Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Tanıkların varsayıma dayalı kanaatleri tek başına delil olamaz.
• Esaslı savunmaların kararda karşılanmaması gerekçeli karar hakkını ihlal eder.
• Örgütsel faaliyet kastı somut ve yeterli gerekçeyle açıklanmalıdır.

Bu karar, ceza yargılamalarında mahkemelerin mahkûmiyet hükmü kurarken dayanılan delilleri ve sanığın esaslı savunmalarını ne derece titizlikle incelemesi gerektiğini net bir biçimde ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, somut olayda yerel mahkemenin tanıkların somut görgüye dayanmayan, yalnızca kanaat ve tahmin bildiren ifadelerini mahkûmiyet için yeterli görmesini hukuken eksik bulmuştur. Özellikle sanığın lehine olan savunmaların ve dosya kapsamındaki çelişkilerin giderilmeden, eylemlerin neden örgütsel faaliyet olarak nitelendirildiğinin açıklanmaması, adil yargılanma hakkının temel bir unsuru olan gerekçeli karar hakkının açık bir ihlali olarak kabul edilmiştir.

Karar, özellikle terör örgütü üyeliği gibi ağır ceza gerektiren suçlarda, sempatizanlık veya iltisak boyutunda kalabilecek eylemler ile doğrudan örgüt hiyerarşisine dâhil olma iradesinin mahkemelerce net bir çizgiyle ayrılması gerektiğini vurgulaması bakımından emsal niteliğindedir. Mahkemelerin, sanıkların gerçekleştirdiği toplantı veya para toplama gibi eylemlerin hangi somut delillerle örgütsel amaca hizmet ettiğini kanıtlamadan varsayımsal çıkarımlarla hüküm kuramayacağı bir kez daha teyit edilmiştir. Uygulamada, yargı mensuplarının her türlü iddia ve savunmayı ilgili ve yeterli bir gerekçeyle karşılamak zorunda oldukları, aksi hâlde verilen kararların anayasal denetimden döneceği açıkça gösterilmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Abant İzzet Baysal Üniversitesinde memur olarak çalışan başvurucu, FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla yargılanmış ve altı yıl üç ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Savcılık aşamasında ve yargılama sırasında dinlenen bazı mesai arkadaşları, başvurucunun üniversitede cemaate yakın biri olarak bilindiğini, burs ve kurban adı altında paralar topladığını ve sohbet toplantıları organize ettiğini iddia etmişlerdir. Başvurucu ise kimsesiz çocuklar için insani duygularla kendi aralarında küçük miktarlarda para topladıklarını, bu eylemlerinin örgütsel bir amacının bulunmadığını ve tanıkların somut bilgiye değil sadece kişisel kanaatlerine dayanarak ifade verdiklerini savunmuştur. Mahkemenin, başvurucunun savunmalarını yeterince tartışmadan ve toplanan paraların ya da organize edildiği iddia edilen sohbetlerin örgütsel niteliğini somut delillerle ortaya koymadan mahkûmiyet kararı vermesi uyuşmazlığın temelini oluşturmaktadır. Başvurucu, davanın sonucunu etkileyecek nitelikteki savunmalarının dikkate alınmadığını belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, bu başvuruyu Anayasa'nın 36. maddesi kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz bir parçası olan gerekçeli karar hakkı çerçevesinde incelemiştir. Gerekçeli karar hakkı, Anayasa'nın 141. maddesinde yer alan "Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır." amir hükmüyle de desteklenmektedir. Bu hak, tarafların ileri sürdüğü tüm iddia ve savunmalara ayrıntılı yanıt verilmesini gerektirmese de, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazların makul, ilgili ve yeterli bir gerekçeyle karşılanmasını zorunlu kılar.

Ceza yargılamasında terör örgütü üyeliği suçunun sübuta ermesi için sanığın eylemlerinin süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk göstermesi, ayrıca eylemlerin örgütsel bir faaliyet kastıyla işlendiğinin somut delillerle ispatlanması gerekmektedir. Yargıtay içtihatlarına göre, bir oluşumun terör örgütü olduğunun herkesçe bilinir hâle geldiği tarihlerden önce yasal zeminde gerçekleştirilen ve örgütsel özellik taşıdığı kesin olarak belirlenemeyen sohbet toplantılarına katılmak veya insani saiklerle para toplamak gibi eylemler tek başına mahkûmiyet için yeterli kabul edilemez.

Mahkemelerin, tanık beyanlarının kanaat mi yoksa somut bir görgü ve bilgiye mi dayandığını titizlikle irdelemesi şarttır. Sadece kanaat bildiren ifadelerle varsayımsal bir mahkûmiyet hükmü kurulamaz. Kanun yolu denetimi yapan mercilerin de, ilk derece mahkemelerince cevapsız bırakılan veya eksik incelenen esaslı itirazları mutlaka değerlendirmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, mahkeme kararlarının keyfîlikten uzak olduğu ve hukuka uygun yürütüldüğü konusunda kamuoyunda ve taraflarda oluşması gereken güven zedelenmiş olur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda yerel mahkemenin kararını temel olarak başvurucunun mesai arkadaşları olan tanıkların beyanlarına dayandırdığını tespit etmiştir. Mahkeme, tanıkların beyanlarının kesin görgü ve bilgiye değil, daha ziyade kişisel kanaatlerine ve sosyal çevre izlenimlerine dayandığını bizzat kendi gerekçesinde de kabul etmiştir. Tanık beyanlarında, başvurucunun örgüt adına toplantılar düzenlediği ve para topladığı ileri sürülmüşse de, başvurucu bu toplantıların insani yardımlaşma amacı taşıdığını ve herhangi bir gruba ait olmadığını ısrarla savunmuştur.

Yerel mahkeme, başvurucunun kabulünde olan para toplama eyleminin ya da organize ettiği iddia edilen sohbetlerin, örgütsel bir amaca hizmet ettiğini ve terör örgütü hiyerarşisi dâhilinde gerçekleştirildiğini somut ve ikna edici delillerle ortaya koyamamıştır. Özellikle duruşma savcısının, toplanan delillerin örgüt üyeliği suçunu oluşturmak için gerekli olan süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk unsurlarını barındırmadığı yönündeki beraat mütalaası ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının eylemlerin örgüt üyeliği değil en fazla örgüte yardım kapsamında kalabileceğine dair bozma talepli tebliğnamesi gerekçeli kararda yeterince tartışılmamıştır. Başvurucunun, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki "eylemlerin insani yardım amaçlı olduğu ve örgütsel bağ taşımadığı" yönündeki esaslı savunmaları mahkemece yanıtsız bırakılmıştır.

İstinaf ve temyiz mercilerinin de yerel mahkemenin kararındaki bu eksiklikleri gidermediği ve başvurucunun esaslı iddialarını kanun yolu incelemesinde de cevapsız bıraktığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, yargılamanın hiçbir aşamasında başvurucunun terör örgütüne üye olma bilinciyle hareket edip etmediği, fiillerinin suç oluşturacak boyuta ulaşıp ulaşmadığı ilgili ve yeterli bir gerekçeyle açıklanmamıştır. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.