Usul Hukuku

İlk derece mahkemesinin verdiği karara karşı yapılan itirazın, itiraz mercii tarafından sadece şekli yönden ve tek cümlelik basmakalıp bir gerekçeyle reddedilmesi adil yargılanma hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, itiraz mercilerinin dosya üzerinden yeknesak şekilde inceleme yapması ve başvurucuların davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarını veya savunmalarını hiç tartışmaması önemli bir eksikliktir.

Cezaevi aramaları sırasında görevlilere sadece sözlü olarak tepki göstermeniz ve eleştiride bulunmanız, doğrudan aramaya karşı çıkmak fiili kapsamında değerlendirilerek cezalandırılamaz ve bu duruma itiraz edebilirsiniz. İlgili kanunlar uyarınca bir mahpusun disiplin cezası alabilmesi için eyleminin sadece kanundaki tanıma uyması yeterli değildir.

Sırf telefonunuzda veya dijital materyallerinizde örgüt liderine ait fotoğraf ya da haber içeriklerinin bulunması ve örgütle iltisaklı bir kuruma ait taşınmazı satın almanız, tek başına silahlı terör örgütü üyeliği suçu için yeterli delil olarak kabul edilmemektedir. Yargı kararlarına göre, dijital verilerde ele geçirilen resim veya videoların mahkûmiyet için yeterli olabilmesi adına dosya kapsamındaki diğer delillerle desteklenmesi ve suçun sübutu açısından tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Tutuklama kararınıza karşı yaptığınız itirazın, dosyanın yetkisizlik kararıyla başka bir savcılığa veya şehre gönderilmesi gibi idari ya da usule ilişkin aksaklıklar sebebiyle incelenmemesi açık bir hak ihlali sayılabilir. Anayasa gereğince hürriyeti kısıtlanan bir kimsenin, bu kısıtlamanın hukuka uygunluğunun denetlenmesi ve hukuka aykırılık hâlinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla en kısa sürede yetkili yargı mercii önüne çıkma ve başvuruda bulunma hakkı vardır.

Ceza infaz kurumunda verilen disiplin cezalarına karşı yapılan itiraz duruşmalarına bizzat katılma hakkınız bulunmaktadır ve talebinize rağmen sadece ekran üzerinden dinlenmeniz duruşmada hazır bulunma hakkınızın ihlali anlamına gelebilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, disiplin cezaları nedeniyle infaz hâkimliğine yapılan şikâyet başvurularında kişilerin kendi istekleri dışında Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi yoluyla duruşmaya katılması adil yargılanma hakkına yönelik bir müdahale oluşturmaktadır.

Ceza infaz kurumundaki idari makamların sadece kendi takdirlerine dayanarak ve yasada açık bir düzenleme bulunmadan mahpusların ziyaret hakkını tamamen yasaklaması veya ortadan kaldırması mümkün değildir. Mahpusların ziyaret ya da görüş hakkı kanunla düzenlenmiş olup, bu hakka yönelik bir müdahalenin Anayasa'nın öngördüğü güvencelere uygun kabul edilebilmesinin ilk ve temel şartı, yapılan müdahalenin mutlaka bir kanuni dayanak içermesidir.

İtiraz mercilerinin dosya üzerinden yeknesak bir şekilde ve sadece şekli şartlar yönünden inceleme yaparak itirazları reddetmesi adil yargılanma hakkının ihlali anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, mahkemelerin davayla doğrudan ilgili olan hususları ayrıca değerlendirerek yeterli bir gerekçe ile cevap vermeleri gerekmektedir.

Anayasa Mahkemesinin hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumuna dair verdiği iptal ve ihlal kararları dikkate alındığında, adil yargılanma güvencelerine aykırı şekilde yürütülen yargılamalar için yeniden değerlendirme yapılması mümkündür. Yüksek mahkeme, ilgili yasal düzenlemelerin temel hak ve özgürlüklere yapılan müdahalelerin giderilmesinde etkili bir denetim yolu öngörmediğini tespit ederek bu kuralları iptal etmiştir.

Ceza davalarında mahkemelerin delillerinizi toplamadan veya şahitlerinizi dinlemeden karar vermesi durumunda adil yargılanma hakkınızın ihlal edildiği gerekçesiyle hukuki yollara başvurabilirsiniz. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, mahkemelerin sadece varsayımlara dayanarak, sanığın yeterli araştırmasını yapmadan karar vermesi hukuka aykırılık teşkil etmektedir.

İtiraz mercilerinin HAGB kararlarına karşı yapılan itirazları esastan incelemeyip yalnızca şeklî şartlar yönünden değerlendirerek soyut gerekçelerle reddetmesi adil yargılanma hakkı ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi, itiraz mercilerinin dosya üzerinden yeknesak şekilde ve sadece kararda hukuka aykırılık bulunmadığını bildiren tek cümlelik gerekçelerle ret kararı vermesini uygun bulmamaktadır.