Makale

Yükseköğretim kurumları, çalışma hayatının en karmaşık sorunlarından biri olan psikolojik taciz veya yaygın adıyla mobbing eylemleri açısından ciddi riskler barındırmaktadır. Bir işyerinde mobbing, bireylerin veya grupların sistematik ve sürekli bir biçimde düşmanca tavırlara maruz bırakılarak dışlanmasını ifade eden sosyolojik bir olgudur. Akademik kurumlarda görev yapan öğretim elemanlarının karşılaştığı mobbing algısı, mağdurların sahip olduğu demografik özelliklere göre değişkenlik göstermekte olup detaylı bir analizi zorunlu kılmaktadır. Mobbingin demografik analizi, yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim seviyesi ve mesleki kıdem gibi çeşitli faktörlerin, mağduriyet düzeyini nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Bu metin, akademik alanda hangi grupların daha fazla risk altında olduğunu istatistiksel ve uygulamaya dönük bir yaklaşımla değerlendirmektedir.

Cinsiyet ve Medeni Durum Odaklı İnceleme

Akademik camiada mobbing mağduriyeti üzerinde belirleyici olan en önemli demografik değişkenlerden biri cinsiyettir. Yapılan saha araştırmaları, kadın öğretim elemanlarının, erkek meslektaşlarına kıyasla çok daha yüksek oranda mobbing vakasına maruz kaldığını tereddütsüz bir biçimde ortaya koymaktadır. Özellikle mesleki itibarı zedeleyici davranışlar, sosyal ilişkilerin engellenmesi ve iletişim kurmanın zorlaştırılması gibi konularda kadınlar dezavantajlı bir konumdadır. Bununla birlikte, kurum yöneticisinin cinsiyetinin de süreç üzerinde istatistiksel bir etkisi bulunmaktadır. Örneğin, müdürü veya dekanı kadın olan öğretim elemanlarının, iletişim kurmayı engelleyen davranışlara erkek yöneticilere kıyasla daha sık maruz kaldığı görülmektedir. Medeni durum açısından yapılan incelemelerde ise evli ve bekar çalışanlar arasında farklılıklar göze çarpmaktadır. Veriler, evli öğretim elemanlarının, bekar meslektaşlarına kıyasla özellikle özel hayata müdahale içeren mobbing eylemlerine çok daha fazla maruz kaldığını kanıtlamaktadır.

Eğitim Durumu ve Mesleki Kıdemin Etkileri

Öğretim elemanlarının eğitim durumu ve hiyerarşideki yerleri, maruz kalınan psikolojik taciz düzeyini doğrudan etkilemektedir. Beklentilerin aksine, eğitim seviyesi arttıkça mobbing maruziyetinin azalmadığı saptanmıştır. Özellikle doktora ve yüksek lisans mezunu öğretim elemanları, lisans düzeyinde eğitime sahip olanlara göre çalışma ortamında çok daha yoğun bir biçimde mobbinge maruz kalmaktadır. Bu durum, kişinin iletişim kurmasının engellenmesi ve kişisel itibarın hedef alınması şeklinde kendini göstermektedir. Benzer şekilde mesleki kıdem süresi de mağduriyet açısından kritik bir göstergedir. Analizler, çalışma hayatına yeni atılan 1-5 yıllık personelin aksine, 11-15 yıl ile 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip olan öğretim elemanlarının, işyerinde sosyal izolasyon ve özel hayata müdahale gibi psikolojik baskı unsurlarıyla daha sık karşılaştığını doğrulamaktadır. Çalışanların tecrübelerinin artması, uzun süreli kıdeme sahip personeli açık birer mobbing hedefi haline getirebilmektedir.

Yaş Faktörü ve Akademik Personel Dağılımı

Yaş faktörü, akademide mobbingin yöneldiği kitleyi belirlemede bir diğer ayrıştırıcı demografik unsurdur. Yapılan istatistiksel değerlendirmeler, farklı yaş gruplarının psikolojik şiddet eylemlerinden farklı oranlarda etkilendiğini tespit etmiştir. İlgili veri analizleri aşağıdaki temel bulguları öne çıkarmaktadır:

• 18-25 yaş aralığındaki genç akademik personelin, çalışma ortamında diğer tüm yaş gruplarına kıyasla en az düzeyde mobbinge maruz kaldığı belirlenmiştir.
• Yaş ilerledikçe, özellikle 34-41 ve 42-49 gibi üst yaş gruplarında, mesleki itibarı zedeleyen ve iletişim kurmayı engelleyen davranışların ciddi oranda arttığı görülmektedir.
• Bir kurumda görev yapan öğretim elemanı sayısının, genel mobbing algısı ve mağduriyet düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı hiçbir farklılık yaratmadığı kanıtlanmıştır.

Bu veriler, mobbingin personel sayısından ziyade; yaş, cinsiyet ve kıdeme bağlı gelişen statüsel beklentilere dayandığını doğrulamaktadır.