Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Sınır dışı işleminde ailevi bağlar gözetilmelidir.
• Millî güvenlik şüphesi somut verilere dayanmalıdır.
• Yargı mercileri güvenlik gerekçesini etkin denetlemelidir.
• Kamu menfaati ile aile hayatı dengelenmelidir.

Bu karar hukuken, yabancıların Türkiye'ye giriş yasağı ve sınır dışı edilme işlemlerinde idarenin sahip olduğu takdir yetkisinin mutlak, sınırsız ve denetimsiz olmadığını, aksine anayasal güvencelerle sınırlandırıldığını açıkça ortaya koymaktadır. Özellikle Türkiye'de yasal olarak ikamet eden ve yerleşik bir aile hayatı kurmuş olan yabancılar hakkında alınan tahdit ve yasak kararlarının, yalnızca soyut ve genel istihbari raporlara dayandırılamayacağı güçlü bir biçimde vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesi, idari makamların bir yabancının millî güvenliği tehlikeye attığına dair iddialarını muhakkak somut delillerle, eylemlerle ve belgelerle yargı mercilerine sunması gerektiğini, aksi hâlde kişilerin Anayasa ile teminat altına alınan aile hayatına saygı hakkının ağır bir şekilde ihlal edileceğini net bir biçimde ifade etmiştir.

Benzer idari davalarda ve yabancılar hukuku uygulamalarında bu kararın emsal etkisi son derece kritik bir öneme sahiptir. İdare mahkemeleri ve bölge idare mahkemeleri, ülkeye giriş yasağı veya sınır dışı etme gibi uyuşmazlıkları çözerken idarenin "kamu düzeni ve millî güvenlik" gerekçesini yalnızca şeklî bir idari denetime tabi tutmakla yetinemeyecektir. Bundan böyle yargı mercileri, kişinin Türkiye'deki mevcut aile bağlarının gücünü, tesis edilen idari işlemin aile birliği ve düzeni üzerindeki orantısız ve yıkıcı etkilerini ve idarenin sunduğu delillerin somutluğunu denge testi kapsamında çok daha detaylıca incelemek zorundadır. Uygulamada, soyut G-82 (millî güvenlik aleyhine faaliyet) gibi tahdit kodlarına dayanılarak alınan rutin giriş yasağı kararlarının yargısal denetiminde çok daha katı ve titiz bir ispat standardı aranacak, istinaf mahkemelerinin gerekçesiz veya yetersiz dengeleme incelemesiyle verdikleri ret kararlarının kesin olarak önüne geçilmiş olacaktır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Yunanistan vatandaşı olan ve yaklaşık beş yıl boyunca Türkiye'de yasal çalışma izniyle ikamet eden başvurucu, Türk vatandaşı olan nişanlısıyla resmî nikâhla evlenmiştir. Başvurucu, evliliğinin ardından ailesini ziyaret etmek üzere yurt dışına çıkıp Türkiye'ye geri dönmek istediğinde, hakkında "Millî Güvenlik Aleyhine Faaliyette Bulunan veya Bulunduğu Şüphesi Olan" kişilere uygulanan G-82 tahdit kodu girildiğini ve ülkeye girişinin yasaklandığını öğrenmiştir. Bu yasak nedeniyle Türkiye'deki işini kaybeden, eşinin kanser tedavisi gören ailesiyle görüşemeyen ve evliliğini Türkiye'de tanıtamayan başvurucu, uygulanan tahdit kodunun ve ülkeye giriş yasağının iptali talebiyle idari yargıda dava açmıştır. İlk derece mahkemesi işlemi iptal etmiş ancak istinaf mahkemesi, idarenin güvenlik raporlarına ve hükümranlık yetkisine dayanarak işlemi hukuka uygun bulmuş ve davanın reddine karar vermiştir. Bunun üzerine başvurucu, haksız yere ülkeye alınmaması sebebiyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini belirterek bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi bu uyuşmazlığı karara bağlarken öncelikle Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının temel prensiplerini merkeze almıştır. Aile hayatına saygı hakkı, bireylerin yalnızca kâğıt üzerinde değil; hâlihazırda mevcut, gerçek, fiilen yakın ve kişisel bağların kurulduğu aile birlikteliklerini güçlü bir şekilde koruma altına almaktadır.

