Makale

Günümüzde teknolojinin ve internet ağlarının hızla gelişmesi, suç işleme yöntemlerini de dijital boyuta taşımıştır. Bu durum, geleneksel delil kavramının genişlemesine ve dijital delil unsurunun hukuk sistemimizde kritik bir konuma yerleşmesine neden olmuştur. Fiziksel ortamda geçerli olan ve kriminolojinin temelini oluşturan Locard'ın Değişim Prensibi, bilişim sistemlerinde de aynen geçerliliğini korumaktadır; yani fail, sisteme her temasında mutlaka bir iz bırakmaktadır. Akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve diğer dijital cihazlarda log kayıtları gibi sayısal biçimde saklanan bu izler, soruşturma makamları ve mahkemeler için olayların aydınlatılmasında somut kanıt niteliği taşır. Bilişim hukuku pratiğinde, bu verilerin soyut tanık beyanlarına karşı çürütülmesi oldukça zor olduğundan, maddi gerçeğe ulaşılabilmesi için elde edilen verilerin büyük bir hassasiyetle değerlendirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, adli bilişim süreçlerinin doğru işletilmesi ve hukuka uygun delillerin meydana getirilmesi, adil bir yargılama için zorunluluktur.

Dijital Delil Nedir?

Uluslararası alanda ve adli bilişim literatüründe dijital delile dair çeşitli kurumlarca geliştirilmiş farklı tanımlamalar bulunmaktadır. Eoghan Casey'e göre dijital delil, bir suçlamanın aksini ispatlamayı veya şüphelinin kastı olup olmadığı gibi önemli unsurları ortaya koymayı sağlayan, bilgisayar sistemi kullanılarak depolanan veya iletilen herhangi bir veri olarak tanımlanmaktadır. Bu veri temelde yazı, resim, ses ve video gibi bilgileri temsil eden rakam kombinasyonlarından oluşur. Benzer şekilde, Dijital Delil Üzerinde Standart Çalışma Grubu bu kavramı, kanıt değeri olan dijital formda saklanan bilgi olarak ifade ederken; Bilgisayar Delilinin Uluslararası Organizasyonu ise mahkemede karar verilirken esas alınabilecek ikili formatta depolanan bilgi şeklinde tanımlamaktadır. Tüm bu tanımların ortak noktası, verinin soruşturma veya yargılama süreçlerinde olayları destekleyici yahut reddedici bir kanıt değerine sahip olmasıdır.

Dijital Delillerin Hukuki Geçerlilik Şartları

Bir dijital verinin mahkeme huzurunda geçerli bir kanıt olarak kabul edilebilmesi için birtakım temel hukuki prensipleri karşılaması zorunludur. Türk Ceza Hukuku uygulamasında da geçerliliğini koruyan uluslararası ilkelere göre, mahkemeye sunulan dijital delillerin yargılama konusu ile bağlantılı olması, doğruluğundan şüphe duyulmaması ve adil yargılanma hakkını ihlal edecek şekilde haksız yere önyargı oluşturmaması gerekmektedir. Özellikle delilin uygunsuz şekilde muhafaza edilmesi sebebiyle doğruluğundan şüphelenilmesine sebebiyet verilmesi veya verinin hukuka aykırı şekilde elde edilmesi, o delilin yargılamada kabul edilebilirliğini doğrudan engellemektedir. Bir yargılamada, dijital delil uygun bir şekilde doğrulanmamışsa veya elde edilirken bütünlüğüne zarar verilmişse, mahkemelerde failin haksız yere beraat etmesi veya masum bir sanığın cezalandırılması gibi telafisi imkansız hukuki sonuçlar gündeme gelebilecektir.

Delil Bütünlüğü ve Olay Yeri Müdahalesi

Dijital delillerin bütünlüğünün ve hukukiliğinin korunabilmesi için, cihaza müdahale edildiği ilk andan mahkemeye sunulmasına kadar geçen her aşamada veri bütünlüğünün güvenliğinin sağlanması şarttır. Olay yerindeki cihazlara çıplak elle temas edilmemesi, statik elektriklenme veya parmak izi kaybı gibi riskleri ortadan kaldırmak adına mutlaka eldiven kullanılması gereklidir. Aynı zamanda, cihazların olay yerindeki mevcut durumlarının korunarak fotoğraflanması ve tüm işlemler sırasında kesintisiz video kaydının alınması, ileride sanık veya müdafileri tarafından ileri sürülebilecek delillerin değiştirildiği yönündeki iddialara karşı en etkili güvencedir. Cihaz halihazırda çalışıyorsa kesinlikle kapatılmamalı ve dış ağlarla bağlantısı derhal kesilerek tamamen yalıtılmalıdır; aksi takdirde dışarıdan gelecek uzaktan müdahalelerle cihazdaki değerli delillerin silinmesi veya şifrelenmesi tehlikesi kaçınılmaz olarak ortaya çıkar.

Hukuka Aykırı Dijital Delil Nedenleri

Bir ceza davasında, avukatlar ve mahkeme heyeti tarafından dijital verilerin kabul edilebilirliği büyük bir titizlikle incelenmelidir. Delilin hukuka aykırı sayılmasına ve dosyadan tamamen dışlanmasına neden olabilecek başlıca ihlal durumları şu şekilde özetlenebilir:

• Geçerli bir karar olmaksızın hukuka aykırı arama ve el koyma yapılarak cihazdaki verilerin kopyalanması.
• Adli kopya alınmadan önce orijinal cihaza doğrudan müdahale edilerek delil bütünlüğünün bozulması ve sistem kayıtlarının değiştirilmesi.
• Cihazın dışarıyla iletişiminin kesilmemesi sebebiyle oluşan izolasyon eksikliği yüzünden uzaktan veri silinmesine mahal verilmesi.
• Dijital delil elde edilirken alınan orijinal imaj değeri ile mahkemeye sunulan kopya verinin hash değerlerinin uyuşmazlığı.

Bu ihlaller, verinin hukuki güvenirliğini zedeleyeceğinden, yargılamada hükme esas teşkil edemezler.