektifiyle değerlendirildiğinde, eğitim sektöründe mobbing, yalnızca bireysel bir iş uyuşmazlığı olmanın çok ötesine geçerek, eğitim hakkının niteliğini ve kamu hizmetinin sağlıklı yürütülmesini doğrudan tehdit eden bir ihlal alanıdır. Özellikle okullarda görev yapan öğretmenler, hem meslektaşları hem okul yöneticileri hem de kimi zaman veliler tarafından sistematik bir psikolojik baskı sürecine maruz kalabilmektedir. Yaşanan bu olumsuz süreçler, öğretmenin mesleki performansını düşürmekle kalmamakta, aynı zamanda telafisi hukuken ve tıbben oldukça güç olan fiziksel, ruhsal ve sosyal çöküntülere sebebiyet vermektedir. Bir mobbing avukatı olarak sıklıkla karşılaştığımız vakalar göstermektedir ki, öğretmenler üzerindeki yıkıcı etkiler, bireyin sözleşmesini zedelemekle sınırlı kalmayıp, tüm eğitim ekosistemini içten içe çürüten bir boyuta ulaşmaktadır.

Öğretmenlerin Psikolojik ve Fiziksel Sağlığına Etkileri

Eğitim örgütlerinde sistematik şekilde uygulanan yıldırma eylemleri, öğretmenlerin sağlığı üzerinde doğrudan ve yıkıcı sonuçlar doğurmaktadır. Düzenli bir psikolojik şiddet ve baskı sarmalında kalan eğitimcilerde, travma sonrası stres bozukluğu, ağır depresyon, anksiyete ve öğrenilmiş çaresizlik gibi ciddi psikolojik sendromlar baş göstermektedir. Hukuki uyuşmazlıklara da konu olan sağlık raporları incelendiğinde; öğretmenlerin kalıcı uyku bozuklukları, ani öfke patlamaları, sebepsiz ağlama krizleri ve sindirim sistemi rahatsızlıkları gibi fizyolojik belirtiler yaşadıkları tespit edilmektedir. Kasıtlı ve sürekli tekrarlanan eylemler, öğretmenin yaşama sevincini tüketerek onu derin bir sosyal izolasyonun içine itmektedir. Ortaya çıkan bu birikimli hasar, öğretmenin mesleğine olan bağlılığını derinden sarsmakta ve çoğu zaman kişinin yasal haklarını arayacak öz güveni dahi kendisinde bulamamasıyla, yani derin bir çaresizlikle sonuçlanmaktadır.

Mesleki Performans ve Örgütsel İklime Yansımaları

Okul ortamında yaşanan sistematik bezdiri eylemleri, eğitim kalitesini ve örgütsel güveni doğrudan tahrip etmektedir. Mobbinge maruz kalan bir öğretmenin, kendisine duyduğu mesleki öz güveni sarsılırken, çalışma motivasyonu ve iş tatmini de ciddi şekilde düşmektedir. Bir eğitim kurumunda yöneticiler veya meslektaşlar tarafından yaratılan bu zehirli atmosfer, öğretmenlerin enerjisini eğitim-öğretim faaliyetlerine değil, bu psikolojik savaşla baş etmeye harcamasına neden olmaktadır. Hukuki süreçlerde sıklıkla tecrübe ettiğimiz üzere, bu durum sadece mağdur öğretmeni değil, olaylara tanıklık eden diğer eğitimcileri de korku ve güvensizlik içine sürüklemektedir. Böylece okulun genel örgütsel iklimi ve barışı bozulmakta, kurum içi iletişim kopmakta ve kurumun hedeflerine ulaşması imkansız hale gelmektedir. Adaletin ve saygının kaybolduğu bir okulda, eğitim sisteminin etkinliği de onarılamaz biçimde yara almaktadır.

Eğitimin Temel Paydaşları Açısından Kayıplar

Mobbingin öğretmenler üzerindeki sarsıcı etkileri, zincirleme bir reaksiyonla eğitimin diğer paydaşlarına ve en başta da öğrencilere sıçramaktadır. Psikolojik olarak yıpratılmış ve kurumdan dışlanmış bir öğretmenin, sınıf içerisinde öğrencisiyle kurduğu pedagojik etkileşim de doğal olarak bu gerilimli durumdan olumsuz payını almaktadır. İş mahkemelerine yansıyan dava dosyaları ve bu alanda yapılan kapsamlı akademik araştırmalar, öğretmenlerin maruz bırakıldığı hukuka aykırı tutumların, okulun genel işleyişine ve toplumsal misyonuna verdiği zararları somut ve tartışmasız bir şekilde ortaya koymaktadır. Eğitim kurumlarında yaşanan bu zehirli sürecin bir sonucu olarak karşımıza çıkan kurumsal zedelenme halleri, sadece hukuki bir boyutta kalmayıp sosyolojik olarak da telafi edilemez bir tablo yaratmaktadır. Bu çerçevede ortaya çıkan başlıca olumsuz sonuçlar şu şekilde sıralanabilir:

• Öğretmenlerin psikosomatik rahatsızlıklar nedeniyle sürekli hastalık raporu almaları ve derslerde kesintiler yaşanması.
• Dedikodu, gruplaşma ve güvensizlik ortamı sebebiyle okulun itibarının ve saygınlığının kamuoyu nezdinde derin yara alması.
• Öğretmenlerin istifaya zorlanması veya sürekli tayin talepleri neticesinde okulun nitelikli eğitimci kadrosunu kaybetmesi.
• Düşen eğitim kalitesine bağlı olarak öğrencilerin motivasyonunun azalması ve genel akademik başarıda düşüşlerin görülmesi.

Okul ortamında yaşanan bu vahim sonuçlar, iş hukukunda temel bir prensip olan işverenin işçiyi gözetme borcunun idareciler tarafından kasıtlı veya ihmali olarak ihlal edilmesinin ne derece ağır neticeler doğurduğunu göstermektedir. Bu ihlallerin bedelini sadece doğrudan mağdur edilen bir öğretmen değil, o okulda eğitim gören ve geleceğimizin teminatı olan koca bir nesil topluca ödemektedir. Bir hukuk bürosu olarak yürüttüğümüz uyuşmazlık süreçlerinde, mahkemelere sunduğumuz deliller de bu durumun okulun tüm işleyişini nasıl felce uğrattığını açıkça kanıtlamaktadır. Son tahlilde, öğretmenlerin maruz kaldığı hukuka aykırı sistematik eylemler, eğitimin anayasal amacına ulaşmasını engelleyen ve kamu düzenini derinden sarsan en kritik iş hukuku problemlerinden birini oluşturmaktadır.