Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Tutuklunun avukatıyla telefonla görüşme hakkı engellenemez.
• Temini zor belge istemek hakkı kullanılamaz kılar.
• İdare, hakkın kullanımını aşırı zorlaştırmamalıdır.
• Derece mahkemeleri şikayetlere yeterli gerekçe sunmalıdır.

Bu karar, tutuklu ve hükümlülerin avukatlarıyla haberleşme hürriyeti bağlamında son derece kritik bir güvence sağlamaktadır. Ceza infaz kurumlarında tutulan kişilerin yargısal yollara etkin bir şekilde başvurabilmesi ve savunma hakkını kullanabilmesi için avukatlarıyla kesintisiz ve ivedi iletişim kurabilmeleri anayasal bir zorunluluktur. İdarenin, bu hakkın kullanımını avukatlık ilişkisini tevsik edici ancak temini pratik olarak neredeyse imkansız veya çok zor olan birtakım belgelerin sunulmasına bağlaması, hakkın özüne ölçüsüz bir müdahale olarak nitelendirilmiştir.

Emsal etkisi bakımından bu karar, ceza infaz kurumlarının iç işleyişine ve güvenlik tedbirlerine dair uygulamaların sınırlarını netleştirmektedir. Kurumların güvenliği sağlama amacı meşru olmakla birlikte, bu durum tutukluların savunma haklarını ve haberleşme hürriyetini bürokratik engellerle fiilen kullanılamaz hale getirmemelidir. Karar, infaz hakimlikleri ve ağır ceza mahkemeleri için de önemli bir uyarı niteliği taşımakta olup, tutukluların şikayetlerine dair verilen ret kararlarında matbu gerekçeler yerine iddiaları tek tek karşılayan ve somut olayla bağ kuran yeterli gerekçelerin sunulması gerektiğini bir kez daha vurgulamaktadır. Bu yönüyle uygulama birliğinin sağlanması ve infaz hukuku pratiğinde standartların yükseltilmesi açısından büyük bir önem arz etmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Olay, Akşehir T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunan başvurucunun, avukatıyla telefonla görüşme talebinin reddedilmesi üzerine şekillenmiştir. Başvurucu, hakkındaki yargısal süreçleri yürütebilmek amacıyla avukatıyla ivedi olarak telefonla görüşmek istemiş, ancak ceza infaz kurumu idaresi, avukatın kullandığı telefon hattının abonelik sözleşmesi ile baro kimlik kartının onaylı suretlerinin ibraz edilmediği gerekçesiyle bu talebi reddetmiştir. Başvurucu, avukatının daha önce kuruma geldiğini, kaydının bulunduğunu ve avukatıyla görüşmeden bu belgeleri temin etmesinin imkansız olduğunu belirterek İnfaz Hakimliğine ve Ağır Ceza Mahkemesine itirazda bulunmuştur. İtirazlarının soyut gerekçelerle reddedilmesi üzerine, haberleşme hürriyetinin kısıtlandığını iddia ederek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı çözerken temel olarak Anayasa'nın 22. maddesinde güvence altına alınan haberleşme hürriyeti ile Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması rejimini dikkate almıştır. Herkesin haberleşme özgürlüğüne sahip olduğu ve haberleşmenin gizliliğinin esas olduğu kuralı, ceza infaz kurumlarında tutulan kişiler için de geçerlidir. Ancak bu hak, kurum güvenliği ve suç işlenmesinin önlenmesi meşru amaçlarıyla sınırlandırılabilir.

Söz konusu sınırlamanın yasal dayanağını, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.66 (hükümlülerin avukatla görüşmesi) ve 5275 sayılı Kanun m.114 (tutukluların müdafi ile haberleşmesi) hükümleri oluşturmaktadır. Mevzuat, tutukluların müdafileriyle haberleşmesine hiçbir suretle engel olunamayacağını emretmektedir. Bu kapsamda tutukluların avukatla veya müdafi ile telefon vasıtasıyla haberleşme hakkı bulunmaktadır.

İdare, kurum düzeni çerçevesinde aranan kişinin avukat olduğunu tevsik eden belgeler isteyebilir. Ancak idarenin talep edeceği belgelerin, özellikle acil durumlarda tutuklu tarafından temini zor veya imkansız olmaması gerekir. Temini son derece güç belgelerin (örneğin telefon hattı abonelik sözleşmesi) ibrazının zorunlu kılınması, haberleşme hürriyetinin kullanımını imkansız ya da gecikme nedeniyle anlamsız hale getirerek ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Derece mahkemelerinin de müdahaleyi denetlerken bu orantısızlığı gözetmesi ve kararlarını yeterli şekilde gerekçelendirmesi anayasal bir yükümlülüktür.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun avukatıyla telefonla görüşme talebinin ceza infaz kurumu tarafından reddedilmesinin haberleşme hürriyetine yönelik bir müdahale olduğunu tespit etmiştir. Bu müdahalenin kanuni dayanağı bulunmakta ve kamu düzeni ile güvenliğinin sağlanması meşru amacını taşımaktadır. Ancak müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygunluğu ayrıca incelenmiştir.

Olayda, başvurucunun telefon görüşmesi yapabilmesi için idare tarafından avukatın kullandığı telefon hattına ait abonelik sözleşmesi ve baro kimlik kartının onaylı suretleri talep edilmiştir. Başvurucu, itiraz dilekçelerinde avukatının kendisini daha önce ziyaret ettiğini, sistemde kaydının bulunduğunu ve kendisinden istenen bu belgeleri bizzat avukatıyla görüşmeden temin etmesinin hiçbir yolunun olmadığını açıkça belirtmiştir. Hakkındaki mahkumiyet kararına karşı kanun yollarına başvurabilmek için ivedi olarak avukatına ulaşması gereken bir tutukludan, dışarıdaki avukatının şahsi belgelerini (abonelik sözleşmesi gibi) temin etmesini beklemek, yasal olarak tanınmış bir hakkın fiilen kullanımını imkansız kılmıştır.

Anayasa Mahkemesi, idarenin avukatlık ilişkisini tevsik edici bazı belgeler istemesinin kural olarak mümkün olduğunu ancak talep edilen spesifik belgelerin zorluğunun, tutuklunun hakkını anlamsız hale getirdiğini tespit etmiştir. Üstelik başvurucu bu imkansızlığı ve çelişkiyi İnfaz Hakimliğine ve Ağır Ceza Mahkemesine taşımasına rağmen, derece mahkemeleri başvurucunun bu somut ve makul iddialarını tartışmamış, itirazları standart ve yetersiz gerekçelerle reddetmiştir. Mahkemelerin, idarenin bürokratik ve ölçüsüz işleminin orantısızlığını ortaya koyamaması, süreci bütünüyle hakkaniyete aykırı bir duruma sokmuştur.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, avukat ile telefonla görüşmesinin engellenmesi nedeniyle Anayasa'nın 22. maddesinde güvence altına alınan haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.