Yabancıların ülkeye girişi, ikameti ve sınır dışı edilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda temel kanuni dayanak olan 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu hükümleri çerçevesinde, devletin egemenlik yetkisinden kaynaklanan idari bir takdir hakkı bulunduğu muhakkaktır. Kamu düzeni ve güvenliği tehlikeye girdiğinde idare elbette yabancılar hakkında kısıtlayıcı tedbirler alabilecektir. Ancak bu takdir yetkisi sınırsız olmayıp uluslararası insan hakları sözleşmeleri ve anayasal temel güvencelerle sıkı bir şekilde sınırlandırılmıştır.

Yerleşik anayasal içtihat prensiplerine göre, sınır dışı edilen veya ülkeye girişi kesin olarak yasaklanan bir yabancının bulunduğu ülkede güçlü, yerleşik ailevi bağlara sahip olması durumunda, aile hayatının bütünlüğünün korunması ile kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanması yönündeki kamusal menfaat arasında son derece hassas ve adil bir denge kurulması zorunludur. Kişinin terörist faaliyetlerle bağlantılı olduğu veya millî güvenliği tehlikeye attığı gerekçesiyle uygulanan ağır idari işlemlerde, idarenin bu iddialarını doğrudan destekleyen yeterli, makul ve ciddi somut bilgileri yargı mercilerine sunması gerekmektedir.

Yargılama makamları, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin idari keyfîliğe karşı etkin bir şekilde korunmasını sağlamakla asıl görevli mercilerdir. Bu bağlamda idari yargı mahkemeleri, kamu makamlarınca müdahale gerekçesi olarak ileri sürülen güvenlik veya kamu düzeni iddialarını yüzeysel değil, derinlemesine incelemeli; bu iddiaların neden kabul veya ret edildiğini tatmin edici, mantıklı ve tarafların haklarını gözeten ilgili gerekçelerle kararlarında açıkça göstermelidir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda yabancı uyruklu başvurucunun Türk vatandaşı olan eşiyle kurduğu geçerli evlilik birliği sayesinde Türkiye'de Anayasa'nın 20. maddesi kapsamında korunması gereken, fiilî ve mevcut bir aile hayatının bulunduğunu ve idarece tesis edilen ülkeye giriş yasağı işleminin bu temel hakka doğrudan ve çok ağır bir müdahale teşkil ettiğini tespit etmiştir.

Söz konusu müdahalenin kanuni bir dayanağı ve millî güvenliği koruma yönünde meşru bir amacı bulunmakla birlikte, müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ölçütü yönünden yapılan incelemesinde yargı mercilerinin verdiği kararlar detaylıca mercek altına alınmıştır. İlk derece idare mahkemesi, davalı idare tarafından dosyaya sunulan istihbarat yazısında başvurucunun millî güvenlik aleyhine fiilen nasıl bir faaliyette bulunduğuna dair somut hiçbir tespitin, somutlaştırılmış bir bilgi, belge, adli soruşturma veya kovuşturmanın bulunmadığını saptayarak işlemi iptal etmiştir. Buna karşılık kararı kaldırarak davayı reddeden bölge idare mahkemesi ise, başvurucunun aile hayatının kapsamına, niteliğine ve aile yaşantısına yönelik iddialarına dair hiçbir hukuki değerlendirme yapmaksızın, salt idarenin sunduğu soyut güvenlik raporlarına ve devletin hükümranlık yetkisine dayanarak işlemi hukuka uygun bulmuştur.

Anayasa Mahkemesi, istinaf mahkemesinin verdiği ret kararında başvurucu hakkındaki güvenlik şüphesine yönelik somut ve yeterli bilgilerin varlığını idare hukuku ilkeleri çerçevesinde tartışmadığını, tesis edilen işlemin başvurucunun aile hayatı, eşi ve düzeni üzerinde yaratacağı ağır yıkıcı etkileri hiçbir şekilde dikkate almadığını açıkça tespit etmiştir. Mahkemenin, başvurucunun aile hayatına saygı hakkı ile kamu düzeninin ve güvenliğinin korunması şeklindeki kamusal menfaat arasında hukuken zorunlu olan adil dengeyi kurmadığı, kararda yer alan basmakalıp gerekçelerin bu dengelemeyi yapmaya yetecek ölçüde ilgili ve yeterli olmadığı vurgulanmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, yargı makamlarınca sunulan gerekçelerin yetersiz olması ve gerekli dengelemenin yapılmaması nedenleriyle Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.