Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Seri davalarda vekalet ücreti indirimli uygulanmalıdır.
• Kanunun açık lafzına aykırı yorum ihlaldir.
• Öngörülemez yargı kararları mahkemeye erişimi engeller.
• Yargılama giderleri hukuki belirlilik taşımalıdır.

Bu karar, mahkemeye erişim hakkının sadece dava açma imkanıyla sınırlı olmadığını, aynı zamanda yargılama giderleri ve vekalet ücreti gibi unsurların da bu hakkın kullanımını doğrudan etkilediğini hukuken tescil etmektedir. Anayasa Mahkemesi, idari yargıda seri olarak açılan davalarda avukatlık asgari ücret tarifesinde açıkça yer alan indirim kurallarının göz ardı edilmesini, mülkiyet ve hak arama hürriyetine doğrudan bir müdahale olarak nitelendirmiştir. Derece mahkemelerinin kanunun veya alt düzenleyici işlemlerin sarih lafzıyla çelişen ve bireyler tarafından öngörülmesi imkansız olan yorumlar geliştirmesinin, müdahalenin kanunilik temelini ortadan kaldırdığı vurgulanmıştır.

Benzer davalarda emsal etkisi son derece yüksek olan bu içtihat, özellikle vergi ve idare mahkemelerinde çok sayıda seri dava açmak zorunda kalan vatandaşlar ve şirketler için önemli bir güvence oluşturmaktadır. Uygulamada sıkça rastlanan, seri davalarda her bir dosya için ayrı ayrı tam vekalet ücretine hükmedilmesi sorunu, bu kararla birlikte kesin bir anayasal engele çarpmıştır. Mahkemelerin yürürlükteki tarifeleri uygularken keyfilikten uzak durmaları ve hukuki belirlilik ilkesine mutlak surette uymaları gerektiği, aksi takdirde hak ihlaline sebebiyet verecekleri net bir şekilde ortaya konmuştur.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Dünyapc Elektronik Bilgisayar Sistemleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., adına resen kesilen vergi ziyaı cezalı katma değer vergilerinin iptal edilmesi amacıyla İstanbul 8. Vergi Mahkemesinde seri nitelikte yirmi ayrı iptal davası açmıştır. Mahkeme, aynı gün duruşması yapılan on bir davayı reddetmiş ve şirket aleyhine her bir dosya için ayrı ayrı tam avukatlık vekalet ücreti ödenmesine karar vermiştir.

Şirket, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince seri davalarda vekalet ücretinin yarı oranında uygulanması gerektiğini belirterek kararı istinafa taşımıştır. Ancak Bölge İdare Mahkemesi, şirketin vekalet ücretine ilişkin bu itirazını hiç değerlendirmeden istinaf taleplerini reddetmiştir. Bunun üzerine şirket, seri davalarda tam vekalet ücretine hükmedilmesinin ve itirazlarının dikkate alınmamasının mahkemeye erişim hakkı ile adil yargılanma hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken temel olarak hak arama hürriyeti ve mahkemeye erişim hakkına ilişkin genel hukuk kurallarına dayanmıştır. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, bireylerin iddialarını mahkeme önüne taşıyabilmesini ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını talep edebilmesini temin eden en temel anayasal haklardan biridir. Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen, katlanılması zor mali külfetler getirerek yargı yoluna gitmeyi fiilen imkansızlaştıran veya mahkeme kararını anlamsız hale getiren her türlü orantısız müdahale, bu hak kapsamında titizlikle denetlenmektedir.

Temel hak ve özgürlüklere yönelik müdahalelerin meşru kabul edilebilmesi için Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca mutlaka kanunla öngörülmüş olması zorunludur. Kanunilik ilkesi sadece şekli bir kanunun varlığını değil, aynı zamanda kuralın erişilebilir, öngörülebilir ve belirli olmasını gerektiren maddi bir güvencedir. Mahkemelerin uyuşmazlıklarda kanun hükümlerini yorumlaması kendi takdir yetkileri dahilinde olsa da, bu yorumların kanunun açık lafzıyla doğrudan çelişmesi veya bireyler tarafından öngörülemeyecek kadar keyfi olması halinde müdahalenin kanunilik unsurunu taşımadığı kabul edilir.

Somut uyuşmazlıkta uygulanması gereken temel ve belirleyici kural, 2021 Yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.22 hükmüdür. İlgili tarifede, ihtiyari dava arkadaşlığının bir türü olan seri davalarda (toplamda elli dosyaya kadar), her bir dosya için ayrı ayrı tam ücretin %50'si oranında avukatlık ücretine hükmedileceği şüpheye yer bırakmayacak şekilde düzenlenmiştir. Duruşmalı işlerde bu özel indirimin uygulanabilmesi için tüm duruşmaların aynı gün aynı mahkemede yapılması şartı koşulmuştur. Derece mahkemelerinin bu açık tarife kuralını dışlayan nitelikteki yorumları, hukuki belirlilik ve kanunilik ilkeleri ışığında değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucu şirket aleyhine yüksek tutarlarda vekalet ücretine hükmedilmesini, mahkemeye erişim hakkına yapılmış ciddi ve açık bir müdahale olarak nitelendirmiştir. Bu müdahalenin Anayasa'ya uygunluğunun denetiminde, öncelikle müdahalenin yasal bir dayanağının olup olmadığı, yani kanunilik şartını sağlayıp sağlamadığı detaylı biçimde incelenmiştir.

Yapılan inceleme kapsamında, İstanbul 8. Vergi Mahkemesinde seri nitelikte görülen on bir iptal davasının tamamının duruşmasının aynı tarihte yapıldığı ve tüm davaların reddedildiği tespit edilmiştir. Ancak Mahkeme, yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin seri davalarda indirim uygulanmasını emreden açık hükmüne ve şartların oluşmasına rağmen, her bir dosya için başvurucu aleyhine ayrı ayrı tam vekalet ücretine karar vermiştir. Başvurucu şirket, kararı istinaf aşamasına taşıyarak tarifedeki emredici hükme uyulmadığını ve açık hukuka aykırılığı dile getirmiş olmasına karşılık, Bölge İdare Mahkemesi kararlarında söz konusu hukuki itiraz hakkında hiçbir inceleme ve değerlendirme yapılmamış, istinaf talepleri doğrudan esastan reddedilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin yürürlükteki tarife hükmünü tamamen göz ardı ederek uyguladığı bu ağır mali külfetin, hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleriyle kesinlikle bağdaşmadığına dikkat çekmiştir. Yargı mercilerinin, açık kanun veya tarife hükmüyle çelişen ve başvurucu şirket tarafından önceden öngörülmesi hiçbir şekilde mümkün olmayan bu hatalı uygulamasının, mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin kanuni dayanağını ortadan kaldırdığı sonucuna varılmıştır. Kanunilik unsuru taşımayan bu müdahalenin, doğrudan hak ihlali yarattığı saptanmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.