Ceza Hukuku

Kanun koyucu, devletin ekonomik menfaatleri, suç işlenmesinin önlenmesi veya adli soruşturmaların yürütülmesi gibi üstün kamu yararı barındıran bazı özel durumları aydınlatma yükümlülüğü istisnaları arasına alarak bu kurumlara muafiyet tanımıştır. Örneğin, kolluk kuvvetleri tarafından yürütülen bir suç soruşturmasında şüphelinin verilerinin işlenmesi sırasında veya vergi müfettişlerinin gerçekleştirdiği mali denetim süreçlerinde, ilgili mercilerin size önceden bilgi vermesi incelemenin selametini tehlikeye sokabileceği için aydınlatma yapma zorunlulukları kural olarak bulunmamaktadır.

İşe alım sürecinde verilerinizi işleyen şirketin, kişisel verilerinizin tamamen veya kısmen otomatik yollarla işleneceği ve mimikleriniz gibi analizlerin yapılacağı konusunda mülakat öncesinde sizi açıkça bilgilendirmemiş olması, aydınlatma yükümlülüğü ihlali olarak değerlendirilebilecek bir eylemdir. Kanun uyarınca veri sorumlusu konumundaki işverenin, kişisel verilerinizi hangi amaçla ve yöntemle işlediğini size şeffaf bir biçimde, en baştan bildirmesi zorunludur.

Hukuki düzenlemelerimiz kural olarak ayıplı maldan satıcının sorumlu olacağını belirtse de, aracı hizmet sağlayıcıların bedel tahsilatı ve sipariş yönetimi gibi konulardaki eylemleri, onların da sorumluluğuna gidilmesini sağlayabilecek önemli bir emaredir. Aracı platform, satıcı adına bedeli tahsil etmiş ve ürün size teslim edildikten sonra henüz bu bedeli satıcıya aktarmamışsa, bedel iadesini içeren seçimlik haklarınızı kullanırken aracı platformu da sorumlu tutabilmeniz hukuken değerlendirilebilecek bir durumdur.

Elektronik ticaret sitelerinin sunduğu hizmetten faydalanabilmeniz için kişisel verilerinizin işlenmesine yönelik rızanızın bir ön şart olarak dayatılması, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylemdir. Kanunlarımıza göre kişisel verilerin işlenmesine dair vereceğiniz açık rıza beyanının tamamen özgür iradenize dayanması gerekmektedir.

Herhangi bir elektronik ürün veya hizmetin sunulmasının, kişisel verilerinizin işlenmesine dair vereceğiniz yazılı onaya ön koşul olarak bağlanması, rızanın özgür iradeye dayanması kuralına aykırılık teşkil edeceğinden hukuken geçerli kabul edilmemektedir. Mevzuatımıza göre, açık rıza ancak kişinin konu hakkında önceden şeffaf biçimde aydınlatılması ve hiçbir baskı, dayatma veya zorlama altında kalmadan tamamen kendi isteğiyle onay vermesi halinde hukuka uygun bir veri işleme şartı sayılır.

Bir hizmetin sunulmasını, spor salonu üyeliği gibi rutin bir işlem için kesinlikle orantılı olmayan biyometrik veya genetik verilerinizin işlenmesine ve bu yönde zoraki bir açık rıza vermenize bağlanması hukuka ve ilgili mevzuat ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Hukuk sistemimizde kişisel verilerin işlenmesi sürecinde ölçülülük ve amaca bağlılık ilkeleri esas olduğundan, sadece içeri girmek için bu denli hassas ve özel nitelikli verilerin talep edilmesi, hizmet alımının ön koşulu haline getirilemez.

Kural olarak kişisel verilerin elde edilmesi ve işlenmesi doğrudan ilgili kişinin vereceği açık rızaya bağlı olsa da, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olduğu durumlarda izniniz aranmaksızın bu verilerin işlenmesi mümkündür. Avukatların, temsil ettikleri müvekkillerinin yasal haklarını korumak ve iddialarını ispatlamak amacıyla gerçekleştirdiği delil toplama faaliyetleri, temel bir hak olan adil yargılanma süreciyle doğrudan bağlantılı olduğundan kanundaki bu istisna kapsamında değerlendirilebilecek güçlü bir emare teşkil eder.

Doğrudan yanıt: Bir sözleşmenin ifasının, o sözleşme için gerekli olmayan kişisel verilerin işlenmesine rıza verilmesi şartına bağlanması hukuka uygun bir uygulama değildir. Alışverişin tamamlanması için yalnızca adınız ve teslimat adresiniz gibi sözleşmenin ifası için zorunlu olan veriler yeterliyken, reklam ve pazarlama amacıyla e-posta adresinizin işlenmesinin zorunlu tutulması özgür irade unsurunu zedelemektedir.

Kişisel verilerinizin işlenebilmesi için gereken onay mekanizmasının, önceden işaretlenmiş kutucuklar yoluyla varsayılan olarak kabul edilmiş sayılması hukuken geçerli bir rıza yöntemi olarak görülmemektedir. Kanunlarımız, kişinin verilerinin işlenmesine yönelik vereceği onayın, özgür iradeye dayalı ve aktif bir eylemle, yani bizzat kişinin kutucuğu işaretlemesi yoluyla alınmasını şart koşmaktadır.

Kişisel verilerinizin işlenmesi için vermiş olduğunuz onayı dilediğiniz zaman, hiçbir gerekçe göstermeksizin geri çekme hakkına sahipsiniz ve onayınızı geri aldığınız andan itibaren bu verilere dayalı işleme faaliyetlerinin durdurulması yasal bir zorunluluktur. Hukukumuzda açık rıza, bireyin özgür iradesiyle verdiği ve her an vazgeçebileceği bir onay mekanizmasıdır.