Makale

Türk Ceza Kanunu'nun 158/1-f maddesi kapsamında düzenlenen bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçu, günümüzde en sık karşılaşılan malvarlığına karşı suç tiplerinden biridir. Gelişen teknoloji ve dijitalleşme, faillerin kimliklerini kolayca gizlemelerine ve internet üzerinden eşzamanlı olarak çok sayıda mağdura ulaşmalarına olanak tanımaktadır. Bu suçun vücut bulabilmesi için, bilişim sisteminin hileli eylem içerisinde aktif olarak kullanılması ve mağdurun iradesinin bu dijital araçlar vasıtasıyla fesada uğratılması hukuken zorunludur. Eğer bilişim sistemi sadece bir iletişim vasıtası olarak kullanılıyorsa, suçun nitelikli hali değil, basit dolandırıcılık hükümleri gündeme gelebilir. Bir bilişim hukuku avukatı perspektifiyle değerlendirildiğinde, faillerin mağdurları aldatmak için başvurdukları dijital dolandırıcılık yöntemlerinin kapsamlı analizi, hem ceza yargılamasındaki ispat süreçleri hem de mağduriyetlerin önlenmesi adına hayati önem taşımaktadır.

Sosyal Medya ve E-Ticaret Üzerinden Dolandırıcılık

Sosyal medya platformları ve elektronik ticaret siteleri, dolandırıcıların en aktif olduğu dijital mecraların başında gelmektedir. Hukuki vakalarda sıklıkla karşılaştığımız üzere failler, sahte bilgilerle ürettikleri hayali hesaplar üzerinden veya hukuka aykırı şekilde ele geçirdikleri gerçek kişilere ait hesaplar vasıtasıyla suç işlemektedirler. Ele geçirilen güvenilir hesaplardan kullanıcının arkadaşlarına mesaj atılarak borç istenmesi veya gerçeküstü kazanç vaat eden yatırım paylaşımları yapılması en yaygın hileli hareketlerdendir. E-ticaret ekosisteminde ise, var olmayan ürünlerin gerçeğe aykırı ilanlarla satışa sunulması veya mağdurların sahte e-ticaret sitelerine yönlendirilerek bedel tahsil edilmesi söz konusudur. Hukuki uyuşmazlıklarda, gönderilen bedelin hileli irade sakatlığıyla mı yoksa ticari bir uyuşmazlık kapsamında ayıplı mal teslimiyle mi ilgili olduğu, suçun oluşumu açısından belirleyici bir kriterdir.

Saadet Zinciri (Ponzi) ve Kripto Para Yöntemleri

Klasik saadet zinciri (Ponzi piramidi) yöntemlerinin günümüzdeki dijital yansıması, internet siteleri ve mobil uygulamalar üzerinden gerçekleştirilmektedir. Sisteme sonradan dahil olan yatırımcıların paralarıyla ilk katılanlara yüksek kar payları ödenerek sistemin yasal ve kazançlı olduğu hilesi kurgulanmaktadır. Yeni yatırımcı girişi durduğunda ise sistem çökerek failin ulaşılamaz hale gelmesiyle dolandırıcılık suçu tamamlanmaktadır. Diğer yandan, izi sürülemeyen yapısı nedeniyle kripto para birimleri de failler tarafından sıklıkla kullanılmaktadır. Sahte bulut madenciliği şirketleri kurarak kişilere gerçekte var olmayan donanımlarla kripto para üretimi ve kar vaadinde bulunulması, bu kapsamdaki güncel hileli eylemlerdendir. Ayrıca, dolandırıcılar elde ettikleri haksız kazancı soğuk cüzdanlara aktararak izlerini kaybettirmekte ve adli makamlarca yürütülen cezai soruşturmaları önemli ölçüde zorlaştırmaktadırlar.

Hayalet Adam ve Sosyal Mühendislik Yaklaşımları

Doktrinde ve ceza uygulamasında hayalet adam yöntemi (ortadaki adam) olarak bilinen dolandırıcılık şeklinde fail, birbirinden habersiz olan gerçek satıcı ve gerçek alıcıyı bilişim sistemleri üzerinden sahte ilanlarla bir araya getirmektedir. Her iki tarafı da farklı bahanelerle kandıran fail, aracı satın almak isteyen kişinin satış bedelini kendi banka hesabına göndermesini sağlayarak haksız menfaat temin etmektedir. Bu süreçte çoğunlukla açık hatlar ve kiralık banka hesapları kullanılarak kimlik tespiti engellenmektedir. Sosyal mühendislik (kurgusal anlatım) yönteminde ise fail, mağdura kurgusal bir hikaye sunarak duygusal bir manipülasyon yaratmaktadır. Burada bilişim sisteminin aktif araç sayılabilmesi için, hikayeyi destekleyen sahte görsel veya dijital belgelerin sisteme yüklenerek mağdurun denetim imkanının elinden alınmış olması, ceza yargılamasında nitelikli halin uygulanabilmesi açısından hukuki bir zorunluluktur.

Yapay Zeka (Deepfake) Teknolojisinin Kötüye Kullanımı

Dijital suç evriminin geldiği son aşamalardan biri, yapay zeka teknolojilerinin kötüye kullanılmasıdır. Deepfake olarak adlandırılan manipülasyon teknolojisi sayesinde failler; tanınmış siyasetçilerin, iş insanlarının veya mağdurun güvendiği yakınlarının ses ve görüntülerini gerçeğe çok yakın bir şekilde kopyalayabilmektedir. Üretilen bu sahte video ve ses kayıtları, bilişim ağları üzerinden kitlelere yayılarak güven telkin edilmekte ve sahte yatırım projelerine para toplanmaktadır. Yargıtay kararları ve doktrin uyarınca, mağdurun iradesinin bu ileri seviye teknolojik hilelerle sakatlanması, suçun hukuki unsurlarını eksiksiz barındırmaktadır. Gelişen teknoloji karşısında hukukun ve ceza adaleti sisteminin güncel kalabilmesi için bu tür yeni nesil siber suçlara karşı adli bilişim incelemelerinin ve önleyici hukuki mekanizmaların geliştirilmesi oldukça zaruri hale gelmiştir.

Diğer Sık Karşılaşılan Dijital Dolandırıcılık Araçları

Bilişim sistemleri kullanılarak işlenen dolandırıcılık vakalarında mağdurların iradelerini sakatlamak için kullanılan diğer başlıca taktikler şu şekildedir:

• Yasa dışı bahis platformları: Şans oyunları kisvesi altında yüksek kazanç gösterilip, parayı çekmek isteyen mağdurlardan vergi veya sigorta ücreti adı altında usulsüz bedel tahsil edilmesi.
• Sahte e-postalar (Phishing): Şirketlerin ticari yazışmalarına sızılarak, e-postalardaki banka IBAN bilgilerinin failin hesaplarıyla değiştirilmesi ve ticari ödemenin hileyle yönlendirilmesi.
• Online oyun dolandırıcılığı: Ekonomik bir değer taşıyan dijital oyun karakterlerinin satış vaadiyle para alınıp hile ile devir işlemlerinin gerçekleştirilmemesi. Hukuki açıdan, tüm bu yöntemlerde temel şart; failin aldatıcı nitelikteki hareketini bilişim sistemi vasıtasıyla icra etmesi ve mağdurun iradesini bu yolla yanıltıp haksız menfaat sağlamasıdır.